Pasinler-horasan havzası'nın (Erzurum) jeolojik evrimi
Geological evolution of the pasinler-horasan basin (Erzurum)
- Tez No: 1003028
- Danışmanlar: PROF. DR. SERKAN ÜNER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Jeoloji Mühendisliği, Geological Engineering
- Anahtar Kelimeler: Doğu Anadolu, Havza analizi, Pasinler-Horasan Havzası, Sedimantoloji, Yapısal jeoloji, Basin analysis, Eastern Anatolia, Pasinler-Horasan Basin, Sedimentology, Structural geology
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Genel Jeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arabistan ve Avrasya plakaları arasındaki yakınsama ve sonrasındaki çarpışma Doğu Anadolu Platosu'nda sıkışma kökenli birçok havzanın oluşmasına sebep olmuştur. Bunlardan biri olan Pasinler-Horasan Havzası, Erzurum şehir merkezinin doğusunda, D B uzanımlı, yaklaşık 2500 km2 lik yayılıma sahip bir havzadır. Bu tez çalışması ile Pasinler-Horasan Havzası'nın türü, oluşum zamanı, stratigrafisi, sınır fayları ve bu fayların karakterleri ile havzanın jeolojik evriminin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Pasinler-Horasan Havzası güneybatıda Pasinler Fay Zonu, batıdan ise Erzurum Fay Zonu ile sınırlandırılmaktadır. Havzanın orta kesiminde ise, Pasinler ve Horasan ovalarını birbirinden ayıran sol yanal doğrultu atım karakterindeki Horasan-Şenkaya Fay Zonu yer almaktadır. Arazi çalışması kapsamında, havzayı güneyden ve kuzeyden sınırlayan bindirme fayları (Kuzey Bindirmesi ve Güney Bindirmesi) ile havza çökel dolgusunu kesen D-B uzanımlı bindirme fayları (Karacaören ve Otlukkapı-Ardı-Aras bindirmeleri) ve havzayı KD-GB gidişli olarak kesen sol yanal doğrultu atımlı iki fay zonu (Hızırilyas Fay Zonu ve Aliçeyrek Fay Zonu) ilk kez bu tez çalışmasında haritalanmış ve adlandırılmıştır. Yapılan paleogerilim analizleri fayların tamamının yaklaşık K-G doğrultulu bir sıkışma rejiminin ürünü olduğunu göstermektedir. Havzada bulunan doğrultu atımlı bu fay zonlarının ve bindirme faylarının güncel deprem aktivitesi, mevcut deprem kayıtları ve odak mekanizması çözümleri yardımıyla ortaya konulmuştur. Erken Miyosen'de, güneye eğimli iki bindirme fayı (Kuzey Bindirmesi ve Güney Bindirmesi) arasında meydana gelen Pasinler-Horasan Havzası domuz sırtı (piggy-back) havza özelliği göstermektedir. Havza, Arabistan ve Avrasya plakaları arasındaki çarpışma sonrasında, bölgesel yükselme sebebiyle denizel ortamdan, karasal ortama koşullarına geçiş göstermiştir. Havza çökel dolgusu, Pliyosen ve sonrasında gölsel sedimanlar ve alüvyonlar ile temsil edilmektedir. Pasinler-Horasan Havzası'nın bulunduğu bölgenin tektonik aktivitesi ve Geç Miyosen'den itibaren etkili olan volkanizma, gölsel ortam koşullarını önemli şekilde etkilemiştir. Horasan Formasyonu olarak isimlendirilen gölsel çökellerin jeokimyasal analizi, Pliyosen sonlarında gölde canlı yaşamını olumsuz etkileyecek düzeyde“Ağır Metal Kirliliği”olduğunu göstermektedir. Çok yüksek oranlarda bulunan, As, Pb, Ni ve Fe2O3'ün kaynağının çevrede yaygın olarak bulunan ofiyolitik kayaçlar ve/veya volkanik kayaçlar olduğu ve tektonik hatlar boyunca hidrotermal aktivite yoluyla ortama geldiği belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
