İlhanlılar devrinde Doğu Kilisesi'nin Müslümanlarla münasebetleri (1258-1335)
Relations between the Church of the East and Muslims in the Ilkhanate period (1258-1335)
- Tez No: 1001825
- Danışmanlar: PROF. DR. ZAFER DUYGU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Tarih, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Müslümanlar, Doğu Kilisesi, Batı Süryani Ortodoks Kilisesi, Moğollar, İlhanlılar, Memlûkler, Latin Batı
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlhanlı Devleti'nin 654 (1256) yılında teşekkülünü takiben, İlhanlı kuvvetlerinin 656 (1258) yılında Bağdat'ı ele geçirmesiyle Abbâsî hilafeti fiilen sona ermiştir. Bu gelişme, Doğu Kilisesi ile Müslümanlar arasındaki ilişkileri yeni bir döneme taşımıştır. İlhanlı hâkimiyeti bağlamında kilisenin kurumsal statüsü ile Müslüman siyasi iradeyle kurduğu etkileşimler, bu çalışmanın temel inceleme konusunu oluşturmaktadır. Çalışma, İlhanlı hanlarının dinî ve siyasî yönelimlerini, Memlûklerle süren mücadeleyi ve Latin Batı ile geliştirilen diplomatik ilişkileri temel almaktadır. Bu unsurların, Doğu Kilisesi'nin Müslümanlarla ilişkilerini merkez ve taşra düzeyinde nasıl etkilediği incelenmektedir. Bu çalışmanın mekânsal çerçevesi, Mezopotamya'nın kuzeyi, Cezîre bölgesi, İran'ın kuzeybatı ve kuzeydoğusunda bulunan Tebriz ve Merâga gibi başlıca merkezlerle sınırlıdır. Çalışma, kronolojik açıdan, 656 (1258) yılında Bağdat'ın İlhanlılar tarafından ele geçirilmesiyle başlamakta ve Ebû Said Bahadır Han'ın 736 (1335) yılındaki ölümünün ardından İlhanlı siyasal otoritesinin çözülme sürecine girdiği döneme kadar devam etmektedir. Araştırmada Süryanice kronikler, sinod kayıtları, Arapça ve Farsça tarihî metinler, Papalık yazışmaları, seyyah raporları ve biyografik kaynaklar başta olmak üzere birincil kaynaklar esas alınmıştır. Bunun yanı sıra modern literatürden yararlanılarak kapsamlı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, İlhanlılar ile Doğu Kilisesi arasındaki ilişkilerin tek yönlü bir koruma ya da çatışma modeliyle açıklanamayacağını göstermektedir. Çalışma, mevcut literatürdeki boşluğu doldurarak, İlhanlılar döneminde Doğu Kilisesi-Müslüman ilişkilerini yeni bir bir perspektifle ele almakta, siyasi kararların yerel unsurlar üzerindeki yansımalarını görünür kılmaktadır. Böylelikle hem İlhanlı tarihçiliğine hem de Doğu Kilise'si tarihine özgün bir katkı sunmakta, dini liderlik, siyasi tercih ve toplumsal etkileşimler arasındaki bağın anlaşılmasına yeni bir bakış açısı getirmektedir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum analizi yaklaşımıyla yürütülmüştür. Veri toplama tekniği olarak doküman analizi kullanılmıştır. Çalışmada yer alan kaynaklar sistematik biçimde incelenmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiş, sınıflandırılmış ve araştırma problemleriyle ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
Following the establishment of the Ilkhanid State in 654 (1256), the capture of Baghdad by Ilkhanid forces in 656 (1258) effectively ended the ʿAbbāsid caliphate. This development marked a new phase in the relations between the Church of the East and Muslims. In the context of Ilkhanid rule, the institutional status of the Church and its interaction with Muslim political authority form the main subject of this study. The study is grounded in the religious and political orientations of the Ilkhanid rulers, their ongoing struggle with the Mamluks, and the diplomatic relations established with the Latin West. It examines how these factors shaped the relations between the Church of the East and Muslim communities at both central and provincial levels. Spatially, the study is confined to northern Mesopotamia, the Jazīra region, and the principal centers of northwestern and northeastern Iran, including Tabriz and Marāgha. The study begins in 656 (1258) with the Ilkhanid capture of Baghdad and continues until the period following the death of Abu Saʿid Bahadur Khan in 736 (1335), when Ilkhanid political authority entered a process of fragmentation. The research is primarily based on primary sources, including Syriac chronicles, synodal records, Arabic and Persian historical texts, papal correspondence, travel accounts, and biographical works. In addition, a broad range of modern scholarship has been consulted to support a comprehensive analysis. The findings indicate that the relations between the Ilkhanids and the Church of the East cannot be adequately explained through a unilateral model of either protection or conflict. By addressing a gap in the existing literature, the study approaches Church of the East–Muslim relations during the Ilkhanid period from a renewed analytical perspective and highlights the impact of political decisions on local actors. In this way, the study offers an original contribution to both Ilkhanid historiography and the history of the Church of the East, providing a renewed perspective on the relationship between religious leadership, political choice, and social interaction. The research has been conducted within a qualitative framework, adopting a case study approach. Document analysis was employed as the primary data collection technique. The sources included in the study were examined systematically. The data obtained were analyzed through content analysis, categorized, and evaluated in relation to the research questions.
Benzer Tezler
- İlhanlı hükümdarı abaka han ve etrafındaki dünya (1265-1282)
Ilkhanid Sovereign Abaqa Khan and the world around him
YUSUF ZİYA KARAASLAN
- Mardin Müzesinde kayıtlı ilhanlı dönemi sikkeleri
İlhanli period coins registered at the Mardin Museum
AYBALA YILDIRIM ATALAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sanat TarihiNecmettin Erbakan Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİKMET ATİK
- Karakoyunlu-Akkoyunlu mezar taşları
The Tombstones of Karakoyunlu, Akkoyunlu
AYHAN KAYAPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Sanat TarihiErciyes Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİM TÜRKMEN
- 13. ve 14. yüzyıllarda Merağa (İlmî faaliyetler)
Maragha in the 13th and 14th centuries (Scientific activities)
DİLARA ALTAŞ
- Moğol hâkimiyet sahasında bir Türk Atabeyliği; Salgurlular
A Turkish Atabeylik on the Mongolian domination site; Salgurs
SİBEL KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TarihNecmettin Erbakan ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA AKKUŞ