Engelli bireylerin sağlamcılığa karşı gündelik direniş pratikleri
Everyday resistance of persons with disabilities against ableism
- Tez No: 1001882
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYŞE NEVİN YILDIZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Sosyoloji, Communication Sciences, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, büyükşehirlerde yaşayan fiziksel engeli bulunan yetişkin bireylerin sağlamcılık karşısında geliştirdikleri gündelik direniş pratiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, sağlamcılığı yalnızca bireysel tutumlar düzeyinde değil, mekânsal, kurumsal ve kültürel düzenlemeler aracılığıyla işleyen bir strateji olarak kavramsallaştırmaktadır. Bu doğrultuda araştırmanın kuramsal çerçevesi, Michel de Certeau'nun strateji ve taktik kavramları temel alınarak oluşturulmuştur. Araştırma, yorumlayıcı fenomenoloji yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Büyükşehirlerde yaşayan fiziksel engelli yetişkin bireylerle yarı yapılandırılmış ve gerektiğinde tekrarlanabilir nitelikte derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplam 13 katılımcıyla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz sonucunda katılımcıların gündelik yaşam içerisinde sağlamcılığın stratejik işleyişine karşı geliştirdikleri 11 farklı taktik türü tespit edilmiştir. Bu taktikler kavramsal bir tipoloji içerisinde yapılandırılmış ve reaktif ile proaktif olmak üzere iki ana kategori altında sınıflandırılmıştır. Reaktif taktikler mevcut baskı ve sınırlamalara anlık ya da durumsal yanıtlar üretirken, proaktif taktikler daha dönüştürücü, alan açıcı ve özneleşmeyi güçlendirici pratikler olarak ortaya çıkmaktadır. Çalışma, engelli bireyleri yalnızca yapısal engellerin mağduru olarak konumlandıran yaklaşımların ötesine geçerek, onların gündelik hayat içerisinde geliştirdikleri yaratıcı, müzakereci ve dönüştürücü eylemlilik biçimlerini görünür kılmaktadır. Bu yönüyle araştırma, engellilik çalışmalarına gündelik direniş perspektifinden kuramsal ve kavramsal bir katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the everyday resistance practices developed by physically disabled adults living in metropolitan areas in response to ableism. The study conceptualizes ableism not merely as an individual attitude but as a strategy operating through spatial, institutional, and cultural arrangements. Accordingly, the theoretical framework of the research is grounded in Michel de Certeau's concepts of strategy and tactic. The research was designed within the interpretative phenomenological approach. In-depth semi-structured interviews, allowing for follow-up and repeated engagement when necessary, were conducted with physically disabled adults residing in metropolitan areas. A total of 13 participants were interviewed, and the data were analyzed using thematic analysis. The analysis identified 11 distinct types of tactics developed by participants in their everyday lives against the strategic operation of ableism. These tactics were structured into a conceptual typology and categorized under two main groups as reactive and proactive. While reactive tactics produce situational or immediate responses to existing constraints and forms of oppression, proactive tactics emerge as more transformative practices that open space for agency and strengthen processes of subjectivation. By moving beyond approaches that position disabled individuals solely as victims of structural barriers, this study renders visible the creative, negotiative, and transformative forms of agency enacted in everyday life. In this respect, the research contributes theoretically and conceptually to disability studies by introducing an everyday resistance perspective.
Benzer Tezler
- Neoliberalism and the abjection of disabled bodies as represented in contemporary British drama
Çağdaş Britanya tiyatrosunda temsil edilen neoliberalizm ve engelli bedenlerin abjeksiyonu
MELİKE İREM ALHAS
Doktora
İngilizce
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıAtılım Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİBEL İZMİR
- Birleşmiş Milletler Engelli Kişilerin Haklarına İlişkin Sözleşme çerçevesinde Türkiye'de engellilerin temel haklarına erişiminin değerlendirilmesi
Assessment of access to basic rights of persons with disabilities in Turkey within the framework of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities
EMRE ALTUN
- Görünür ve görünmez engeli olan kadınların sağlamcılık deneyimleri: Karma yöntem sosyal hizmet araştırması
Experiences of ableism among women with visible and invisible disabilities: A mixed- methods social work study
İREM ARSLANTATAR
Doktora
Türkçe
2026
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REYHAN ATASÜ TOPCUOĞLU
- Dünyada ve Türkiye'de engelli hakları hareketi ve sağlamcılık: Toplumsal hareketler teorisi çerçevesinde bir inceleme
Disability rights movement and ableism in the world and in Turkey: A review in the framework of social movements theory
MUSTAFA BAYRAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerÇukurova ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MARELLA BODUR ÜN
- Malul gazilerin deneyimlerinin orduda sosyal hizmet bağlamında, sağlamcılık ve hegemonik erkeklik açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the experiences of disabled veterans in the context of military social work in terms of ableism and hegemonic masculinity
JANSEREY KALMUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sosyal HizmetHacettepe ÜniversitesiSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLIHAN AYKARA