Uygur masallarında iyilik ideası
The idea of goodness in Uyghur tales
- Tez No: 1003151
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN FEYZİOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Uygur Masalları, Türk Dünyası Anlatıları, İyilik İdeası, Erdem, Kahraman, Motif, Figür, Uyghur Tales, Turkish World Narratives, Idea of Goodness, Virtue, Hero, Motif, Figure
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Bilimi (folklor) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Uygur masallarındaki iyilik temasını inceleyerek bu anlatıların ahlaki doktrinlerini ve kültürel arka planını ortaya koymaktır. Çalışmada, masallardaki iyilik kavramının nasıl somutlaştırıldığı, hangi simge ve motiflerle işlendiği ve dinleyici/okuyucu üzerinde nasıl bir tesir bıraktığı çözümlenecektir. Böylelikle Uygur sözlü geleneğinin insana ve topluma dair evrensel iletileri, akademik bir bakış açısıyla ele alınmış olacaktır. Bu çalışmada, Uygur ve diğer Türk masallarıyla ilgili birincil ve ikincil kaynaklardan hareketle, Uygur masallarında iyilik ideasının nasıl şekillendiği incelenecektir. Uygur masalları, Türk dünyasının ortak değerlerini yansıtan güçlü anlatılar arasında yer alır. İyilik teması, bu masallarda hem bireysel hem toplumsal düzeyde ele alınarak çocuklara ve gençlere ahlaki bir rehberlik sunar. Uygur masallarında iyilik ideası, genelde zorluklar karşısında dürüstlüğün ödüllendirilmesi, kötülüğün cezalandırılması ve yardımseverliğin fazileti gibi motiflerle işlemektedir. Kahramanlar, bazen bir yoksula yardım ederek, bazen de zalim bir güce karşı savaşarak iyiliğin yengisini sembolize eder. Bu anlatılar, yalnızca eğlence amaçlı değil, aynı zamanda toplumsal ahlakın ve manevi değerlerin nesilden nesile aktarılmasını sağlayan öğretici ögeler taşır. Türk dünyasının sözlü anlatı geleneği içinde Uygur masalları, ahlaki değerlerin aktarımında özel bir yere sahiptir. Bu masallar, yalnızca eğlendirici hikâyeler değil, aynı zamanda kültürel kimliğin ve toplumsal değerlerin taşıyıcısıdır. Özellikle“iyilik”ideası, Uygur masallarında sıkça işlenen ve çeşitli semboller aracılığıyla aktarılan temel bir temadır. Uygur masalları, Türk halk anlatı geleneği içinde iyilik ve kötülük gibi evrensel kavramların kültürel kodlarla harmanlandığı zengin metinler sunar. Bu anlatılarda iyilik ideası; yardımseverlik, doğruluk, bilgelik ve fedakârlık gibi değerler aracılığıyla temsil edilir. Tüm kaynaklar birlikte değerlendirildiğinde, Uygur masallarında iyilik ideasının yalnızca bireysel bir erdem olarak değil, aynı zamanda kültürel bir değer olarak işlendiği görülmektedir. Akademik makaleler bu temayı kuramsal düzeyde ele alırken; kitaplar ve İngilizce çalışmalar anlatı örnekleri üzerinden somutlaştırır. Devler, kadınlar ve düşman figürleri gibi mitolojik karakterler aracılığıyla iyilik; yardımseverlik, bilgelik, cesaret ve doğruluk gibi değerlerle temsil edilir. Masalların bu yönü, yalnızca bireysel gelişimi değil, toplumsal dayanışmayı da teşvik eder. İyilik yapanın ödüllendirilmesi, kötülüğe karşı duran kahramanın desteklenmesi ve bilge figürlerin rehberliği; toplumun ideal birey modelini şekillendirir. Bu bağlamda, Uygur masalları hem ahlaki hem de kültürel bir eğitim aracıdır.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to examine the theme of goodness in Uyghur fairy tales and to reveal their moral doctrines and cultural background. This study will analyze how the concept of goodness is embodied in the tales, the symbols and motifs it employs, and the impact it has on listeners and readers. This will provide an academic perspective on the universal messages of Uyghur oral tradition about humanity and society. This study will examine how the idea of goodness is shaped in Uyghur tales, drawing on primary and secondary sources related to Uyghur and other Turkic folktales. Uyghur folktales are among the powerful narratives that reflect the shared values of the Turkic world. The theme of goodness is addressed in these tales at both individual and societal levels, offering moral guidance to children and young people. In Uyghur tales, the idea of goodness generally operates through motifs such as the reward of honesty in the face of adversity, the punishment of evil, and the virtue of charity. Heroes symbolize the triumph of good, sometimes by helping the needy, sometimes by fighting against a tyrannical power. These narratives are not merely for entertainment purposes but also contain educational elements that enable the transmission of social morality and spiritual values from generation to generation. Within the oral narrative tradition of the Turkic world, Uyghur tales hold a special place in the transmission of moral values. These tales are not only entertaining stories but also carriers of cultural identity and social values. The idea of“goodness,”in particular, is a fundamental theme frequently discussed in Uyghur tales and conveyed through various symbols. Uyghur tales offer rich texts within the Turkic folk narrative tradition, blending universal concepts such as good and evil with cultural codes. In these narratives, the idea of goodness is represented through values such as benevolence, truthfulness, wisdom, and self-sacrifice. When all sources are evaluated together, it becomes clear that the idea of goodness in Uyghur tales is not only treated as an individual virtue but also as a cultural value. While academic articles address this theme at a theoretical level, books and English-language studies embody it through narrative examples. Through mythological characters such as giants, women, and enemy figures, goodness is represented through values such as benevolence, wisdom, courage, and truth. This aspect of the tales encourages not only individual development but also social solidarity. The rewarding of those who do good, the support of the hero who opposes evil, and the guidance of wise figures shape society's ideal model of the individual. In this context, Uyghur tales serve as both a moral and cultural educational tool.
Benzer Tezler
- Kazak çocuk masallarında kullanılan motifler ve masalların Türkçe öğretimine faydaları
Motifs Kazakh children's tales and their benefits to Turkish teaching
GÜLCAN KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA KUNDAKCI
- Anadolu sahası Türk masallarında renk sembolizmi
Color symbolism in Turkish tales of Anatolian field
CEMALİ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER SARAÇ
- Ahmet Ali Arslan'ın derlediği Kars halk masallarının çocuk edebiyatı temel ilkeleri bağlamında incelenmesi
An examining of the folk tales of Kars compiled by Ahmet Ali Arslan in the context of the basic principles of child literature
YAĞIZHAN AKSULAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET FATİH ÖZCAN
- Uygur çöçekleri
Uighur`s tales
SELMA BEDİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
PROF. DR. İSA ÖZKAN
- Türk halk masallarında peri
Fairy in Turkish folk tales
EREN ODAMAN
Doktora
Türkçe
2026
Halk Bilimi (Folklor)Akdeniz ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKERİYA KARADAVUT