The convergence and following collision between the Arabian and Eurasian plates led to the formation of numerous compressional basins in the Eastern Anatolian Plateau. One of these, the Pasinler-Horasan Basin, is an E-W-trending basin located east of Erzurum city center, covering approximately 2,500 km². This thesis aims to produce the type, timing of formation, stratigraphy, boundary faults and their characteristics, and the geological evolution of the Pasinler-Horasan Basin. The Pasinler-Horasan Basin is bounded by the Pasinler Fault Zone to the southwest and the Erzurum Fault Zone to the west. The Horasan-Şenkaya Fault Zone, characterized by sinistral strike-slip characteristics, is located in the central part of the basin, separating the Pasinler and Horasan plains. According to field studies, thrust faults bordering the basin from the south and north (the Northern Thrust and the Southern Thrust), E-W-trending thrust faults cutting the basin fill (the Karacaören and Otlukkapı Ardı-Aras thrusts), and two sinistral strike-slip fault zones cutting the basin in a NE-SW direction (the Hızırilyas Fault Zone and the Aliçeyrek Fault Zone) were mapped and named for the first time in this thesis. Paleostress analyses indicate that all of the faults are the product of a compressional regime with a nearly N-S orientation. The seismicity of these strike-slip fault zones and thrust faults in the basin is determined through the existing earthquake records and focal mechanism solutions. The Pasinler-Horasan Basin, formed between two south-dipping thrust faults (the Northern and Southern Thrust) during the Early Miocene, indicates piggyback basin characteristics. Following the collision between the Arabian and Eurasian plates, the basin transitioned from marine to terrestrial environment due to regional uplift. The basin's sedimentary fill is represented by lacustrine sediments and alluviums from the Pliocene to Recent. Lacustrine conditions have been significantly affected by the tectonic activity of the region where the Pasinler-Horasan Basin is located and by volcanism effective since the Late Miocene. Geochemical analysis of the lacustrine sediments known as the Horasan Formation indicates that the lake was so contaminated with heavy metals that it negatively impacts life during the late Pliocene. It has been determined that the sources of As, Pb, Ni and Fe2O3, which are found in very high amounts, are ophiolitic rocks and/or volcanic rocks commonly found in the environment and they transported to the environment through hydrothermal activity along tectonic lines.
Benzer Tezler
- Erzurum havzasının geoteknik özelliklerinin incelenmesi ve probabilistik sismik tehlike analizi
Investigation of geotechnical properties of Erzurum basin and probabilistic seismic hazard analysis
ÖMER LÜTFÜ AYDIN
Doktora
Türkçe
2026
İnşaat MühendisliğiErzurum Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BABAK KARIMI
PROF. DR. İLKER KAZAZ
- Horasan-Pasinler Havzası gravite alanının Andreev-Griffin, Saxov-Nygaard yöntemleri uygulanarak yorumlanması (model ve arazi çalışmaları)
The Intergretation of Horasan-Pasinler basin gravity field applying Andreev-Griffin and Saxov-Nygaard methods (model and area studies)
NAFİZ MADEN
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Jeofizik MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiJeofizik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHRETTİN KADİROV
- Source rock potential and organic facies properties of the oligo-miocene deposits in the Pasinler-Horasan, Tercan-Aşkale basins (East Anatolia)
Pasinler-Horasan, Tercan-Aşkale basenlerinde oligo-miyosen çökellerinin kaynak kaya potansiyelleri ve organik fasiyes özellikleri (Doğu Anadolu)
TANSEL TEKİN
Doktora
İngilizce
2002
Jeoloji MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASUMAN GÜNAL TÜRKMENOĞLU
- Erzurum merkez, Aşkale, Pasinler ve Horasan ilçeleri köylerinde kullanılan enerji kaynakları ve bu yerlerde yapılması gerekli enerji planlaması
Başlık çevirisi yok
ÖMER FETHULLAHOĞLU
Doktora
Türkçe
1970
EnerjiAtatürk ÜniversitesiKültürteknik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN KADAYIFÇILAR
DOÇ. DR. GÜNGÖR YAVUZCAN