Necâtî Bey Divanı'nda çok anlamlılık
Polysemy in Necâtî Bey Divan
- Tez No: 1004334
- Danışmanlar: PROF. DR. HALUK GÖKALP
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Divan şiirinde edebî sanatlar, söz varlığı ve hayal dünyasıyla zengin bir anlatım sergiler. Bu şiir dilinde sözcükler çoğu zaman tek bir anlamla sınırlı kalmaz. Şairler, çok anlamlı sözcükleri özellikle tevriye/îhâm, îhâm-ı tenâsüp, îhâm-ı tezat ve kinâye gibi anlam merkezli sanatlar aracılığıyla ele almıştır. Kimi sözcük ya da ifadeleri aynı anda birden çok anlama gelecek biçimde düzenleyerek şiire derinlik kazandırmışlardır. Sözcüklerin anlamları, bazen çevresindeki sözcüklerle kurduğu ilişkiler üzerinden ortaya çıkmış, bazen de aynı sözcüğün birden çok anlamını birlikte düşündürecek şekilde metinde kurgulanmıştır. Bu kullanım biçimi zamanla yaygınlaşarak divan şiirinde âdeta bir alışkanlığa, bir gelenek çizgisine dönüşmüştür. Bu çerçevede çalışmanın odağını oluşturan Necâtî Bey Divanı da çok anlamlılığın yoğun biçimde görüldüğü bir metin görünümündedir. Bu durumu özellikle deyimler vasıtasıyla ele alan şair, çok anlamlı sözcükler üzerinden anlamca zengin ve katmanlı şiirler ortaya çıkarmıştır. Tezde Necâtî Bey Divanı, çok anlamlılık bakımından taranarak incelenmiştir. Necâtî Bey'in çok anlamlılığı hangi yollarla ve hangi yoğunlukta kullandığını belirlemek amacıyla, anlam katmanları farklı başlıklar altında ele alınmıştır. İnceleme metin merkezli yürütülerek örnek beyitler üzerinden temellendirilmiştir. Ayrıca çok anlamlı sözcüklerin geçtiği örneklerin sayısal dökümü çıkarılmıştır. Bulgular ise tabloyla desteklenerek genel durum istatistiksel verilerle ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Divan poetry displays a rich mode of expression through its rhetorical devices, lexical repertoire, and imaginative world. In this poetic language, words often cannot be confined to a single meaning. Poets particularly foregrounded polysemous words through meaning-centered devices such as tawriya/ihām, ihām-ı tenāsüp, ihām-ı tezāt, and kināya. By arranging certain words or expressions so as to evoke multiple meanings simultaneously, they added depth to the poem. At times, meanings emerge through the relations a word establishes with its surrounding vocabulary; at other times, the text is constructed so as to prompt the reader to consider several senses of the same word at once. Over time, this mode of usage became widespread and, in divan poetry, turned into a kind of habit a conventional line of tradition. Within this framework, the Dīvān of Necâtî Bey, which constitutes the focus of the present study, appears as a text in which polysemy is observed with notable intensity. Addressing this phenomenon especially through idioms, the poet produced semantically rich and multilayered poems by drawing on polysemous words. In this thesis, Necâtî Bey's Dīvān is examined through a systematic survey in terms of polysemy. In order to determine by which means and with what frequency Necâtî Bey employs polysemy, the layers of meaning are discussed under different headings. The analysis is conducted in a text-centered manner and grounded in exemplary couplets. In addition, a numerical breakdown of the instances in which polysemous words occur is provided. The findings are supported with tables, and the overall picture is presented through statistical data.
Benzer Tezler
- Necati Bey Divanı'nda dini motifler
Religious motifs in Necati Bey?s Divan
TUNCAY SANDIKÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve EdebiyatıSakarya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. RAİDE SAİD
- Necati Bey Divanı'ndaki atasözleri ve deyimlerin Türkçe ders kitaplarında yer alma durumlarının incelenmesi
Investigation of the situations of Necati Bey Divani proverbs and idioms work in the Turkish course books
BÜLENT ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RIZA OĞRAŞ
- Necâtî Bey'in gazellerinde âhenk unsurları
Elements of harmony in Necâtî Bey's Divân
ESRA ÖNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıAnadolu ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEKİR BELENKUYU
- Nedim Divan'ında mahallileşme
Başlık çevirisi yok
DİLEK BATİSLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Türk Dili ve EdebiyatıÇukurova ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE MENGİ
- Amrî divan [metin- çeviri- açıklamalar- dizin]
Амри Диван [текст түрүндө жазылышы, глоссари, индекс]
RAMAZAN KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN TAŞ