Gaziantep'te yaşayan 12-18 yaş çölyak hastalarının beslenme durumu, glutensiz diyete uyumu ve etkileyen etmenlerin saptanması
Nutritional status of 12-18 year old celiac patients living in gaziantep, their compliance with a gluten-free diet, and identification of influencing factors
- Tez No: 1004526
- Danışmanlar: PROF. DR. NURTEN BUDAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Çölyak hastalığı, Celiac disease
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sanko Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çölyak hastalığı genetik yatkınlığı olan kişilerde diyetle alınan gluten içeren besinlerin tüketilmesi sonucu oluşan otoimmün bir enteropatidir. Hastalığın tek tedavi yöntemi glutensiz diyettir. Bu araştırma; Gaziantep ilinde yaşayan 12-18 yaş çölyak hastalarının beslenme durumunu, glutensiz diyete uyum durumunu ve glutensiz diyete uyumu etkileyen etmenleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Hastaların sosyal-demografik özellikleri, beslenme davranışları, glutensiz diyete uyum durumu ve diyetine uyumunu etkileyen etmenlere yönelik bilgileri araştırmacı tarafından hazırlanan anket formu ile toplanmıştır. Hastaların beslenme durumu; bir günlük Besin Tüketim Kayıt, Besin ve İçecek Tüketim Sıklığı, Gluten İçeren ve İçermeyen Besinler tüketim sıklığı formları kullanılarak saptanmıştır. Hastaların vücut ağırlığı ve boy uzunluğu ölçülmüş, vücut ağırlığı beden kütle indeksi ile değerlendirilmiştir. Hastaların %61,9'u (52) kız ve %38,1'i (32) erkektir. Erkeklerin yaşı ortalama 15,0±2,0 yıl ve kızların yaşı ortalama 14,0±2,0 yıldır (p>0,05). Hastaların %70,2'si günde üç ana öğün tüketmektedir. Hastaların %77,4'ü glutensiz diyete uymakta ve %19'u bazen uymaktadır (p>0,05). Hastaların %87'si glutensiz besin satın alırken zorluk yaşamakta (p>0,05) ve %85,7'si glutensiz besinlerinin fiyatının yüksek olması, %69'u istediği besini bulamaması ve %64,3'ü besin çeşidinin az olmasından dolayı glutensiz besin satın alırken zorluk yaşamaktadır (p>0,05). Hastaların %87'si glutensiz besin hazırlarken zorluk yaşamaktadır (p>0,05). %59,5'i glutensiz besinleri çok sık hazırlaması, %36,9'u öğle yemeği hazırlama seçeneğinin olmaması ve %29,8'i glutensiz diyete uyarken hata yapmaktan endişe duyması zorluklarını yaşamaktadır (p>0,05). Hastaların %83,3'ü glutensiz diyet uygularken arkadaşları ile zorluk yaşamakta (p>0,05) ve %52,4'ü az miktarda gluten tüketmenin zarar vermeyeceğinin düşünülmesi, %47,6'sı sosyal ortamlarda besin ikramını reddetmekte zorlanması ve %42,9'u glutensiz besin tüketmekten dolayı mahcup hissetmesi zorluklarını yaşamaktadır (p>0,05). Hastaların %94'ü glutensiz diyet uygularken ev dışında ve seyahat ederken zorluk yaşamakta ve %84,5'i okul kantininde glutensiz besin satılmaması, %76,2'si glutensiz besin hazırlayan kafe/lokanta sayısının az olması, %75'i okul yemekhanesinde glutensiz besin servis edilmemesi ve %65,5'i kafe/restoranda besin seçiminin az olmasından dolayı zorluk yaşamaktadır (p>0,05). Hastaların %70,2'sinin vücut ağırlığı normal, %17,8'i zayıf, %3,6'sı ciddi zayıf ve %8,4'ü hafif şişmandır (p>0,05). Hastaların %67,8'inin boy uzunluğu normal, %10,7'si bodur ve %21,4'ü kısadır (p>0,05). Hastalar enerji, makro besin ögeleri ve posayı yetersiz almaktadır (p>0,05). Hastalar A vitamini, E vitamini, C vitamini, B12 vitaminleri, folat ve 12-14 yaş kızlar riboflavini yetersiz almaktadır (p>0,05). Hastalar kalsiyum, fosfor, magnezyum, çinko ve potasyum yetersiz almakta olup kızlar demiri de yetersiz almaktadır (p>0,05). Hastalar yumurta, yoğurt, ayran, kefir, meyveli hazır yoğurt ve peyniri her gün, süt, et kuru baklagiller ve yağlı tohumları haftada 1-2 kez tüketmektedir. Erkekler koyu yeşil yapraklı ve sarı sebzeleri haftada 1-2 kez, diğer sebzeleri hiç, kızlar koyu yeşil yapraklı sebzeleri ve diğer sebzeleri 15 günde 1 kez, sarı sebzeleri hiç tüketmemektedir. Erkekler taze meyveleri hiç tüketmemekte, kızlar her gün tüketmektedir. Hastalar