Aile sağlığı merkezlerinin mekân dizimi yöntemiyle incelenmesi: Katar örneği
Examination of family health centers using space syntax method: A case study in Qatar
- Tez No: 1003551
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERVE TUNA KAYILI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sağlık tesislerinde işlevlerin karmaşıklığı ve artan hizmet talebi, özellikle COVID-19 sonrası dönemde, mekânsal verimliliği değerlendirebilen analitik yaklaşımlara gereksinimi artırmıştır. Bu bağlamda mekân dizimi teorisi, sağlık tesislerinin planlama ve mekânsal organizasyonunu analiz etmek için etkili bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. Sağlık yapılarının tasarımında, kullanıcıların mekânları kolayca algılayabilmesi, yönlerini rahatça bulabilmesi ve hastaların konforunu destekleyecek, kullanım kalitesini artıracak düzeyde mahremiyetin sağlanması temel ilkelerden biri olmalıdır. Aile Sağlığı Merkezleri (ASM) sağlık zincirinin ilk halkasını oluşturmaktadır. Bu çalışma, Katar'daki Birincil Sağlık Hizmetleri Kurumu (PHCC) kapsamındaki yeni ASM'lerde mekânsal konfigürasyonun kullanıcı hareketi üzerindeki etkilerini mekân dizimi teorisi ile incelemeyi amaçlamıştır. Analiz çalışmasında dört farklı ASM plan tipi incelenmiştir. Bunlar: Al Maşaf ASM-atriyum tipi, Al Karaana ASM-az katlı çok avlulu tipi, Al Sadd ASM-hibrit tipi ve Umm Slal ASM-kampüs tipi. Analiz çalışması, eksenel analiz ve görünürlük grafiği analizi (VGA) yöntemlerine dayanmakta olup, bu kapsamda bağlantısallık, bütünleşme, derinlik ve seçim göstergeleri de kullanılmaktadır. Bu iki yöntem sayesinde, mekân içindeki hareket akışları ve görsel erişim birlikte değerlendirilerek, mekânsal organizasyonun kullanıcı deneyimine nasıl yansıdığı anlaşılacaktır. Çalışmada yer alan ASM'leri, kullanıcılar arasında mahremiyeti sağlamak amacıyla erkek ve kadınlar için mekânsal bir ayrım içermektedir. Bu nedenle, mahremiyet faktörü çalışma kriterleri arasına dahil edilmiştir; amaç, mekân dizimi yöntemi kullanılarak mekânsal derinlik analizi aracılığıyla bu ilkenin gerçekten sağlanıp sağlanmadığını incelemek ve mekânsal düzen ile sağlanan mahremiyet düzeyi arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Bulgular, atriyum tipinin yüksek bütünleşme ve en yüksek okunabilirlik (R²=0.89) ile en verimli olduğunu; kampüs (R²=0.84) ve hibrit (R²=0.74) tiplerin esnek dolaşım sağladığını; çok avlulu tipin düşük okunabilirlik (R²=0.50) ile yön bulmayı zorlaştırdığını göstermiştir. Ayrıca derinlik analizleri, kadın-erkek alanlarının benzer mekânsal derinlikte olduğunu göstermiştir. Katar'daki ASM'nin tasarımında cinsiyetler arasında ayrım önemli bir unsur olarak kabul edilse de mekân dizimi teorisiyle açıklanan mekânsal düzeyde bu tam anlamıyla gerçekleşmemiştir. Bu bulgular, aile sağlığı merkezlerinin tasarım süreçlerinde mekânsal analizlerin etkin bir karar destek aracı olarak kullanılmasının gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The complexity of functions in healthcare facilities and the increasing demand for services, particularly in the post-COVID-19 period, have heightened the need for analytical approaches that can evaluate spatial efficiency. In this context, space syntax theory is an effective method for analyzing the planning and spatial organization of healthcare facilities. In the design of healthcare buildings, fundamental principles should include ensuring that users can easily perceive spaces, find their way with ease, and that patients' comfort is supported by providing a level of privacy that enhances the quality of care. Family Health Centers (FHC) form the first link in the healthcare chain. This study aimed to examine the effects of spatial configuration on user movement in new FHCs under the Primary Health Care Corporation (PHCC) in Qatar using the space syntax theory. Four different FHC plan types were analyzed in this study: Al Mashaf FHC-atrium type, Al Karaana FHC-low-rise, multi-courtyard type, Al Sadd FHC-hybrid type, and Umm Slal FHC-campus type. The analysis is based on axial analysis and visibility graph analysis (VGA) methods, using indicators such as connectivity, integration, depth, and choice. Through these two methods, by evaluating movement flows and visual access within the space together, it will be possible to understand how spatial organization is reflected in user experience. The FHCs included in the study featured spatial separation for men and women to ensure privacy among users. Therefore, the privacy factor was incorporated into the study's criteria, and the aim was to use the space syntax method to examine, via spatial depth analysis, whether this principle was truly achieved and to assess the relationship between spatial layout and the level of privacy provided. The findings indicate that the atrium type is the most efficient, with the highest integration and readability (R²=0.89); that the campus (R²=0.84) and hybrid (R²=0.74) types provide flexible circulation; and that the multi-courtyard type makes wayfinding difficult due to low readability (R²=0.50). Additionally, depth analyses showed that the male and female areas had similar spatial depths. Although gender separation is considered an important element in the design of FHCs in Qatar, this has not been fully achieved at the spatial level, as explained by space syntax theory. These findings highlight the necessity of using spatial analyses as an effective decision-support tool in the design process of family health centers.
Benzer Tezler
- Aile sağlığı merkezlerinin konumlandırılmasında optimizasyon esaslı çözümler ve değerlendirmeler
Solutions and evaluations based on optimization in location of primary healthcare centers
NESRİN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGebze Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KÜÇÜKMEHMETOĞLU
- Aile Sağlığı Merkezlerinin tercih edilebilirliğinde etkin mimari tasarım kriterlerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of effective architectural design criteria in the preference for primary health centers using multi-criteria decision-making methods
MÜNEVVER DERYA ANGUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MimarlıkGazi ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP YEŞİM İLERİSOY
- Aile sağlığı merkezleri, tasarım ilkeleri ve iç mekan tasarımında planlamaya etki eden faktörlerin yeni modeller üzerinden değerlendirilmesi
An evaluation on family health care centers, new models on design principles and factors affecting the planning in interior design
YAĞMUR KOCABIYIK AMASYALI
Doktora
Türkçe
2022
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAADET AYTIS
- Aile sağlık merkezlerinin erişilebilirlik ve kullanılabilirlik açısından değerlendirilmesi: bingöl ili
Evaluation of family health centers in accessibility and availability: City of Bingöl
İMRAN BARAN
- Birinci kademe sağlık mekanlarında nitelik
Qualification in first stage health places
EDİBE GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Kültür Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RANA KUTLU