Ebû'l-Hüseyin el-Basrî'nin irade sıfatı konusunda Behşemiyye'ye muhalefeti: Analitik ve mukayeseli bir inceleme
مخالفة أبي الحسين البصري للبهشمية في صفة الإرادة: دراسة تحليلية مقارنة
- Tez No: 1001553
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MÜNZİR ŞEYHHASAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Mu'tezile kelam düşüncesinde irade meselesini, Ebu'l-Hüseyin el-Basri ile Behşemiyye ekolü arasındaki ilahi iradenin mahiyeti konusundaki ihtilaf üzerinden ele almaktadır. Çalışmanın amacı, bu ihtilafın niteliğini ve Mu'tezile içerisindeki kelami düşüncenin gelişimine olan etkisini ortaya koymaktır. Başta Ebu Haşim el-Cübbai olmak üzere Behşemiyye mensupları, iradenin ilim ve kudretten bağımsız bir sıfat olduğunu ve Allah'ın mümkün varlıklardan birini diğerine tercih etmesini sağlayan unsur olduğunu savunmuşlardır. Ebu'l-Hüseyin el-Basri ise bu anlayışı reddederek, iradenin Allah'ın zatında kaim müstakil bir sıfat olmadığını, bilakis ilme irca edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Ona göre Allah'ın bir fiili irade etmesi, o fiilin iyi olduğunu bilmesi anlamına gelirken; bir fiilden hoşnut olmaması ise onun kötü olduğunu bilmesi anlamına gelmektedir. Araştırma, karşılaştırmalı analitik yöntem esas alınarak yürütülmüş; Mu'tezili kelamcıların metinleri incelenmiş ve Ebu'l-Hüseyin el-Basri'nin görüşlerinin felsefi ve mantıksal boyutları Behşemiyye'nin yaklaşımıyla karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışma, Ebu'l-Hüseyin el-Basri'nin Allah'ın fiillerini bağımsız bir iradeye dayanarak değil, fiilin maslahatını bilmesinden kaynaklanan bir saik doğrultusunda gerçekleştirdiğini savunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca o, Allah'ın şerri irade edebileceği düşüncesini de reddetmiştir; zira bu durum, Allah hakkında ya şerrin kötülüğünü bilmemeyi ya da ona ihtiyaç duymayı gerektirir ki, her ikisi de Allah için imkansızdır.
Özet (Çeviri)
This study examines the concept of will in Muʿtazilite theological thought through an analysis of the dispute between Abū al-Ḥusayn al-Baṣrī and the Bahshamiyya regarding the nature of divine will. The study aims to clarify the nature of this disagreement and its impact on the development of theological thought within the Muʿtazila. The Bahshamiyyans, led by Abū Hāshim al-Jubbāʾī, maintain that will is an attribute independent of knowledge and power, through which God specifies one of the possible alternatives rather than another. Abū al-Ḥusayn al-Baṣrī rejected this conception, arguing that will is not an attribute subsisting in the divine essence; rather, it is reducible to knowledge. According to him, God's will signifies His knowledge of the goodness of an act, while His aversion to an act signifies His knowledge of its evil. The study adopts a comparative analytical methodology, examining the texts of Muʿtazilite theologians and analyzing the philosophical and logical dimensions of Abū al-Ḥusayn al-Baṣrī's position in comparison with the Bahshamiyyan view. The findings show that Abū al-Ḥusayn al-Baṣrī holds that God does not act based on an independent will, but rather based on motive, namely His knowledge of the benefit or appropriateness of an act. He also rejects the notion that God could will evil, since this would entail either ignorance of its evil nature or a need for it—both of which are impossible with respect to God.
Benzer Tezler
- Arap dilinde isim fiiller
Başlık çevirisi yok
NEVZAT HAFIZ YANIK
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
DilbilimAtatürk Üniversitesiİslam Medeniyeti ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HÜSEYİN TURAL
- Ebü'l Hüseyin el-Basrî'nin imâmet anlayışı
Ebü'l Hüseyin el-Basrî's understanding of imamate
HÜSEYİN ŞENLİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinBingöl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLHAN BARAN
- İbnü'l-Melâhimî'nin kelam sisteminde adalet ilkesi
The principle of justice (Adl) in the theology of Ibn al-Malāhimī
KEVSER DEMİR BEKTAŞ
Doktora
Türkçe
2022
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN ŞENER KOLOĞLU
- Fahreddin Er-Râzî'nin usûl düşüncesinde umûm lafızların mahiyeti (El-Mahsûl örneği)
The essence of umum expressions in Fakhr Al-Din Al-Razi's fiqh methodology (Within the framework of Al-Mahsul)
İMAM RABBANİ ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ÖZEL
- Mu'tezilî İbn Ebi'l-Hadîd'in Fahreddin er-Râzî'ye yönelik eleştirileri (bilgi ve varlık)
The Criticisms of the Mu'tazilite Ibn Abi'l-Hadid Towards Fakhr al-Din al-Razi (knowledge and existence)
ABDÜSSAMET SARIKAYA
Doktora
Türkçe
2025
Dinİbn Haldun ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET SÜRURİ