Hadis ve fıkıh meseleleri bağlamında hicrî dördüncü asır Ehl-i hadîs ve Ehl-i re'y ilişkileri
The relations between Ahl al-hadith and Ahl al-ra'y in the fourth hijri century within the context of hadith and fiqh issues
- Tez No: 1003928
- Danışmanlar: PROF. DR. BEKİR KUZUDİŞLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Bilimler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 4./10. asırda Ehl-i hadîs ve Ehl-i re'y ekollerinin hadis ve fıkıh merkezli konularda karşılıklı ilişkilerine odaklanmaktadır. Özellikle dönemin birincil kaynaklarından elde edilen veriler üzerinden belirlenen temalar etrafında söz konusu iki ekolün birbirlerine yönelttikleri tenkitler, aralarında yaşanan tartışmalar ve bunların etkileri çalışmanın konusunu teşkil etmektedir. Gerek Ehl-i hadîs gerekse Ehl-i re'y'in 4./10. asırda, birbirlerinin düşüncesi, gündemi ve kaynaklarıyla yoğun bir ilişki içine girdiği, zayıf ve kuvvetli noktalarından haberdar olduğu ve etkileşimin bu ölçüde canlılığını koruduğu görülmektedir. Çalışmanın neticesinde Ehl-i hadîs'in, Ehl-i re'y'e karşı eleştirilerinin onların düşünce yapılarında birtakım değişimlere sebep olduğu ileri sürülebilir. Bu bağlamda Ehl-i hadîs'in, Hanefîlerin kurucu imamına yönelttiği tenkitler karşılığında Ebû Hanîfe biyografilerinin yeniden yazıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Ebû Hanîfe'nin hadis ilmindeki durumu hakkındaki tartışmalara binaen Ehl-i hadis'in tenkit, Ehl-i re'y'in ise müdafaa amacıyla imamın hadislerini müsned adı altında bir araya getirmiş olabileceği iddia edilmiştir. Öte yandan yine Ehl-i hadîs tarafından dillendirilen re'yi hadislere takdim etme iddiasının etkisiyle Hanefî fıkhının hadis temellerini bir araya getiren ve hadis-fetva uzlaşısı sağlamaya çalışan telif türlerinin ortaya çıktığı saptanmıştır. Karşı taraftan bakıldığında ise Ehl-i re'y'in eleştirilerinin Ehl-i hadîs'te birtakım yeniliklere sebebiyet verdiği gözlemlenmektedir. Tefakkuh eksikliği etrafında yoğunlaşan bu tenkitlerin, Ehl-i hadîs'e ait literatürün bir kısmının şekillenmesinde başlıca etkenlerden biri olduğu sonucuna varılmıştır. Bu etkinin izleri ilk hadis usûlü eserleri, hadis kaynakları ve şerh kitaplarında takip edilebilir.
Özet (Çeviri)
This study examines the interaction between the Ahl al-Hadith and Ahl al-Ra'y schools in the 4th/10th century within the framework of hadith and fiqh issues. Drawing on the period's primary sources, it analyzes the criticisms each school directed toward the other, the ensuing polemics, and their impact on hadith scholarship. The findings show that both Ahl al-Hadith and Ahl al-Ra'y were deeply engaged with each other's intellectual agenda, theological positions, and textual sources, and that this interaction remained highly dynamic throughout the century. The study concludes that the criticisms of Ahl al-Hadith against Ahl al-Ra'y brought notable shifts in the latter's scholarly orientation. In response to objections raised by Ahl al-Hadith concerning the status of the Hanafi founder within hadith studies, the biographies of Abu Hanifa were rewritten to defend his scholarly authority. Regarding debates over Abu Hanifa's competence in hadith transmission, it is argued that Ahl al-Hadith may have compiled his narrations as musnad for critique, while Ahl al-Ra'y produced similar works in defense. Under the influence of the recurring claim voiced by Ahl al-Hadith that Ahl al-Ra'y prioritized opinion over hadith, new genres emerged within the Hanafi school seeking to strengthen the hadith basis of Hanafi jurisprudence and harmonize hadith with fatwas. Conversely, criticisms from Ahl al-Ra'y stimulated developments within Ahl al-Hadith scholarship. Focused on the alleged lack of tafaqquh, these criticisms played a key role in shaping parts of Ahl al-Hadith literature. The influence of these debates appears in early works on usul al-hadith, canonical hadith collections, and commentaries written in this period.
Benzer Tezler
- Ashâbu'l-Hadis'in Ebû Hanîfe ve Hanefîlik algısı
Ashab al-Hadith perception of Abu Hanifa and Hanefish
ASLAN ÖKSÜZ
- Nâsıhuddîn İbnü'd-Dehhân ve nahiv ilmindeki yeri
Nāsıh Al-Dın Ibn Al-Dahhān and his place in syntax
FATİH SARI
Doktora
Türkçe
2025
DilbilimMuş Alparslan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN HARMANCI
- İbn Kayyim el-Cevziyye'nin Zâdü'l-Meâd eseri bağlamında tarihe yaklaşımı
The historical perspective of Ibn Qayyim al-Jawziyya in the context of hiswork Zâd al-Maʿâd
ŞERAFETTİN BORAZAN
Doktora
Türkçe
2025
DinAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAFER ACAR
- Hicrî 5. asırda ehl-i hadis ile diğer mezhepler arasında yaşanan tartışmalar
The debates between the ahl al-hadith and other islamic schools in the 5th century ah
MEHMET ZÜLKÜF TAŞ
- Hadis usulü açısından Şeybani ile Şafii'nin mukayesesi
The comparison between Shabani and Shafii wifth regard to the principles of usul al-hadith
RAMAZAN DOĞANAY
Doktora
Türkçe
2022
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZŞENEL