Çanak çömleksiz neolitik dönemde mekan ve değişimi: Gusir höyük
Space and architectural change in pre-pottery neolithic: The case study of Gusir mound
- Tez No: 1004212
- Danışmanlar: PROF. DR. NECMİ KARUL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2022
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Öncesi Arkeolojisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Pleistosen sonu ve Holosen başında meydana gelen iklimsel değişimlerle evrensel ölçüde ekolojik bir değişim/dönüşüm yaşanmaya başlamıştır. Bu süreç sırasında yaşanan değişimin zamanı, boyutu ve niteliği bölgesel farklılıklar göstermektedir. Diğer yandan ise insan topluluklarının ekosistemi içerisinde yer alan dengelerde de değişimler görülmektedir. Toplayıcılık ve/veya avcılık ekonomilerine dayalı elde edilen bilgi ve teknoloji, Neolitikleşme sürecinin altlığını hazırlamıştır. Dicle ve Fırat havzası bu anlamda yoğun arkeolojik veri sunmaktadır. Elde edilen verilerle Natuf kültürü sonrası yalnızca Levant'ta değil, Zagros Dağları çevresi, Yukarı Fırat ve Dicle havzalarında Çanak Çömleksiz Neolitik dönem daha fazla anlaşılmaya başlanmıştır. Özellikle Yukarı Dicle'de kurtarma kazılarıyla artan çalışmalar veri akışını hızlandırmıştır. Yine de Levant'ta olduğu gibi, Çanak Çömleksiz Neolitik dönem öncülü bir zaman aralığını hedefleyen çalışmalarla bu bölgenin varsa öncülü kültürler anlaşılmalıdır. Yukarı Dicle Havzası'nda yer alan Gusir Höyük, Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde iskân görmüş bir yerleşmedir. Dicle Nehri'ne yakın bir konumda bulunmakla birlikte yerleşmenin doğusunda Gusir Gölü bulunmaktadır. Yerleşme içi mimari eklemeler ve değişimlerin yaşandığı Gusir Höyük'te gerek mekân içi gerek mekân dışı buluntu dağılımları Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Mekân içerisindeki değişimleri ve bu değişimlerin, buluntu topluluğuna nasıl yansıdığının anlaşılabilmesi için de mekan içi dolgular ayrıca analiz edilmiştir. Mimari değişimi anlamaya destek olacak verileri elde etmek amacıyla bazı yapılarda mimari analiz yapılmıştır. Kurtarma kazısı olması sebebiyle her yapıda ana toprağa ulaşılamamıştır. Birden çok kez yenilenen ve ekleme yapılan iç ve dış mekanlara sahip yapıların bu çalışma ile birlikte anlaşılması amaçlanmıştır. Bazı yapılarda, hem nitelik hem de nicelik bakımından, diğerlerine göre daha yoğun veri elde edilmiştir. Bu bağlamda da bazı yapılarda yapılan analiz çalışmalarımım daha fazla üzerinde durulmuştur. Sonuç olaraksa her bir veri grubuyla, birbiriyle anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde çalışılmıştır. Bu çalışma sonuçları itibariyle mekânsal değişime birden çok parametreyi ele alarak yaklaşmaktadır. Ekonomik temelli bir yaklaşımdan ziyade yerleşme içi insan hareketliliğini ve alışkanlıkları anlayabilmeyi amaçlamaktadır. Bu tez çalışması, konuya ekonomik, sosyal, kültürel, teknolojik ve topluluğun tercihi parametreleriyle yaklaşmaktadır.
Özet (Çeviri)
The global environmental transformations characterizing the transition from the Late Pleistocene to the Early Holocene triggered significant ecological shifts across various regions. While the timing and magnitude of these changes varied geographically, their impact on the socio-ecological systems of human populations was profound. The technical and cognitive frameworks established during the preceding foraging and hunting-based economies provided the foundation for the Neolithization process. Located in the Upper Tigris Basin, Gusir Höyük represents a significant settlement inhabited during the Pre-Pottery Neolithic period. Situated in close proximity to the Tigris River and immediately west of Gusir Lake, the site's location underscores a strategic reliance on riparian and lacustrine resources. The settlement's spatial organization reflects a deliberate engagement with these water systems. This research digitizes the archaeological datasets of Gusir Höyük to conduct a comprehensive spatial analysis. Utilizing Geographic Information Systems (GIS), the distribution of indoor and outdoor finds was examined alongside an analysis of archaeological fills to interpret shifts in spatial utilization and find assemblages. Although the scope extends beyond architectural remains, structural analyses were performed on selected buildings to provide proxy data for understanding developmental changes. Ultimately, this study offers a detailed temporal evaluation of the dynamic relationship between human societies and their built environment.
Benzer Tezler
- Tepecik-Çiftlik Son Neolitik mimarisi
The Late Neolithic architecture in Tepecik-Çiftlik
YASİN GÖKHAN ÇAKAN
- Prehistorya'da müziğin yeri ve rolü: Güneydoğu Anadolu Neolitik kültürleri örneği
The place and role of music in Prehistory: A case study of Neolithic cultures in Southeast Anatolia
DOĞAN SALAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TurizmEge ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERAP ÖZDÖL KUTLU
- Güney Levant Neolitik dönem yerleşimlerinin kronostratigrafik değerlendirmesi
Chronostratigraphic assessment of Neolithic period settlements in the Southern Levant
SELİN KARATEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ArkeolojiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN YILMAZ
- Güneydoğu ve Orta Anadolu bölgelerinde neolitik dönem'de konut ve hane
Neolithic house and household in Southeast and Central Anatolia
GÖKHAN MURAT ÇOBAN