Çevresel performansın temel belirleyicileri: Gelir gruplarına göre çok ülkeli karşılaştırmalı analizler
Main determinants of environmental performance: Cross-country comparative analyses by income groups
- Tez No: 1001852
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET DEMİRAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Ekolojik çevre, Sürdürülebilir çevre, Ecological environment, Sustainable environment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çevresel performans, ekonomik ve sosyal faktörler tarafından belirlenen çok boyutlu bir kavramdır. Bu faktörler, çevre üzerinde doğrudan ve dolaylı etkiler ortaya çıkarmaktadır. Özellikle yenilenebilir enerjinin artırılması, fosil yakıtlara olan bağımlılığın azaltmasına katkı sağlamaktadır. Buna karşılık, üretim hacmini artıran ekonomik büyüme ve sanayileşme süreci enerji talebini artırmaktadır. Bu durum çevresel baskıların artmasına yol açmaktadır. Ancak ekonomik büyümenin belirli bir gelir düzeyine ulaşması, çevre dostu teknolojilerin benimsenmesini teşvik etmekte ve çevresel düzenlemelerin uygulanabilirliğini artırmaktadır. Bu durum, ekonomik büyüme ile çevresel performans arasında çok boyutlu ve dinamik bir ilişkinin varlığını göstermektedir. Benzer şekilde, kentleşme süreci de çevre üzerinde önemli etkiler oluşturmaktadır. Artan nüfus yoğunluğu ve enerji talebi çevresel sorunları artırırken sürdürülebilir kentleşme politikaları ve enerji verimliliğine yönelik uygulamalar olumsuz etkileri azaltmaktadır. Öte yandan, küreselleşme üretim ve tüketim faaliyetlerini uluslararası ölçekte genişleterek çevresel baskıları artırmaktadır. Bununla birlikte, küreselleşme çevre dostu teknolojilerin ve çevreci yenilikçi üretim yöntemlerinin ülkeler arasında yayılmasını da hızlandırmaktadır. Bu çalışmada, gelir düzeylerine göre sınıflandırılmış ülke gruplarının çevresel performansının temel belirleyicileri, 1987 sonrası dönem için güncel ileri panel veri analizi prosedürü takip edilerek karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ülke gruplarının gelir düzeylerine bağlı olarak çevresel göstergelerde önemli farklılıklar sergilediğini ortaya koymaktadır. Ampirik bulgular doğrultusunda, çalışma kapsamında incelenen düşük gelirli ülke grubunda yenilenebilir enerji tüketiminin, ekonomik büyümenin ve kentleşmenin karbondioksit (CO2) emisyonları üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bir etki yarattığı tespit edilmiştir. Buna karşın, sanayileşme ve küreselleşme değişkenlerinin CO2 emisyonu üzerinde istatistiki olarak anlamlı bir etkisi gözlemlenmemiştir. Ayrıca, söz konusu ülke grubunda Çevresel Kuznets Eğrisi (ÇKE) hipotezinin geçerli olduğu belirlenmiştir. Çalışma kapsamında incelenen alt-orta gelirli ülke grubunda, ekonomik büyüme, kentleşme ve küreselleşmenin CO2 emisyonu üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bir etki yarattığı tespit edilmiştir. Buna karşın, yenilenebilir enerji tüketiminin ve sanayileşmenin CO2 emisyonu üzerindeki etkisinin istatistiki olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Tez kapsamında incelenen üst-orta gelirli ülke grubunda, yenilenebilir enerji tüketiminin CO2 emisyonu üzerinde negatif ve istatistiki olarak anlamlı bir etkisinin bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, ekonomik büyüme ve küreselleşmenin CO2 emisyonu üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bir etki yarattığı belirlenmiştir. Buna karşın, sanayileşme ve kentleşmenin CO2 emisyonu üzerinde istatistiki olarak anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Çalışmada incelenen yüksek gelirli ülke grubu için, yenilenebilir enerji tüketiminin ve kentleşmenin CO2 emisyonu üzerinde negatif ve istatistiki olarak anlamlı bir etki gösterdiği belirlenmiştir. Buna karşın, küreselleşmenin CO2 emisyonu üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sanayileşmenin CO2 emisyonu üzerindeki etkisi ise istatistiki olarak anlamsız bulunmuştur. Ekonomik büyümenin kısa dönemde CO2 emisyonu üzerinde anlamlı bir etkisi gözlenmemiştir. Ancak uzun dönemde emisyonunu azaltıcı yönde bir etki gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, söz konusu ülke grubunda için ÇKE hipotezinin geçerli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Tez kapsamında incelenen ülkelerin oluşturduğu küresel gelir grubunda gerçekleştirilen analizler, yenilenebilir enerji tüketiminin CO2 emisyonu üzerinde negatif ve istatistiki olarak anlamlı etkiler sergilediğini ortaya koymaktadır. Öte yandan, ekonomik büyüme, sanayileşme, kentleşme ve küreselleşme değişkenlerinin CO2 emisyonu üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı etkiler gösterdiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, küresel gelir grubunda ÇKE hipotezinin geçerli olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ampirik bulgular, genel olarak çevresel performansın iyileştilmesinde yenilenebilir enerji tüketimi, ekonomik büyüme, sanayileşme, kentleşme ve küreselleşme gibi faktörlerin dikkate alınması gerektiğini ve çevresel politikaların bu faktörler çerçevesinde şekillendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Environmental performance is a multidimensional concept determined by economic and social factors. These factors produce direct and indirect effects on the environment. In particular, increasing renewable energy contributes to reducing dependence on fossil fuels. In contrast, economic growth and industrialization, which increase production volume, also increase energy demand. This situation leads to increased environmental pressures. However, when economic growth reaches a certain income level, it encourages the adoption of environmentally friendly technologies and increases the feasibility of environmental regulations. This demonstrates the existence of a multidimensional and dynamic relationship between economic growth and environmental performance. Similarly, urbanization has significant impacts on the environment. While increasing population density and energy demand intensify environmental problems, sustainable urbanization policies and practices aimed at energy efficiency reduce negative effects. On the other hand, globalization increases environmental pressures by expanding production and consumption activities on an international scale. Nevertheless, globalization also accelerates the spread of environmentally friendly technologies and innovative pro-environmental production methods across countries. In this study, the main determinants of the environmental performance of country groups classified by income level were examined for the post-1987 period by following the current advanced panel data analysis procedure. The findings reveal that country groups differ significantly in environmental indicators by income level. In line with the empirical findings, it was determined that renewable energy consumption, economic growth, and urbanization in the low-income country group examined in the study have a positive and statistically significant effect on carbon dioxide (CO2) emissions. In contrast, no statistically significant effect of industrialization and globalization variables on CO2 emissions was observed. Additionally, it was determined that the Environmental Kuznets Curve (EKC) hypothesis is valid for this country group. In the lower-middle-income country group examined in the study, economic growth, urbanization, and globalization were found to have a positive and statistically significant effect on CO2 emissions. In contrast, it was found that the effects of renewable energy consumption and industrialization on CO2 emissions are not statistically significant. In the upper-middle-income country group analyzed in the study, renewable energy consumption was found to have a negative and statistically significant effect on CO2 emissions. Additionally, economic growth and globalization were found to have a positive and statistically significant impact on CO2 emissions. On the other hand, industrialization and urbanization were found not to have a statistically significant effect on CO2 emissions. For the high-income country group examined in the study, it was determined that renewable energy consumption and urbanization have a negative and statistically significant effect on CO2 emissions. In contrast, globalization was found to have a positive and significant effect on CO2 emissions. The effect of industrialization on CO2 emissions was found to be statistically insignificant. Economic growth did not show a significant effect on CO2 emissions in the short term. However, in the long term, it was determined to have a negative effect that reduces emissions. Additionally, it was concluded that the EKC hypothesis is valid for this country group. Analyses conducted for the global income group formed by the all countries examined in the study reveal that renewable energy consumption has negative and statistically significant effects on CO2 emissions. On the other hand, it has been observed that the variables of economic growth, industrialization, urbanization, and globalization also have positive and statistically significant effects on CO2 emissions. In addition, it has been found that the EKC hypothesis is valid for the global income group. Therefore, in general, empirical findings indicate that factors such as renewable energy consumption, economic growth, industrialization, urbanization, and globalization should be considered in improving environmental performance, and that it is important for environmental policies to be shaped within the framework of these factors.
Benzer Tezler
- Comparison of some physical and physiological parameters of Ethiopian and Turkish elite distance athletes
Etiyopya ve Türk elit mesafe sporcularinin bazi fiziksel ve fizyolojik parametrelerinin karşilaştirilmasi
GETAYE FISSEHA GELAW
Doktora
İngilizce
2022
SporGazi ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM CİCİOĞLU
- Sağlık harcamaları belirleyicilerinin veri madenciliği yöntemleri ile modellenmesi
The modeling of determinants of health expenditures using data mining methods
MELİHA MELİŞ GÜNALTAY
Doktora
Türkçe
2024
Sağlık YönetimiAnkara ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLBİYE YAŞAR
- Küresel havalimanlarında sürdürülebilirlik ve verimlilik performansının çok boyutlu analizi: Veri zarflama ve malmquist endeksi yaklaşımı
A multidimensional analysis of sustainability and efficiency performance at global airports: A data envelopment analysis and malmquist index approach
FİLİZ EKİCİ
Doktora
Türkçe
2026
Sivil HavacılıkEskişehir Teknik ÜniversitesiSivil Havacılık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İLKAY ORHAN
- Environmental concerns and policies in Türkiye: Combining micro and macro perspectives
Türkı̇ye'de çevresel endı̇şeler ve polı̇tı̇kalar: Mı̇kro ve makro perspektı̇flerı̇n bı̇rleştı̇rı̇lmesı̇
AYÇİN KIZILBEY
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
DemografiHacettepe ÜniversitesiDemografi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ ERYURT
- İşletmelerde bireysel ve kurumsal faktörlerin satış performansı üzerindeki etkisinde müşteri odaklılık ve satış odaklılığın moderatör rolü ve bir uygulama
The moderator role of customer and selling orientation with respect to the influence of individual and corporate factors on sales performance in organizations and a research
İLKNUR BİLGEN