Duyuların tarihi bağlamında Osmanlı İstanbul'unda sosyal ve kültürel kod olarak koku (1860-1914)
Smell as a social and cultural code in Ottoman Istanbul within the context of the history of senses (1860-1914)
- Tez No: 1003624
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP DÖRTOK ABACI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Osmanlı İstanbul'unda kokunun yalnızca duyusal bir olgu değil, kentsel yönetim, sağlık politikaları, üretim-tüketim ilişkileri ve toplumsal hiyerarşiler içinde anlam kazanan tarihsel bir kategori olduğunu ileri sürmektedir. Çalışmanın temel problemi, modernleşme sürecinde kokunun nasıl tanımlandığı, denetlendiği ve farklı toplumsal gruplar arasında bir ayrım ve düzenleme aracına dönüştüğü sorusu etrafında şekillenmektedir. Özellikle 19. yüzyılda etkili olan miyasma teorisi, hijyen politikaları ve kent düzenlemeleri bağlamında kokunun bilgi, iktidar ve ahlakla kurduğu ilişki incelenmektedir. Tez, tarihsel ve disiplinlerarası bir yöntemle kaleme alınmıştır. Arşiv belgeleri, süreli yayınlar, edebî metinler, seyahatnameler ve görsel malzeme birlikte değerlendirilmiş; kokunun maddi üretiminden sembolik anlamlarına uzanan çok katmanlı bir okuma yapılmıştır. Bu çerçevede koku hem çevresel bir sorun hem de kültürel bir gösterge olarak ele alınmıştır. Çalışmanın bulguları, kokunun Osmanlı İstanbul'unda mesleklerin mekânsal dağılımından tüketim alışkanlıklarına, dinî pratiklerden cinsiyet normlarına kadar geniş bir alanda belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Koku, kimi zaman hijyen ve sağlık söylemleri aracılığıyla dışlayıcı bir dile dönüşmüş, kimi zaman da statü, ahlak ve aidiyetin görünmez bir işareti olarak işlev görmüştür. Sonuç olarak bu tez, kokunun Osmanlı modernleşmesini anlamada ikincil bir ayrıntı değil, toplumsal düzenin kurulmasında etkili bir duyusal rejim olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis argues that smell in Ottoman Istanbul was not merely a sensory phenomenon but a historically constructed category embedded in urban governance, public health policies, production and consumption practices, and social hierarchies. The central problem of the study concerns how smell was defined, regulated, and transformed into a tool of differentiation and social ordering during the process of Ottoman modernization. In particular, the thesis examines the relationship between smell, knowledge, power, and morality within the framework of nineteenth-century miasma theory, hygiene discourses, and urban reforms. The study adopts a historical and interdisciplinary methodology. Archival documents, periodicals, literary texts, travel accounts, and visual materials are analyzed together in order to trace the multiple meanings attributed to smell, from its material production to its symbolic and social functions. Through this approach, smell is treated both as an environmental concern and as a cultural signifier. The findings demonstrate that smell played a significant role in Ottoman Istanbul across a wide range of domains, including the spatial organization of professions, patterns of consumption, religious practices, and gender norms. Smell functioned at times as an exclusionary language shaped by hygiene and public health discourses, and at other times as an invisible marker of status, morality, and belonging. It thus operated as a medium through which social boundaries were drawn, negotiated, and reinforced. In conclusion, this thesis contends that smell should not be regarded as a marginal or secondary detail in the history of Ottoman modernization. Rather, it reveals smell as an integral component of a broader sensory regime through which social order, bodily discipline, and urban life were structured and contested.
Benzer Tezler
- Das Türkenbild in Deutschsprachigen“Newen Zeitungen”aus der ersten halfte des 16. jahrhunderts
16. yüzyılın birinci yarısında Alman dilinde yayımlanmış olan“Newe Zeitungen”adlı belgelerle Türk imgesi
NEVİDE AKPINAR DELLAL
- Kapalı sitelere yönelik hane halkı hareketliliğinin kullanıcı memnuniyeti üzerinden değerlendirilmesi: Ataköy örneği
The examination of household satisfaction and residential mobility towards gated communities case study: Ataköy settlement
GÖZDE BODAMYALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA AHSEN ÖZSOY
- Kültürel iletişimde sergilerin rolü: Osmanlı-Avrupa ilişkileriyle ile ilgili İstanbul'da özel müzelerde yapılan sergiler
The role of exhibitions on cultural communication: the exhibitions on Ottoman-Europe relations held in private museums in İstanbul
ŞULE İNCİ AŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Sanat Tarihiİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYGÜL AĞIR
- 1950-2000 yılları arasında istanbul'da kentsel büyümeyi etkileyen makro dinamiklerin konut alanları üzerinden analizi
Analysis of macro dynamics that influence the urban growth in İstanbul between 1950-2000 through housing areas
İBRAHİM ONUR ZENGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEMİLE TİFTİK
- Türk resminde ekspresyonizm
Exspressionism in Turkish painting
SABİHA AKMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
Güzel Sanatlarİstanbul Teknik ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF.DR. AFİFE BATUR
