Yapay zekâ metin motorlarının hadis araştırmalarında kullanımı
The use of artificial intelligence text engines in hadith research
- Tez No: 1004282
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM GERÇEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, İsnad, Hadith, Charges
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Büyük Dil Modellerinin, İslami ilimlerin en köklü ve hassas alanı olan hadis araştırmalarındaki potansiyelini, performansını ve sınırlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamını ChatGPT (GPT-4), Google Gemini (Pro) ve DeepSeek modelleri oluşturmaktadır. Araştırmada deneysel bir yöntem izlenmiş, modeller temel kavram bilgisi, tahric, rical, sened ve metin analizi olmak üzere dört temel kategori üzerinden sistemli bir analize tabi tutulmuştur. Modellerin ürettiği yanıtlar, klasik hadis usûlü kaynakları ve muteber hadis külliyatı ile karşılaştırılarak doğruluk, tutarlılık ve metodolojik uyum açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekânın literatür tarama, metin tespiti ve kavramsal özetleme süreçlerinde araştırmacıya devrim niteliğinde bir hız ve verimlilik kazandırdığını göstermiştir. Ancak hadis ilmînin isnad ve metin merkezli doğrulama sistemi ile yapay zekânın olasılık merkezli üretim mantığı arasında derin bir çatışma olduğu ortaya çıkmıştır. Modellerin doğru bilgi sunsalar dahi kaynak vermemeleri ve zaman zaman var olmayan referanslar üretmeleri akademik güvenilirlik açısından ciddi bir risk olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, yapay zekânın hadis araştırmalarında mutlak bir otorite kabul edilemeyeceğini ancak araştırmacının denetiminde ve teyit prensibiyle kullanıldığında, literatür taraması ve veri analizi süreçlerini güçlendiren etkin bir yardımcı araç olduğunu ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to examine the potential, performance, and limitations of Large Language Models in the field of ḥadīth studies, which represents one of the most established and methodologically sensitive disciplines within Islamic sciences. The scope of the study is limited to ChatGPT (GPT-4), Google Gemini (Pro), and DeepSeek models. An experimental research method was adopted, in which the models were subjected to a systematic evaluation across four main categories: foundational conceptual knowledge, takhrīj, rijāl analysis, and isnād/matn analysis. The responses generated by the models were comparatively assessed against classical ḥadīth methodology sources and authoritative ḥadīth collections in terms of accuracy, internal consistency, and methodological compatibility. The findings demonstrate that artificial intelligence provides researchers with a transformative level of speed and efficiency, particularly in literature scanning, text identification, and conceptual summarization processes. However, the study also reveals a fundamental epistemological tension between the probability-based generative logic of artificial intelligence and the verification-centered, isnād-based authentication system that lies at the core of ḥadīth scholarship. Moreover, the models' tendency to produce information without verifiable references—and in some cases to generate non-existent citations—was identified as a significant risk to academic reliability. In conclusion, this study argues that artificial intelligence cannot be regarded as an authoritative source in ḥadīth research; nevertheless, when employed under the supervision of the researcher and in accordance with the principle of verification (taḥqīq), it functions as an effective auxiliary tool that enhances literature review and data analysis processes.
Benzer Tezler
- Veri analitiğinin ekonomik etkileri: İnternet yayıncılığında metin tabanlı öneri motoru örneği
Economic effects of data analytics: Text based recommendation engine example in internet publishing
AHMET TEZCAN TEKİN
- Edebi bir metnin yapay zekâ ile görselleştirilmesi: Göğüdelen adam
Visualizing a literary text via artificial intelligence: The Papalagi
ELİF NAZLIM
- A case study on the use of AI-generated music in video game development
Video geliştirme sürecinde yapay zeka ile üretilen müziklerin kullanımına ilişkin bir vaka çalışması
ÜLKÜ NUR NAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
İstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
Yükleniyor...
- Application of computational biology approaches for the investigation of the molecular mechanisms of cancer across taxonomic groups
Farklı taksonomik gruplarda kanserin moleküler mekanizmalarının hesaplamalı biyoloji uygulamalarıyla araştırılması
IŞIL TAKAN
Doktora
İngilizce
2022
Dokuz Eylül ÜniversitesiGenom Bilimleri ve Moleküler Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
