Psikolojik danışmanlık ve psikoloji eğitiminde yapay zekâ kullanımı: Sistematik bir derleme
The use of artificial intelligence in psychological counseling and psychology education: A systematic review
- Tez No: 1004323
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATOŞ BULUT ATEŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, psikolojik danışman eğitimi, sistematik derleme, simüle danışan, otomatik geri bildirim, beceri eğitimi, Artificial intelligence, counselor education, systematic review, simulated client, automated feedback, skills training
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu sistematik derleme, psikolojik danışman eğitimi ve psikoloji eğitiminde yapay zekâ (YZ) uygulamalarının kullanımını inceleyen 2019–2025 yılları arasında yayımlanmış 21 çalışmayı kapsamaktadır. Scopus, ERIC, Web of Science ve TR Dizin veri tabanlarında yapılan taramalara; ulusal/uluslararası hakemli makaleler ile yüksek lisans ve doktora tezleri dahil edilmiştir. Bulgular, ChatGPT, Claude ve Gemini türü YZ araçlarının danışman eğitiminde üç temel işlev üstlendiğini göstermiştir: (a) rol yapma pratiği için simüle danışan sağlama, (b) nesnel ve açıklayıcı geri bildirim üretme ve (c) sanal danışman/süpervizör rolü yapma. Nicel bulgular, empati, yansıtıcı dinleme ve diğer temel danışmanlık becerilerinde tutarlı gelişmeler bildirmiştir. Terapötik becerilerde küçükten orta düzeye kadar gelişmeler arasında raporlanmış; öz-yeterlik puanları anlamlı biçimde artmış ve empati düzeylerinde iyileşme görülmüştür. Öğrenci deneyimleri genel olarak olumlu olup, çalışmalarda %85'e varan memnuniyet oranları, azalan kaygı ve artan özgüven dikkat çekmiştir. Bununla birlikte stajyerler, sözel olmayan iletişimin eksikliği ve zamanla aşırı idealize edilmiş YZ yanıtları gibi sınırlılıklara vurgu yapmıştır. YZ uygulamalarının etkililiği, öğretim bağlamına göre değişmiştir. Net performans kriterleri olan öğretilebilir becerilerde ve çoklu haftalara yayılan uygulamalarda daha güçlü kazanımlar elde edilirken; karmaşık terapötik yargılar için bulgular daha değişken kalmıştır. YZ'nin nesnel geri bildirimleri yüksek performans doğruluğu sağlamış olsa da duygusal nüanslarda daha düşük puanlar gözlenmiştir. Bazı çalışmalarda, kendilik yansıtma süreçleri doğrudan YZ geri bildiriminden daha güçlü öz-yeterlik artışları üretmiştir. Genel olarak bulgular, YZ'nin özellikle acemi danışmanlar için temel danışmanlık becerilerini geliştiren, erişilebilir ve ölçeklenebilir bir tamamlayıcı araç olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, insan odaklı pedagojinin yerine geçmekten ziyade, onunla dengeli bir entegrasyon içinde kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This systematic review examines 21 studies published between 2019 and 2025 on the use of artificial intelligence (AI) applications in counselor education and psychology training. Searches conducted in Scopus, ERIC, Taylor & Francis, Web of Science, Wiley, and APA PsycINFO included peer-reviewed national and international journal articles as well as master's and doctoral theses. The findings indicate that AI tools such as ChatGPT, Claude, and Gemini fulfill three primary functions in counselor training: (a) providing simulated clients for role-play practice, (b) generating objective and elaborative feedback, and (c) adopting the role of a virtual consultant/supervisor. Quantitative results consistently reported improvements in empathy, reflective listening, and other core counseling skills. Therapeutic skills showed small to moderate improvements; self-efficacy scores significantly increased, and empathy levels improved. Student experiences were largely positive, with satisfaction rates reaching up to 85%, reduced anxiety, and increased confidence. However, trainees highlighted limitations such as the absence of nonverbal communication cues and the tendency of AI responses to become overly idealized over time. The effectiveness of AI applications varied depending on instructional context. Stronger gains were observed in structured, teachable skills with clear performance criteria and when practice extended over multiple weeks, whereas findings were more variable for complex therapeutic judgments. Although AI-generated feedback provided high performance accuracy, it scored lower on emotional nuance. Notably, some studies found that self-reflection processes produced greater increases in self-efficacy than direct AI feedback. Overall, the findings suggest that AI serves as an accessible and scalable complementary tool especially for novice trainees by enhancing foundational counseling competencies. Nonetheless, the literature emphasizes that AI should not replace human-centered pedagogy but instead be integrated with it in a balanced manner.
Benzer Tezler
- Eğitim ortamlarında paydaşların toplum çevirmenliğine yönelik algı ve beklentileri
Community interpreting in educational settings: Stakeholders' perceptions and expectations
ALİ DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkAmasya Üniversitesiİngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OKTAY ESER
- Psikolojik danışmanların etkili psikolojik danışman nitelikleri ile kültüre duyarlı psikolojik danışma yeterlikleri arasındaki ilişkide kültürel zekânın ve bilişsel esnekliğin aracı rolü
The mediating role of cultural intelligence and cognitive flexibility on the relations among counselors' effective counselor characteristics and multicultural counseling competencies
ARZU BUYRUK GENÇ
Doktora
Türkçe
2019
PsikolojiYıldız Teknik ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FULYA YÜKSEL ŞAHİN
- Bir sanal gerçeklik uygulaması geliştirme çalışması: Sanal danışan
A study on developing a virtual reality application: Virtual client
NUR HİLAL YILDIRIM ALGÜL
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimDüzce ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA SEDA ÇOLAK TURAN
- Matematik öğretmeni ve psikolojik danışmanların görüşlerine göre matematiğe ilişkin mitler
Myths about mathematics of them according to mathematics teachers and psychological counselors
EMRE EMRULLAH BOĞAZLIYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
PsikolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAHİN KESİCİ
- Üniversite öğrencilerinin eğitim süreçlerinde chatbot kullanımlarının benlik saygısı ve algılanan sosyal destek bakımından incelenmesi
An investigation of university students' use of chatbots for educational purposes in terms of self-esteem and perceived social support
MURAT MEŞE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiHasan Kalyoncu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇEN AYDIN DALARSLAN