The structure of the orhaneli ophiolitic suite
Orhaneli ofiyolit diliminin yapısı
- Tez No: 1002735
- Danışmanlar: PROF. DR. BORIS NATALIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Orhaneli ofiyoliti, Tavşanlı Zonu içerisinde yer alan, mavi şist kayaları üzerinde tektonik dokanak ile bulunan, Geç Kretase yaşlı ofiyolitik bir birimdir. Bu birim yaklaşık olarak 43 km uzunluğa ve 14 km genişliğe sahip, oldukça geniş bir alanda yüzlek vermektedir. İzmir-Ankara-Erzincan Süturu'nun güneyi boyunca uzanan Neotetis okyanusuna ait ofiyolit kuşağının bir parçasıdır. Çalışmanın amacı, Orhaneli ofiyolitinin iç yapısını ortaya koymaktır. Bir başka deyişle, yapısal unsurların geometrik ilişkilerini ortaya koyarak, bu yapıların paleo-yatay düzlemi ve paleo-okyanus ortası sırtı eksenine göre pozisyonları hakkında çıkarımda bulunmaktır. Buna ek olarak bu birimlerin uğradığı intrakristalin plastik deformasyonlar incelenerek, akış ve deformasyon koşulları hakkında bilgi edinmektir. Bu çalışmada, Orhaneli ofiyolitin Kuzey-Güney doğrultulu bindirme fayları ile birbirinden ayrılan üç tektonik bölgeden oluştuğu saptanmıştır. Bölge 1 en doğuda yer almakta olup üst manto kayaçlarından oluşmaktadır. Yapılar yaygın olarak dike yakın eğim açısına sahip ve Kuzey-Güney doğrultuludur. Bölge 2 çalışma alanının orta kesiminde yer almaktadır. Üst manto, Moho Geçiş Zonu ve Alt kabuk kayaçlarından oluşmaktadır. Üst mantoda bulunan yapılar istikrarlı bir biçimde Kuzey-Güney doğrultulu dik bir uzanıma sahiptirler. Bu birim içerisinde yaygın olarak harzburgit, dünit ve piroksenitler yer almaktadır. Moho Geçiş Zonu, mantodan kabuğa geçişi temsil eden 1 km kalınlığa sahip bir makaslama zonudur. Bu birim içerisinde bulunan yapılar yaygın olarak doğuya 50-60 derece eğim açısı ile eğimlidirler. Moho Geçiş Zonu baskın olarak milonitik gabrolardan ve güçlü bir makaslamaya maruz kalmış peridotitlerden oluşmaktadır. Moho Geçiş Zonu'nun stratigrafik olarak üzerinde alt kabuk kayaçları bulunmaktadır. Alt kabuk, kümülat mafik ve ultramafik kayaçlar tarafından temsil edilmektedir. Bu birim içerisinde bulunan yapılar alt kesimlerde Moho'ya paralel bir biçimde doğuya 50-60 derece ile eğimlidirler. Stratigrafik olarak yukarı doğru, yapılar aşamalı bir biçimde dikleşmekte ve batıya eğimle hale geçmektedir. Çalışma alanının en batısında yer alan Bölge 3, mantonun görece olarak daha derin kesimlerini temsil etmektedir. Bu birim içerisinde harzburgit ve dünitler baskın kaya birimleri olup piroksenitler ender gözlemlenmektedir. Bu özelliği ile Bölge 1 ve Bölge 2'de ki manto kayaçlarından farklılık göstermektedir. Yapısal analiz ofiyolitik serinin önemli bir kısmını içerdiğinden dolayı Bölge 2 üzerinde yapılmıştır. Bu analiz yapılırken Moho Geçiş Zonu içerisinde bulunan yapılar ve kabuğu temsil eden kümülatların en alt kesimleri paleo-yatay referansı olarak kabul edilmiştir. Bu referansa göre manto içerisinde bulunan yapılar yerleşim öncesinde yaklaşık olarak 40 derece eğim açısına sahiptirler. Manto ve kabuk arasındaki sınır 1 km kalınlığında makaslama zonu tarafından tayin edilir. Bu zon içerisindeki yapılar yatay pozisyondadır. Kabuk içerisinde bulunan yapılar ise kabuğun en alt kesimlerinde yatay, üst kesimlere ilerledikçe dereceli olarak dikleşmektedir. Orhaneli ofiyolitinde dinamik rekristalizasyon izleri oldukça iyi korunmuştur. Bu durum bölgede statik rekristalizasyonun etkin olmadığını göstermektedir. Bölgedeki manto tektonitleri yüksek sıcaklık (1200-1250°C) deformasyon yapıları üzerine gelişmiş düşük sıcaklık (800-1000°C) yapıları ile temsil edilmektedir. Yüksek sıcaklık deformasyonu, olivin ve piroksenlerde hızlı tane sınırı göçü (grain boundary migration) ve alt-tane rotasyonu rekristalizasyonları tarafından tayin edilmektedir. Bunun üzerine gelişen düşük sıcaklık deformasyonu kinkleşmeler, deformasyon ikizlenmeleri ve yavaş tane sınırı göçü (bulging) rekristalizasyonu üzerinden gelişmiştir. Yüksek sıcaklık ve düşük sıcaklık deformasyonları sırasıyla astenosferik ve litosferik akışı temsil etmektedir. Hızlı açılan okyanus ortası sırtları, düşük eğim açılı manto yapıları ile karakterize edilir. Manto yapıları ve Moho arasındaki düşük açılı ilişki, alt kabuk kayalarının yüksek stratigrafik kalınlığı, kabuk yapılarının (magmatik katmanlar) sürekliliği ve bölgede astenosferik akış izlerinin (yüksek sıcaklık deformasyonu) yaygınlığı, Orhaneli ofiyolitinin hızlı açılan okyanus ortası sırtında oluştuğuna işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
