Demir Çağında Anadolu ve Mezopotamya'da ortak tanrı ve tanrıçalar
Common gods and goddesses in Anatolia and Mesopotamia during the Iron Age
- Tez No: 1001246
- Danışmanlar: PROF. DR. KEMALETTİN KÖROĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Demir Çağı'nda Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasında etkili olan Yeni Assur, Urartu, Geç Hitit, Frig ve Lidya krallıklarının inanç sistemleri karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenerek krallıkların dini yapıları; baştanrı ve tanrıça anlayışı, ritüel uygulamalar ve kutsal mekânlar üzerinden benzerlikler ele alınarak değerlendirilmektedir. İnceleme sonucunda baştanrının Yeni Assur ve Urartu krallıklarında kendilerine özgü olarak ortaya çıkartıldığı; Geç Hitit dünyasında ise Fırtına Tanrısı etrafında şekillenen geleneksel bir inanç kültürünün devamı şeklinde sürdürüldüğü tespit edilmiştir. Buna karşılık Frig ve Lidya krallıklarındaki inanç unsurlarının diğerlerinden belirgin biçimde ayrıldığı; bu krallıklarda temel inanç figürünün bereket ve koruyuculukla ilişkilendirilen ana tanrıça kültü etrafında şekillendiği görülmektedir. Çalışmada ele alınan krallıkların ritüelleri için ayrı başlıklar oluşturulmuştur. İncelenen ritüeller, söz konusu krallıkların tanrı-tanrıçaları ile ilişkilendirilen uygulamalar olup ortaklıklar ön planda tutularak değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda kurban sunumunun, libasyonun, yemek ziyafetinin ve mevsimsel kutlamaların ortak uygulamalar olduğu; kehanet uygulamalarının ise krallıklar arasında benzer amaçlar taşıyıp farklı yöntemlerle gerçekleştirilen ritüel türü olduğu anlaşılmaktadır. Kutsal mekân anlayışında ise anıtsal tapınakların merkezi otoriteyle ilişkilendirildiği; kaya anıtları ve doğal alanların geleneksel inanç uygulamalarıyla bağlantılı olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma, Demir Çağı inanç sistemlerinin siyasi ilişkiler, kültürel etkileşimler ve bölgesel koşullar doğrultusunda birbirleriyle etkileşim içerisinde şekillenen ortak unsurları oluşturduğunu fakat dinlerin tek bir kültürel merkezden doğan bir yapı olmadığını; krallıkların kendi siyasal ve toplumsal öncelikleri doğrultusunda kendilerine özgü tanrısal unsurları ön plana çıkardıklarını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the belief systems of the Neo-Assyrian, Urartian, Neo-Hittite, Phrygian, and Lydian kingdoms that were influential in Anatolia and Mesopotamia during the Iron Age through a comparative approach. The religious structures of these kingdoms are evaluated based on similarities related to the concept of the supreme god and goddess, ritual practices, and sacred spaces. The analysis indicates that the concept of the supreme god developed in distinctive forms in the Neo-Assyrian and Urartian kingdoms, while in the Neo-Hittite world it continued as a traditional belief system centered on the Storm God. In contrast, the belief systems of the Phrygian and Lydian kingdoms differ from the others, as religious focus in these societies developed primarily around the cult of the mother goddess associated with fertility and protection. Ritual practices are examined with an emphasis on shared characteristics. Sacrificial offerings, libations, communal feasting, and seasonal celebrations are identified as common rituals, while divination practices were performed for similar purposes through different methods. Monumental temples are associated with centralized authority, whereas rock monuments and natural areas are linked to traditional belief practices. Overall, this study demonstrates that Iron Age belief systems developed shared elements through political relations, cultural interactions, and regional conditions, while each kingdom emphasized its own distinctive divine elements in line with its political and social priorities.
Benzer Tezler
- Tunç ve Demir çağında Anadolu'nun güneyinde Orthostatin mimaride kullanımı ve işlevi
Use and function of Orthostat in architecture in the south of Anatolia in Bronze and Iron age
ALİ ILGAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RALF HEİNRİCH BECKS
- Gaziantep müzesindeki Tunç Çağı iğnelikleri
Metal pins of Bronze Age in the Gaziantep Museum
FATMA BULGAN
- M.Ö. III. binde (Eski Tunç Çağı) Orta Anadolu ve Kuzey Anadolu'da madeni silah tiplerinin gelişimi
B. C. III. thousand (Early Bronze Age), Central Anatolia and Northern Anatolia patterns of mine development of weapons
SELDA ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
ArkeolojiSelçuk ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAYFUN YILDIRIM
- Arkeolojik çağlarda Anadolu ve çevre kültürlerde Arp – Lir çalgılarının oluşum ve gelişim süreci
Anatolian and environmental cultures in archaeological ages: formation and development process of Harp - Lyre instruments
MEHMET ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MüzikHacettepe ÜniversitesiPiyano Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAVVA SİBEL ÖZGÜN
- Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs Dönemi kaplama seramiklerinin karşılaştırmalı değerlendirmesi ve günümüz karo endüstrisine yansımaları
Comparative assessment of Seljuk, Ottoman and Andalucian coating ceramics and theirreflections to today'stile industry
SERAN KAYSERİLİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSeramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. GÜL ÖZTURANLI