İstanbul Bâb Mahkemesi kayıtlarına göre yeniçerilerde evlenme, boşanma ve aile içi ilişkiler (1748-1760)
Marriage, divorce, and intra-family relations among the janissaries according to the records of the Istanbul Bâb Court (1748–1760)
- Tez No: 1004182
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ŞERİFE EROĞLU MEMİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1748–1760 yılları arasında İstanbul Bâb Mahkemesi'ne ait şer'iye sicillerinde yer alan yeniçeri kayıtları üzerinden yeniçerilerin aile yapısını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, yeniçerilerin evlilik, boşanma, nafaka ve çocukların bakımı gibi aile içi ilişkilerinin nasıl şekillenmiş olabileceği ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Bu çerçevede, öncelikle İslam hukukunda aile kurumunun kurulması, sona ermesi ve boşanma sonrası süreçlere ilişkin hükümler ele alınmış; mehir, nafaka, çeyiz ve hidâne gibi temel kavramların hukuki çerçevesi ana hatlarıyla değerlendirilmeye çalışılmıştır. Şer'iye sicillerinin analizi, yeniçerilerin evlilik ve aile ilişkilerinde genel olarak klasik İslam hukukunun ilkelerini esas aldıklarına işaret etmekle birlikte, uygulamaların dönemin toplumsal ve ekonomik koşullarına bağlı olarak farklılıklar gösterebildiğini düşündürmektedir. Nikâh akitleri, nişan uygulamaları, sagîre kızlarla yapılan evlilikler ile dul ve bekâr kadınlarla evlenme tercihleri, dönemin hukuki ve sosyal yapısına dair önemli ipuçları sunan unsurlar olarak ele alınmıştır. Mehir miktarlarının, yeniçerilerin ekonomik konumları ile kadınların sosyal statülerine bağlı olarak değişkenlik gösterebildiği; çeyiz ve miras uygulamalarının ise aile içi mal paylaşımı ve ekonomik ilişkiler hakkında anlamlı veriler sunduğu görülmektedir. Boşanma pratikleri açısından talâk, muhâle'a ve tefrik türlerinin sicillere yansıdığı; nafaka ve hidâne uygulamalarının ise eş ve çocukların korunmasına yönelik hukuki mekanizmaların işleyişine dair değerlendirme imkânı sunduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, yeniçerilerin aile yapısının yalnızca askerî kimlik çerçevesinde değil, aynı zamanda sosyo-ekonomik ve hukuki unsurlar bağlamında da ele alınabileceğini göstermeyi hedefleyerek, yeniçeri tarihi ve Osmanlı sosyal tarihi literatürüne aile kurumu ekseninde katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the family structure of janissaries through janissary-related records found in the shari'a court registers of the Istanbul Bâb Court between 1748 and 1760. It seeks to explore how family relations—such as marriage, divorce, alimony, and childcare—may have been shaped within this group. In this context, the study first addresses the legal provisions in Islamic law concerning the establishment and dissolution of the family, as well as post-divorce processes. Fundamental concepts such as mahr, alimony (nafaqa), dowry, and custody (hidāna) are discussed in order to outline their legal framework. The analysis of the shari'a registers suggests that janissaries generally appear to have adhered to the principles of classical Islamic law in matters of marriage and family life; however, the practices observed also seem to have varied in accordance with the social and economic conditions of the period. Marriage contracts, engagement practices, marriages involving underage girls (saghīra), as well as preferences for marrying widowed or unmarried women are considered important elements reflecting the legal and social structure of the time. The variation in mahr amounts appears to be related to the economic standing of janissaries and the social status of women, while dowry and inheritance practices seem to provide meaningful insights into intra-family property relations and economic interactions. With regard to divorce practices, all major forms—ṭalāq, muḥālaʿa, and tafrīq—are reflected in the court records. Alimony and custody arrangements, in turn, offer an opportunity to assess the functioning of legal mechanisms aimed at protecting spouses and children. Overall, this study aims to demonstrate that the family structure of janissaries may be understood not only through their military identity but also within a broader socio-economic and legal framework, thereby contributing to the literature on janissary history and Ottoman social history from the perspective of the family institution.
Benzer Tezler
- Tereke kayıtlarına göre XVII. yüzyılda İstanbul'da insan-kitap ilişkisi (İsam İstanbul Kadı sicilleri veri tabanına göre)
According to the terre records XVII. human-book relationship in istanbul in the century (According to isam Istanbul Kadi registry database)
TALHA YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHAMMED YAZICI
- Tarihî suç coğrafyası: İstanbul şer'iye sicillerinin yapay zekâ ile analizi
The historical geography of crime: analyzing Istanbul sharia court records with artificial intelligence
ALPEREN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
CoğrafyaBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKER YİĞİT
- Osmanlı Devleti'nde bilirkişilik (İstanbul örneği)
Expert in Ottoman State (case of İstanbul)
SERCAN AYİŞİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hukukİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HIZIR ASLIYÜKSEK
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİLİZ DIĞIROĞLU
- Galata mahkemesine ait 479 numaralı sicilin transkripsiyonu ve değerlendirmesi
The Transcription and evaluation of Galata registry number 479 belonging to the Galata court
AFRA NUR KAYABAŞI HASSAN