Beyaz yaka çalışanlarda sağlıklı beslenme okuryazarlığı, ultra işlenmiş besin tüketimi ve pişirme becerisi ilişkisi
Relationship between healthy nutrition literacy, ultra-processed food consumption and cooking skills in white-collar workers
- Tez No: 1002003
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA TAYHAN KARTAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: beslenme okuryazarlığı, ultra işlenmiş besin, yemek pişirme becerisi, beyaz yaka çalışan, nutrition literacy, ultra-processed foods, cooking skills, white-collar worker
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı beyaz yaka çalışanların sağlıklı beslenme okuryazarlığı düzeylerini, ultra işlenmiş besin tüketim sıklıklarını ve yemek hazırlama ve pişirme becerilerini bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirerek bu üç değişken arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Gereç ve Yöntem: Türkiye genelinde kamu ve özel sektörde masa başı pozisyonlarda çalışan 18–65 yaş arası beyaz yaka bireyler üzerinde yürütülen kesitsel bir araştırmadır. Veri toplama sürecinde, katılımcıların kişisel özellikleri, genel durumları ve sosyodemografik bilgilerini içeren soru formunun yanı sıra e-Sağlıklı Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği (e-SBO), Pişirme ve Yiyecek Hazırlama Becerileri Ölçeği (PB-YHB) ve Çok İşlenmiş Besin Tüketimi Kısa Tarama Anketi (sQ-HPF) çevrim içi anket yöntemiyle uygulanmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi SPSS v26 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %67,7'si kadın, %32,3'ü erkektir. Katılımcıların %42,8'i kendisini sağlıklı besleniyor olarak tanımlarken, %38,4'ünün ultra işlenmiş besin tüketim düzeyinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %85,6'sı kurumda sunulan yemekleri tükettiğini, %53,7'si ise bu yemekleri sağlıklı bulduğunu belirtmiştir. Ayrıca katılımcıların %51,1'i beslenme alışkanlıklarını iş yaşamına entegre edebildiğini ifade etmiştir. Sağlıklı beslenme okuryazarlığı kavramını daha önce duyanların oranı %43,6'dır. Katılımcıların toplam e-SBO puan ortanca değeri 26 (Min: 13, Maks: 47) bulunmuştur. bu skorun ölçekten alınabilecek en yüksek puan olan 71'e göre düşük düzeyde kaldığı ve bireylerin elektronik kaynaklardan elde ettikleri bilgileri uygulama becerilerinin en zayıf halkayı oluşturduğu saptanmıştır. sQ-HPF puanının, e-SBO'nun erişim alt boyutu (r=−0,138; p<0,05) ve yiyecek hazırlama becerileri (r=−0,301; p<0,01) ile negatif yönlü ve anlamlı düzeyde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Regresyon analizinde, PB-YHB toplam puanının sQ-HPF puanının anlamlı bir yordayıcısı olduğu görülmüştür (β=−0,014; SH=0,004; β′=−0,210; %95 GA: −0,021 – −0,007; p<0,001). Buna göre, diğer değişkenler sabit tutulduğunda PB-YHB puanındaki her 1 birim artış, sQ-HPF puanında ortalama 0,014 birim azalma ile ilişkilidir. Buna karşın, e-SBO toplam puanının modelde bağımsız bir yordayıcı olmadığı saptanmıştır (β=−0,013; SH=0,025; β′=−0,027; %95 GA: −0,061 – 0,036; p=0,609). Sonuç: sağlıklı beslenme okuryazarlığının pişirme ve yiyecek hazırlama becerilerini olumlu yönde desteklediği; bu becerilerdeki artışın ise beyaz yaka çalışanlarda ultra işlenmiş besin tüketimini anlamlı ölçüde azalttığı saptanmıştır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study aimed to comprehensively evaluate healthy nutrition literacy levels, ultra-processed food consumption frequency, and food preparation and cooking skills among white-collar employees, and to reveal the relationships among these three variables. Materials and Methods: This was a cross-sectional study conducted among white-collar individuals aged 18–65 years working in desk-based positions in the public and private sectors across Türkiye. During data collection, an online questionnaire was administered, including a form on participants' personal characteristics, general status, and sociodemographic information, along