Halk anlatılarının yeniden yazımı sürecinde Dirse Han oğlu Boğaç Han
In the rewriting process of folk narratives, the story of Boğaç Han who is the son of Dirse Han
- Tez No: 1001290
- Danışmanlar: PROF. DR. EZGİ METİN BASAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dedem Korkut Kitabı, biçimsel örgüsü, anlatı tekniği ve taşıdığı kültürel katmanlar nedeniyle araştırmacılar açısından güncelliğini koruyan temel kaynaklardan biridir. Kitapta yer alan anlatılar, yalnızca folklor alanının değil; edebiyat, tarih, dilbilim, mitoloji, tiyatro ve performans çalışmaları gibi farklı disiplinlerin de ilgi alanına girmiştir. Hikâyelerin çok katmanlı yapısı, sözlü kültürün belleğe dayalı üretim biçimini, yazılı kültürün metinselleştirme mantığını ve çağdaş dönemde farklı medya türleriyle kurulan yeni ilişki biçimlerini aynı anda düşünmeyi mümkün kılar. Bu nedenle Dedem Korkut anlatıları hem yorumlanabilirliğini hem de yeniden üretilebilirliğini sürdüren dinamik bir anlatı evreni sunar. Anlatıların masal, şiir, tiyatro, roman ve modern hikâye gibi farklı formlara dönüştürülmesi, metinlerin kültürel dolaşımını kesintiye uğratmadan devam ettirir. Bu dönüşümler bir yandan anlatıyı iletişim ağı içinde canlı tutarken, diğer yandan yeni okur/izleyici kitleleriyle buluşturarak metnin güncellenmesine imkân sağlar. Böylece sözlü kültürün ürünleri, her yeni tür ve bağlamda farklı anlam katmanları üreterek yeniden işlevlendirilir. Bu çalışmada, sözlü anlatıların yeniden yazım sürecindeki değişim biçimleri metinlerarasılık kuramı temelinde incelenmiştir. Örneklem olarak Dedem Korkut Kitabı'nın Dresden nüshasında birinci anlatı olarak yer alan Dirse Han Oğlu Boğaç Han seçilmiştir. Söz konusu boy, kahramanın erginleşme sürecini izlenebilir kılan güçlü bir anlatı iskeletine sahiptir: kahramanın doğumu, ad alması, sınanması, ölümle yüzleşmesi ve yeniden toplumsal düzeni kurması gibi aşamalar metin boyunca belirgin biçimde yapılandırılır. Bununla birlikte anlatı, yalnızca bireysel kahramanlık üzerinden ilerlemez; Boğaç Han'ın anne-babasıyla ve Oğuz topluluğuyla kurduğu ilişkiler de baştan itibaren katmanlı bir biçimde örülerek kimlik ve meşruiyet meselesini sürekli gündemde tutar. Araştırmada seçilen örnek metin, yeniden yazım sürecinde alt metin olarak ele alınmış; bu alt metinden hareketle ortaya çıkan ana metinler biçim ve içerik özellikleri bakımından ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Böylece yeniden yazımların, olay örgüsü, karakter kurgusu, motif kullanımı, anlatıcı tutumu, dil ve üslup gibi unsurlarda hangi tür dönüşümler yarattığı karşılaştırmalı olarak ortaya konmuştur. Çalışma, Dedem Korkut anlatılarının farklı türlerdeki yeniden üretimlerinde süreklilik gösteren unsurları ve dönüşüme uğrayan katmanları görünür kılarak, sözlü kültürün güncel bağlamlarda nasıl yeniden kurulduğunu açıklamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The Book of Dedem Korkut remains a fundamental source for researchers due to its formal structure, narrative technique, and cultural layers. The narratives in the book fall within the scope of interest of folklore and of different disciplines like literature, history, linguistics, mythology, theatre, and performance studies. The multi-layered structure allows us to simultaneously consider the memory-based production form of oral culture, the textualisation logic of written culture, and the new forms of relationship established with different media types in the contemporary period. So, the tales of Dedem Korkut present a dynamic narrative universe that maintains both its interpretability and its reproducibility. The transformation of the narratives into different forms such as fairy tales, poetry, theatre, novels, and modern stories allows the cultural circulation of the texts to continue uninterrupted. These transformations keep the narrative alive within the communication network while also enabling the text to be updated by bringing it to new audiences of readers/viewers. Thus, the products of oral culture are re-functionalised by producing different layers of meaning in each new genre and context. In this study, the forms of change in the rewriting process of oral narratives are examined based on the theory of intertextuality. The Dirse Han Oğlu Boğaç Han, the first narrative in the Dresden version of the Book of Dedem Korkut, was selected as the sample. This particular narrative has a strong narrative skeleton that makes it possible to follow the hero's coming-of-age process: stages such as the hero's birth, naming, testing, confrontation with death, and re-establishment of social order are clearly structured throughout the text. However, the narrative does not progress solely through individual heroism; Boğaç Han's relationships with his parents and the Oğuz community are also woven in a layered manner from the outset, keeping the issue of identity and legitimacy constantly on the agenda. The sample text selected for the study was treated as a subtext in the rewriting process; the main texts that emerged from this subtext were evaluated in detail in terms of form and content. Thus, the transformations created by the rewritings in terms of plot, character construction, motif usage, narrator attitude, language, and style were revealed comparatively. The study aims to explain how oral culture is reconstituted in contemporary contexts by revealing the elements that show continuity and the layers that undergo transformation in the different types of reproductions of the Dedem Korkut narratives.
Benzer Tezler
- Halk anlatılarının yeniden yazımı sürecinde Duha Koca Oğlu Deli Dumrul Boyu
In the rewri̇ti̇ng process of folk narrati̇ves, the story of Deli̇ Dumrul who i̇s The Son of Duha Koca
SAHRA İPEK EDİS AYDOĞAN
Doktora
Türkçe
2019
Halk Bilimi (Folklor)Kırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALAHADDİN BEKKİ
- Halk anlatılarının yeniden yazımı sürecinde Pay Püre Oğlu Bamsı Beyrek
In the rewriting process of folk narratives story of Bamsi Beyrek who is son of Pay Püre
ŞEYMA AKELMA
Doktora
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ÖZGÜR GÜVENÇ
- Halk anlatılarının güncellenmesi bağlamında Oğuz Kağan Destanı (1923-2021)
Oguz Kagan Epic in the context of updating folk narratives (1923-2021)
BÜŞRA PALUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Halk Bilimi (Folklor)Bilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR ŞİMŞEK
- Between image and essence: A sufi literary reading of metaphysical ove In Time To Love
Suret ile mana arasında: Sevmek zamanı'nda metafizik aşka tasavvufi edebî bir yaklaşım
FATMA ZEHRA VURAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Karşılaştırmalı Edebiyatİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET KALPAKLI
- Kültürel iletişim aracı olarak masal ve küresel kültür bağlamında yeni uyarlamaları
Tale as a cultural communication tool and its new adaptations in the context of global culture
VÜSALE GULİYEVA KILIÇ
Doktora
Türkçe
2021
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE CEYDA ILGAZ BÜYÜKBAYKAL