Geri Dön

Dini irşat faaliyetleri yürüten kişilerin tasavvufa bakış açıları ve kullandıkları tasavvufî kavramlar

Perspectives on sufism and sufi concepts used by persons conducting religious guidance activities

PDF İndir

  1. Tez No: 1002183
  2. Yazar: MUNA BOSTAN
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. AHMET VURAL
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırma, dinî irşat faaliyetlerinde görev alan kişilerin tasavvufa ilişkin algılarını, tasavvufî kavramları irşat pratiklerinde nasıl kullandıklarını ve bu kullanımın gündelik dinî temsil süreçleri üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, tasavvufun klasik literatürde vurgulanan ahlâk merkezli ve tecrübe temelli yapısının, günümüz dinî irşat uygulamalarında nasıl karşılık bulduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde fenomenolojik desenle yapılandırılmış; veriler, dinî irşat faaliyetlerinde aktif olarak görev yapan imam, vaiz, Kur'ân kursu öğreticisi, din kültürü ve ahlak bilgisi öğretmeni ile manevî danışmanlardan oluşan katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlar yoluyla elde edilmiştir. Toplanan veriler, tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, tasavvufun sahada çoğunlukla kurumsal bir aidiyet veya doktriner bir öğretim alanı olarak değil; ahlâkî öz-denetim, söz–amel tutarlılığı ve yaşantı temelli ikna üzerinden işlev kazandığını göstermektedir. Katılımcılar, dinî irşatın meşruiyetini büyük ölçüde teorik bilgiye değil, temsil edilen ahlâkî duruşa ve gündelik hayatta sergilenen tutarlılığa bağlamaktadır. Bulgular ayrıca, dinî temsilin kamusal görünürlük, kusursuzluk beklentisi ve sürekli denetlenme hissi ürettiğini; bu temsil baskısının çoğu zaman içselleştirilmiş bir öz-denetim mekanizması aracılığıyla yönetildiğini ortaya koymaktadır. Bu süreçte tasavvufî kavramlar, özellikle nefis terbiyesi, sabır ve murâkabe, dinî irşat aktörleri için işlevsel bir denge ve anlam çerçevesi sunmaktadır. Din görevlileri, mesleklerini yaparken yaşadıkları stresi ve sorumluluk yükünü, tasavvufun onlara sunduğu manevi yöntemlerle yönetmektedirler. Çalışma, tasavvufun güncel bağlamda seçici ve işlevsel biçimde yeniden yorumlandığını, tarikat aidiyetinden ziyade bireysel ahlâk, ölçü ve denge vurgusu üzerinden gündelik hayata taşındığını göstermektedir. Bununla birlikte bulgular, dinî irşadın toplumsal cinsiyet boyutuna dikkat çekmekte; kadın din görevlilerinin dinî temsil yükünü daha yoğun ve bedensel bir görünürlük üzerinden deneyimlediklerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, tasavvuf-irşat ilişkisini idealize eden yaklaşımların ötesine geçerek, sahadaki gerilimleri, uyarlamaları ve dönüşümleri görünür kılmakta; tasavvufun çağdaş dinî irşat pratiklerinde etik denge ve sahicilik üreten dinamik bir referans çerçevesi sunduğunu ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

This study aims to examine how individuals engaged in religious guidance (irshad) activities perceive Sufism, how they employ Sufi concepts in their guidance practices, and how these concepts shape everyday processes of religious representation. The research seeks to reveal how the morally centered and experience-based structure of Sufism, emphasized in classical literature, is reflected in contemporary religious guidance practices. Within this framework, the study adopts a qualitative research approach and is designed according to a phenomenological methodology. Data were collected through semi-structured interviews conducted with imams, preachers, instructors of Quranic courses, religious education teachers, and spiritual counselors actively involved in religious guidance. The collected data were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that Sufism is not primarily experienced in the field as an institutional affiliation or a doctrinal system, but rather as a functional framework centered on moral self-discipline, consistency between word and action, and persuasion through lived experience. Participants tend to ground the legitimacy of religious guidance not in theoretical knowledge alone, but in moral coherence and everyday ethical conduct. The results also demonstrate that religious representation generates pressures related to public visibility, expectations of perfection, and continuous surveillance, which are often managed through internalized mechanisms of self-control. In this context, Sufi concepts such as self-discipline, patience, and spiritual self-observation (murāqaba) provide religious actors with a meaningful framework for balance and resilience. The study further reveals that Sufism is selectively and functionally reinterpreted in contemporary contexts, being incorporated into daily life through an emphasis on personal ethics, moderation, and balance rather than formal affiliation with Sufi orders. Moreover, the findings highlight the gendered dimension of religious guidance, showing that female religious actors experience religious representation through more intense and embodied forms of visibility and responsibility. Overall, this research moves beyond idealized accounts of the relationship between Sufism and religious guidance by foregrounding the tensions, adaptations, and transformations observed in the field, and demonstrates that Sufism continues to function as a dynamic ethical framework fostering authenticity and moral balance in contemporary religious guidance practices.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    872116

    Muharrem Hilmi Sırrî'nin hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri

    Muharrem Hilmi Sırrî's life, works and sufi views

    ÖMER FARUK YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinKırşehir Ahi Evran Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HÜSEYİN KURT

  2. Tez No

    983265

    Merkez Efendi ve Külliyesi

    Merkez Efendi and Complex

    HUZEYFE TAŞDEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    TarihMardin Artuklu Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ABDURRAHMAN DEMİRCİ

  3. Tez No

    908336

    Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde Ayasofya-i Kebir Camii'nde tebliğ ve irşat faaliyetleri

    Tabligh and irshad activities in Hagia Sophia Grand Mosque in the Ottoman and Republic Periods"

    BÜNYAMİN TOPÇUOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi

    Din Hizmetlerinde İletişim ve Tebliğ Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    DOÇ. DR. VEYSEL AKKAYA

  4. Tez No

    262864

    İstanbul Müftülüğü Aile İrşat ve Rehberlik Bürosuna sorulan sorular ışığında İstanbul'da aile hayatının sosyolojik analizi

    The sociological analysis of family life in Istanbul in the light of the questions askede to Family Desk of Information and Guidance of the Istanbul Mufti's Office.

    BİLGE ŞEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2010

    DinUludağ Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ENVER UYSAL

  5. Tez No

    395811

    Diyanet İşleri Başkanlığı Aile ve Dini Rehberlik Bürolarına gelen soruların analiz ve değerlendirilmesi: Ege bölgesi örneği

    The Presidency of Relious Affairs analysis and evaluation of questions from Family and Religious Guidance Offices: Case of The Aegean region

    SALİH AYBEY

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinSüleyman Demirel Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RAMAZAN BUYRUKÇU

Geri Dön