with the e-Healthy Nutrition Literacy Scale (e-HNLS), the Cooking and Food Preparation Skills Scale (CFPSS), and the Short Questionnaire to Assess Ultra-Processed Food Consumption (sQ-HPF). Statistical analyses were performed using SPSS v26. Results: Of the participants, 67.7% were women and 32.3% were men. While 42.8% described themselves as eating healthily, 38.4% were found to have high levels of ultra-processed food consumption. A total of 85.6% reported consuming meals provided by their institution, and 53.7% considered these meals healthy. In addition, 51.1% stated that they were able to integrate healthy eating habits into their work life. The proportion of participants who had previously heard of the concept of healthy nutrition literacy was 43.6%. The median total e-HNLS score was 26 (Min: 13, Max: 47). This score was low relative to the maximum possible scale score of 71, and applying information obtained from electronic sources was identified as the weakest component. The sQ-HPF score showed significant negative correlations with the access subdimension of e-HNLS (r = −0.138; p < 0.05) and with food preparation skills (r = −0.301; p < 0.01). In regression analysis, the total CFPSS score was a significant predictor of sQ-HPF score (B = −0.014; SE = 0.004; β = −0.210; 95% CI: −0.021 to −0.007; p < 0.001). Accordingly, when other variables were held constant, each 1-point increase in CFPSS score was associated with an average 0.014-point decrease in sQ-HPF score. In contrast, the total e-HNLS score was not an independent predictor in the model (B = −0.013; SE = 0.025; β = −0.027; 95% CI: −0.061 to 0.036; p = 0.609). Conclusion: Healthy nutrition literacy was found to positively support cooking and food preparation skills; in turn, improvements in these skills were associated with a significant reduction in ultra-processed food consumption among white-collar workers.
Benzer Tezler
- Yiyecek hizmeti alan mavi ve beyaz yakalı çalışanların iş tatmini düzeylerinin beslenme durumuna etkisi
The effect of job satisfaction levels on nutritional status of BLUE and white collar employees receiving food service
DAMLA SİNEM BOZAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve DiyetetikBaşkent ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BERİL KÖSE
- Sanayi kuruluşunda çalışanların diyet kalitelerinin iş stresi ve anksiyete üzerine ilişkilerinin incelenmesi
Investigation of the relationship of diet quality of employees in industrial organization on work stress and anxiety
RABİA ARAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Bilgi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİRSEN DEMİREL
- Beyaz yaka çalışanlarda iş-yaşam dengesinin Akdeniz diyeti kalitesi, çok işlenmiş gıda tüketimi ve fiziksel aktivite üzerine etkileri
The effects of work-life balance on Mediterranean diet quality, ultra-processed food consumption, and physical activity among white-collar workers
ŞEVVAL ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikHaliç ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET MURAT GÜNAL
- Kocaeli ilinde düzenli yemekhane hizmeti alan kurumsal beyaz yaka çalışanlarının pandemi sebebiyle uzaktan çalışma döneminde değişen yeme davranışlarının incelenmesi
Analysis of changes in eating behaviors of corporate white-collar employees receiving regular cafeteria services in kocaeli province during the remote work period due to the pandemic
İREM SOLMAZ AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikKocaeli ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM ÇAĞLAYAN
- Çalışanlarda bireysel sağlığın yönetimi açısından bireysel iyilik halinin ve sağlık risklerinin değerlendirilmesi
Evaluation of personal wellbeing and health risks of workers in terms of personal health management
METİN UYAR
Doktora
Türkçe
2017
Halk Sağlığıİstanbul Medipol ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN ZEHRA OMURTAG