Ortaöğretim öğrencilerinin dijital yaşamın getirmiş olduğu riskler ve fırsatlara ilişkin farkındalık düzeylerinin incelenmesi
An analysis of secondary school students' awareness levelsregarding the risks and opportunities brought by digital life
- Tez No: 1004305
- Danışmanlar: PROF. DR. TUNCAY DİLCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Dijital ebeveynlik, Dijital eğitim, Dijital hayat, Dijital okuryazarlık, Dijital teknolojiler, Dijitalleşme, Ortaöğretim, Risk, Öğrenciler, Digital parenting, Digital education, Digital life, Digital literacy, Digital technologies, Digitalization, Secondary education, Risk, Students
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim öğrencilerinin dijital yaşamın sunduğu fırsatlar ile beraberinde getirdiği risklere yönelik farkındalık düzeylerini belirlemek ve bu farkındalık düzeylerinin çeşitli demografik değişkenlere göre anlamlı biçimde farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımlarından ilişkisel tarama modeli çerçevesinde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini ortaöğretim düzeyinde öğrenim gören öğrenciler oluşturmakta olup, örneklem grubunu 371 öğrenci meydana getirmiştir. Verilerin toplanmasında dijital farkındalık algısını ölçmeye yönelik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış ölçek kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analiz sürecinde, öncelikle çarpıklık ve basıklık değerleri incelenerek normal dağılım varsayımının sağlandığı belirlenmiş ve bu doğrultuda parametrik analiz teknikleri tercih edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Pearson korelasyon analizi uygulanmış; anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, öğrencilerin toplam dijital farkındalık düzeylerinin genel olarak yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Alt boyutlar açısından değerlendirildiğinde, öğrencilerin özellikle dijital araç kullanımının riskleri, etik-yasal boyut ve sosyal iletişim boyutlarında daha yüksek farkındalık sergiledikleri; buna karşın bazı boyutlarda farkındalık düzeyinin görece daha düşük olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkenine göre yalnızca sosyal iletişim boyutunda anlamlı bir farklılık belirlenmiş, diğer alt boyutlarda ise anlamlı bir farklılaşma tespit edilmemiştir. Sınıf düzeyi açısından yapılan analizlerde ise öğrencilerin dijital farkındalık düzeylerinin özellikle olumsuz etkiler boyutunda anlamlı biçimde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte anne ve baba eğitim düzeyinin öğrencilerin dijital farkındalık düzeyleri üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu saptanmış; eğitim düzeyi yükseldikçe öğrencilerin dijital risklere karşı daha bilinçli davranma eğiliminde olduğu belirlenmiştir. Araştırmada ayrıca dijital farkındalık ile bazı değişkenler arasındaki ilişkiler incelenmiş ve anne eğitim düzeyi (r = ,205; p < ,001) ile baba eğitim düzeyi (r = ,185; p < ,001) arasında pozitif yönlü ve düşük düzeyde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Buna karşın günlük akıllı telefon/bilgisayar kullanım süresi ile toplam dijital farkındalık arasında anlamlı bir ilişki belirlenmemiştir. Evde dijital medya kullanımına yönelik kural bulunması ve okulda internet kullanımına ilişkin bilgilendirme yapılması gibi çevresel faktörlerin ise dijital farkındalık düzeyini anlamlı biçimde etkilediği görülmüştür. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda, dijital farkındalığın yalnızca bireysel teknoloji kullanım süresine bağlı olmadığı; aile eğitimi, okul politikaları ve rehberlik süreçleri gibi sosyal çevre faktörleriyle yakından ilişkili olduğu anlaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to determine the awareness levels of secondary school students regarding the opportunities offered by digital life and the risks it brings, and to examine whether these awareness levels differ significantly according to various demographic variables. The study was conducted within the framework of the relational survey model, one of the quantitative research approaches. The population of the study consisted of students studying at the secondary school level, and the sample group included 371 students. Data were collected using a scale designed to measure digital awareness perception, whose validity and reliability had been previously established. In the data analysis process, skewness and kurtosis values were first examined, and it was determined that the assumption of normal distribution was met. Accordingly, parametric analysis techniques were preferred. Independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and Pearson correlation analysis were applied in the evaluation of the data, and the significance level was accepted as p < 0.05. The findings revealed that the overall digital awareness levels of students were generally high. When evaluated in terms of sub-dimensions, students demonstrated higher awareness particularly in the dimensions of risks of digital tool use, ethical-legal issues, and social communication, while awareness levels were relatively lower in some other dimensions. According to the gender variable, a significant difference was found only in the social communication dimension, whereas no significant differences were observed in the other subdimensions. Analyses based on grade level indicated that students' digital awareness levels differed significantly, especially in the dimension of negative effects. Moreover, it was determined that the educational levels of both mothers and fathers had a significant effect on students' digital awareness levels, and as the level of parental education increased, students tended to behave more consciously regarding digital risks. In addition, the relationships between digital awareness and several variables were examined, and low but significant positive correlations were found between mother's education level (r = .205; p < .001) and father's education level (r = .185; p < .001) and overall digital awareness. However, no significant relationship was found between the daily duration of smartphone/computer use and overall digital awareness. Environmental factors such as the existence of rules regarding digital media use at home and providing information about internet use at school were found to significantly affect digital awareness levels. Based on these results, it was concluded that digital awareness is not solely dependent on individual technology usage time, but is closely related to social environmental factors such as parental education, school policies, and guidance processes.
Benzer Tezler
- Ortaöğretim öğrencilerinin dijital oyun bağımlılığı ve fiziksel aktivite yeterliği arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between digital game addiction and physical activity competence of secondary school students
YASEMİN PALA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık EğitimiAmasya ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RESUL ÇEKİN
- Ortaöğretim görsel sanatlar dersinde sanat eserlerinin öğretiminde interaktif öğrenme yönteminin kullanımı
Introducing artists' paintings to 9th grade students with an interactive learning method
AYGÜL AŞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarGazi ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ASLAN
- Mühendislik tasarım temelli çevrim içi uygulamaların dördüncü sınıf öğrencilerinin bilimsel yaratıcılık becerilerine ve STEMalgılarına etkisi
The effect of engineering design-based online applications on fourth grade students' scientific creativity skills and STEM perceptions
ÖZLEM CAN
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RABİA SARIKAYA
- 8. sınıf öğrencilerinin siber zorba/kurban davranışları ile hoşgörü ve öz güven değerleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between 8th grade students' cyber bully / victim behaviors and values of tolerance and self-confidence
YASEMİN KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SELMA GÜLEÇ
- Ergenlerin fiziksel aktivite düzeyinin dijital oyun bağımlılığı algılarına etkisi: Ebeveyn algılarının düzenleyici rolü
The effect of adolescents' physical activity level on perceptions of digital game addiction: The moderating role of parental perceptions
YASEMİN TÜRKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SporPamukkale ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUNUS ARSLAN