Şer'iyye sicillerine göre, Osmanlı'da nikâh, evlilik ve mehir (1839-1917)
Marriage, ni̇kâh, and mahr in the Ottoman Empire according to the shar'iyya registers (1839–1917)
- Tez No: 1002332
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HALİT BAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Iğdır Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1839-1917 yılları arasındaki Osmanlı şer'iyye sicillerine dayanarak Osmanlı toplumunda evlilik, nikâh ve mehir uygulamalarını incelemektedir. Tanzimat Fermanı ile başlayan modernleşme süreci, toplumsal hayatın pek çok alanında olduğu gibi aile yapısı ve evlilik kurumunda da önemli değişimlere yol açmıştır. Bu bağlamda, şer'iyye sicilleri hem dönemin hukuki düzenlemelerini hem de günlük yaşamdaki evliliği yansıtan birincil kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Bir evliliğin geçerli sayılabilmesi için nikâhın kıyılması gerekir. İslam hukukuna göre nikâh, erkek ve kadının hayatlarını birleştirmek amacıyla yaptıkları dinî ve hukukî bir sözleşmedir. Bu sözleşme ile evlilik, belirlenen kurallar çerçevesinde geçerlilik kazanır. İslam dini, nikâhı teşvik etmiş; evlilik dışı ilişkileri yasaklayarak neslin korunmasını, toplum düzeninin sağlanmasını ve ahlaki değerlerin sürdürülmesini hedeflemiştir. Nikâh, yalnızca iki bireyin bir araya gelmesi değil, aynı zamanda taraflara birtakım hukuki ve ahlaki sorumluluklar yükleyen bir akittir. Bu sorumluluklardan biri de erkeğin kadına vermekle yükümlü olduğu mehirdir. Mehir, evlilikte kadına ekonomik güvence sağlayan ve onun toplumsal konumunu güçlendiren önemli bir haktır. Araştırmada, farklı şehirlerden (Antalya, Bursa, Malatya ve Urfa) seçilen şer'iyye sicilleri incelenmiş; bu kayıtlarda evliliklerin gerçekleştirilme biçimi, nikâhın uygulanışı ve mehir miktarlarının sosyal kesimlere göre değişimi değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Tanzimat'tan sonra evlilikte hem geleneksel İslami kuralların devam ettiğini hem de modern hukuk düzenlemelerinin etkisinin arttığını göstermektedir. 1839-1917 yılları arasındaki şer'iyye sicilleri Osmanlı'da evliliğin yalnızca bir dini akit değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik ve hukuki bir kurum olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, Osmanlı aile yapısının dönüşümünü anlamada önemli bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the practices of marriage, nikâh (Islamic marriage contract), and mahr (dower) in Ottoman society based on shar'iyya (Islamic court) records between 1839 and 1917. The modernization process that began with the Tanzimat Edict brought significant changes to various aspects of social life, including the family structure and the institution of marriage. In this context, the shar'iyya registers have been evaluated as primary sources reflecting both the legal regulations of the period and the practical aspects of marriage in daily life. For a marriage to be considered valid, a nikâh must be performed. According to Islamic law, nikâh is a religious and legal contract concluded between a man and a woman with the purpose of uniting their lives. Through this contract, marriage becomes valid within the established legal framework. Islam encourages marriage and prohibits extramarital relationships in order to protect lineage, maintain social order, and preserve moral values. Nikâh is not merely the union of two individuals but also a contract that imposes certain legal and moral responsibilities on both parties. One of these responsibilities is the payment of mahr by the husband to the wife. Mahr serves as an economic guarantee for the woman and strengthens her social position within marriage. In this research, shar'iyya registers selected from different cities (Antalya, Bursa, Malatya, and Urfa) were examined. The study evaluates the ways in which marriages were conducted, the practice of nikâh, and the variation of mahr amounts among different social groups. The findings reveal that, after the Tanzimat period, traditional Islamic norms in marriage continued to coexist with the growing influence of modern legal regulations. In conclusion, the shar'iyya registers from 1839 to 1917 demonstrate that marriage in the Ottoman Empire was not only a religious contract but also a social, economic, and legal institution. This study aims to contribute to a deeper understanding of the transformation of family structure in Ottoman society.
Benzer Tezler
- Şer'iyye sicillerine göre Mardinli kadınların hukuki ve sosyo-ekonomik durumu (1841-1894)
Legal and socio-economic situation of Mardin women according to Sharia registries (M. 1841-1894)
AYŞEGÜL KILIÇ
- Maraş şer'iyye sicillerine göre ailenin teşekkülü ve dağılması
The fondation of family and divorce according the judicial registers in Marash
ABDULLAH AYDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMAİL ALTINÖZ
- H. 1283-1284 / m. 1866-1868 (34 nolu) Antakya şer'iyye sicili (Transkripsiyon ve değerlendirme)
H. 1283-1284 / m. 1866-1868 (number 34) Antioch seri'yye register(Transcription and evaluation)
GÜLSEN ESİROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
TarihMustafa Kemal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAYDAR ÇORUH
- Şer'iyye Sicillerine göre Sivas'ın sosyo-kültürel tarihi (1900-1909 yılları arasında Sivas )
Socio-cultural history of sivas according to Shari?a court records (between 1900?1909 years, Sivas)
ERDOĞAN POLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
TarihErciyes Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEFAETTİN SEVERCAN
- Kırım Tatarlarında aile (1700-1750) (Şer'iyye sicillerine göre)
Family in Crimean Tatars (1700-1750) (In Religious court records)
ALP ATAKAN ERYILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURİ KAVAK