Okulöncesi çocukların algılanan problemli teknoloji kullanımı ile sosyal yetkinlik düzeyleri arasındaki ilişkide ebeveynlerin dijital ebeveynlik farkındalıklarının aracı rolü
The mediating role of parents' digital parenting awareness in the relationship between preschool children's perceived problematic technology use and their social competence levels
- Tez No: 1002684
- Danışmanlar: PROF. DR. AYŞE ELİÜŞÜK BÜLBÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Teknolojinin erken yaşlardaki gündelik hayata etkisi, çocukların ekran sürelerinin artışı ve teknoloji kullanım amaçlarının çeşitlenmesi, problemli teknoloji kullanımını önemli bir gelişimsel risk faktörü haline getirmiştir. Problemli teknoloji kullanımının sosyal etkileşim fırsatlarını sınırlaması ve yüz yüze iletişimi azaltması, çocukların sosyal yetkinlik açısından önemli bir risk oluşturur. Çocukların teknoloji kullanımını etkileyen temel faktörlerden biri ebeveynlerdir. Ebeveynlerin dijital dünyaya karşı tutumları, bilgi seviyeleri, kontrol stratejileri ve rol model davranışları, çocukların dijital deneyimlerini doğrudan şekillendirir. Bu araştırmanın amacı, okulöncesi dönemdeki çocukların problemli teknoloji kullanımı ile sosyal yetkinlik düzeyleri arasındaki ilişkide ebeveynlerin dijital ebeveyn farkındalık düzeylerinin aracılık rolünü incelemektir. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin farklı illerinde yaşayan, 36-72 ay aralığında çocuğa sahip toplam 413 ebeveynin katılımıyla yürütülmüştür. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş; veri toplama aracı olarak“Çocuklar İçin Problemli Teknoloji Kullanım Ölçeği”,“Dijital Ebeveyn Farkındalık Ölçeği”ve“Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme Ölçeği-30”kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 ve Process Macro programları kullanılarak Betimsel İstatistikler, Bağımsız Örneklem T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi ANOVA, Pearson Korelasyon Analizi ve Aracılık Analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Bulgulara göre, ebeveynin cinsiyeti, yaşı, eğitim düzeyi ve günlük ekran süresi çocukların problemli teknoloji kullanımında anlamlı farklılıklar oluşturmaktadır. Erkek ve orta yaşlı ebeveynlerin teknoloji kullanım sürekliliği, olumsuz model olma ve dijital ihmal düzeyleri daha yüksektir. Eğitim düzeyi arttıkça dijital farkındalık artmakta, problemli kullanım azalmaktadır. Ebeveynin ekran süresi ile çocuğun ekran süresi arasında pozitif ilişki bulunmuştur. Ayrıca ebeveynlerden toplanan verilere göre erkek çocukların problemli teknoloji kullanımı daha yüksek, kız çocukların sosyal yetkinlik düzeyleri daha fazladır. Korelasyon ve aracılık analizi sonuçları, problemli teknoloji kullanımı ile sosyal yetkinlik arasında negatif; dijital farkındalık ile sosyal yetkinlik arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Dijital ebeveyn farkındalığı, bu iki değişken arasındaki ilişkide aracılık rolü üstlenmiştir. Sonuç olarak, dijital farkındalığı yüksek ebeveynlerin, çocuklarının teknoloji kullanımını daha bilinçli yönlendirdiği ve sosyal gelişimlerini olumlu etkilediği görülmüştür. Bu doğrultuda ebeveynlere yönelik dijital farkındalık eğitimlerinin artırılması, okul öncesi kurumlarda aile katılım etkinlikleriyle desteklenmesi ve farklı sosyo-kültürel gruplarda benzer çalışmaların yapılması önerilmektedir
Özet (Çeviri)
The impact of technology on daily life at an early age, the increase in children's screen time, and the diversification of technology use purposes have made problematic technology use a significant developmental risk factor. Problematic technology use, by limiting opportunities for social interaction and reducing face-to-face communication, poses a significant risk to children's social competence. One of the key factors influencing children's technology use is their parents. Parents' attitudes towards the digital world, their knowledge levels, control strategies, and role model behaviors directly shape children's digital experiences. The aim of this research is to examine the mediating role of parents' digital parenting awareness levels in the relationship between problematic technology use and social competence levels in preschool children. The research was conducted with the participation of a total of 413 parents living in different provinces of Turkey during the 2024-2025 academic year, who have children aged 36-72 months. A quantitative research method was adopted; the“Problematic Technology Use Scale for Children,”the“Digital Parenting Awareness Scale,”and the“Social Competence and Behavior Assessment Scale-30”were used as data collection tools. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way ANOVA, Pearson correlation analysis, and mediation analysis techniques were used in the analysis of the data using SPSS 26.0 and Process Macro programs. According to the findings, parental gender, age, education level, and daily screen time create significant differences in problematic technology use. Male and middle-aged parents have higher levels of technology use continuity, negative role modeling, and digital neglect. As the education level increases, digital awareness increases, and problematic use decreases. A positive relationship was found between parental screen time and child screen time. In addition, parents with male children have higher levels of problematic technology use, while parents with female children have higher levels of social competence. The results of the correlation and mediation analyses indicated a negative relationship between problematic technology use and social competence, and a positive and significant relationship between digital parenting awareness and social competence. Digital parenting awareness was found to play a mediating role in the relationship between these two variables. In conclusion, it was observed that parents with high digital awareness guide their children's technology use more consciously and positively influence their social development. In this context, it is recommended to increase digital awareness training for parents, support it with family participation activities in preschool institutions, and conduct similar studies in different socio cultural groups.
Benzer Tezler
- Pandemi sürecinde ebeveynlerin algıladıkları sosyal desteğin çocuk yetiştirme tutumları üzerine etkisinin incelenmesi
Examining the effect of parents' perceived social support on childrearing attitudes during the pandemic process
BETÜL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZÜLFİYE GÜL ERCAN
- Kodlama etkinliklerinin okul öncesi öğrencilerine sağladığı katkılara ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi
An investigation of teachers' views on the contributions of coding activities to preschool students
TÜLAY ÖZDURĞUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimSiirt ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET EPÇAÇAN
- İlkokul birinci sınıf öğrencilerinin sosyal becerilerinin incelenmesi
Investigation of social skills of primary school first class students
ADEM ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimGiresun Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OĞUZ SERDAR KESİCİOĞLU
- Çalışan ve çalışmayan annelerin okul öncesi dönemi çocuklarının sosyal beceri düzeylerinin ve ekran maruziyetinin incelenmesi
The examination of social skills levels and screen exposure of preschool children of working and non-working mothers
NİDANUR KABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Topkapı ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖZDE GÜNDOĞDU MEYDANERİ
- Sağlıklı okul öncesi çocukta ailenin çocuk besleme davranışları ile çocuk yeme alışkanlıkları ve VKI arasındaki ilişki
The relationship between parental feeding behaviors and child eating behaviors and BMI in healthy pre-school children
NİLÜFER KIDIŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN ÖZÇAKAR