Orhaneli ophiolite is a Late Cretaceous ophiolitic suite obducted over the Late Cretaceous high-pressure rocks of the Tavşanlı Zone. It extends over approximately 43 km in length and 14 km in width. It is part of the Neotethyan ophiolite belt along the southern side of the Izmir-Ankara-Erzincan Suture. This study aims to evaluate the internal structure of the Orhaneli ophiolite. In other words, by determining the geometric relationships of structural elements, it aims to make inferences about the positions of these structures relative to the paleo-horizontal plane and paleo-ridge axis. Additionally, the study seeks to gain insights into the flow and deformation conditions by examining the deformation mechanisms of these units. In this study, it has been determined that the Orhaneli ophiolite consists of three tectonic domains separated by north-south trending thrust faults. Domain 1 is located at the easternmost part and is composed of upper mantle rocks. The structures in this domain predominantly exhibit sub-vertical dips and N-S trends. Domain 2 is located at the central part of the study area and comprises the upper mantle, Moho Transition Zone (MTZ), and lower crustal rocks. The mantle structures within this domain exhibit an N-S trend with sub-vertical dips. This unit consists of harzburgite, dunite, and pyroxenite. The transition from the mantle to crust (MTZ) is represented by a 1 km thick, high-strain zone. The structures within this zone are generally dipping to the east at angles of 50-60°. The Moho Transition Zone is predominantly composed of mylonitic gabbro and high-strain peridotites. The lower crust is represented by mafic-ultramafic cumulates. The structures within the lowermost part of the cumulates are dipping to the east parallel to the Moho. Stratigraphically upward, the structures progressively steepen and show a transition to the westward dip. Domain 3, located in the westernmost part of the study area, represents deeper sections of the mantle. It is dominantly composed of harzburgite and dunite. The absence of pyroxenites distinguishes the mantle rocks of this domain from the others. Domain 2 is used for structural analysis due to that it consists of a considerable portion of the ophiolitic sequence. The structures within the MTZ and the lowermost parts of the layered gabbro are considered paleo-horizontal references. According to this reference, the structures within the mantle were dipping with approximately 40° before the emplacement. The boundary between the mantle and crust is defined by a 1 km thick shear zone. The structures within this zone are in a sub-horizontal position. The structures within the crust are horizontal in the lower parts and gradually steepen toward the upper parts. In the Orhaneli ophiolite, the evidence of dynamic recrystallization is well-preserved, indicating the limited influence of static recrystallization in the region. The mantle tectonites in the Orhaneli ophiolite are represented by high-temperature (1200-1250°C) structures that are partially overprinted by low-temperature (800-1000°C) structures. The high-temperature deformation is evident by grain boundary migration (GBM) and subgrain rotation (SGR) recrystallizations of olivine and pyroxene. Later developed low-temperature deformation predominantly occurs through kinking, deformation twinning, and bulging (BLG) recrystallization. High-temperature and low-temperature deformations represent asthenospheric and lithospheric flow, respectively. The fast-spreading ridges are characterised by gentle dipping mantle structures. The low-angle relationships between the mantle structures and the Moho, the high thickness of the lower crustal rocks (>5.5 km), the continuity of crustal structures (magmatic layerings), as well as the abundance of asthenospheric flow structures (high-temperature deformation), indicate that the Orhaneli ophiolite has formed in a fast-spreading ridge.
Benzer Tezler
- Kınık (Kütahya)yöresinde yüzeylenen bazik ve ultrabazik kayaçların petrografik özellikleri
Petrographic aspects of the basic and ultrabasic rocks in the Kınık area
TUBA ESENBOĞA
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Jeoloji MühendisliğiDumlupınar ÜniversitesiJeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAŞAR KİBİCİ
- Manyas-Susurluk-Kepsut (Balıkesir) civarının jeolojisi
The Geology Susurluk-Kepsut-Area (Balıkesir)
H. SERDAR AKYÜZ
- Jeotektonik ortamları açısından Batı Anadolu kromit yataklarının karşılaştırmalı incelenmesi
Comparative investigation of Western Anatolia chromite deposit in aspect of geotectonic environment
CEM KASAPÇI
Doktora
Türkçe
2012
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN ÖZTÜRK
- Topuk granitoyidi'nin jeolojisi ve petrojenezi (KB Anadolu)
Geology and petrogenesis of Topuk granitoid (NW Anatolia)
IŞIL NUR GÜRASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAFAK ALTUNKAYNAK
- Topuk Köyü (Orhaneli-Bursa) çevresindeki cevherleşmelerin incelenmesi
Investigation of the mineral deposits in Topuk Village (Orhaneli-Bursa) surroindings
ERSİN KOLAY
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Jeoloji MühendisliğiAnkara ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. DOĞAN AYDAL