glutenli beyaz ekmeği hiç tüketmemekte, erkekler glutenli tam tahıllı ekmeği haftada 1-2 kez, kızlar hiç tüketmemektedir. Hastalar bulgur, makarna, erişte, kahvaltılık tahıllar, simit, karabuğday, mısır ekmeği, patates unu ve kinoayı hiç tüketmemektedir. Erkekler kurabiye ve keki haftada 1-2 kez pirinci her gün tüketmekte, kızlar pirinci haftada 1-2 kez tüketmekte, kurabiye ve keki hiç tüketmemektedir. Erkekler glutensiz yufka ekmeği ayda 1 kez ve kızlar haftada 1-2 kez tüketmektedir. Hastalar hazır glutensiz ekmek ve glutensiz hazır un karışımı başta olmak üzere glutensiz hazır besinleri hiç tüketmemektedir. Erkekler glutensiz şekerleme, çikolata ve gofreti 15 günde 1 kez ve kızlar haftada 1-2 kez tüketmektedir. Çölyak hastalarının glutensiz diyete uyumu yüksek olmakla birlikte glutensiz besinlere ulaşım zorluğu, sınırlı besin çeşitliliği, okul ve sosyal ortamlarda zorluklar glutensiz diyete uyumunu olumsuz etkilemektedir. Hastalar kronik olarak yetersiz beslenmektedir. Çölyak hastalarının glutensiz besinlere ulaşımını kolaylaştıracak ve destekleyecek düzenlemeler yapılmalı ve beslenme ve büyüme durumları diyetisyen tarafından izlenmelidir.
Özet (Çeviri)
Celiac disease is an autoimmune enteropathy that occurs in genetically predisposed individuals as a result of consuming gluten-containing foods in their diet. The only treatment for the disease is a gluten-free diet. This study was conducted to determine the nutritional status of celiac patients aged 12-18 living in Gaziantep province, their compliance with a gluten-free diet, and the factors affecting their compliance with a gluten-free diet. The patients' sociodemographic characteristics, dietary behaviors, adherence to a gluten-free diet, and factors affecting their adherence to the diet were collected using a questionnaire prepared by the researcher. Patients nutritional status was determined using a one-day Food Consumption Record, Food and Beverage Consumption Frequency, and Gluten-Containing and Gluten-Free Food Consumption Frequency forms. Patients' body weight and height were measured, and body weight was evaluated using body mass index. %61,9 (52) of patients were female and %38,1 (32) were male. The average age of males was 15,0±2,0 years and the average age of females was 14,0±2,0 years (p>0,05). %70,2 of patients consumed three main meals per day. %77,4 of patients adhered to a gluten-free diet and %19 sometimes adhered to it (p>0,05). %87 of patients experience difficulty purchasing gluten-free foods (p>0,05), and %85,7 experience difficulty due to the high price of gluten-free foods, %69 due to not being able to find the food they want, and %64,3 due to the limited variety of foods available (p>0,05). %87 of patients experience difficulty preparing gluten-free foods (p>0,05). %59,5 experience difficulties due to frequently preparing gluten-free foods, %36,9 due to the lack of lunch preparation options, and %29,8 due to concerns about making mistakes while adhering to a gluten-free diet (p>0,05). %83,3 of patients experience difficulties with their friends while following a gluten-free diet (p>0,05). Additionally, %52,4 believe that consuming small amounts of gluten is harmless, %47,6 find it difficult to refuse food offers in social settings, and %42,9 feel embarrassed about consuming gluten-free foods (p>0,05). %94 of patients experience difficulties when following a gluten-free diet outside the home and while traveling, and 84.5% experience difficulties due to the lack of gluten-free food in school cafeterias, %76,2 due to the low number of cafes/restaurants offering gluten-free food, %75 experience difficulties due to the lack of gluten-free food served in school cafeterias, and %65,5 experience difficulties due to the limited food selection in cafes/restaurants (p>0,05). %70,2 of patients had normal body weight, %17,8 were underweight, %3,6 were severely underweight, and %84 were mildly overweight (p>0,05). %67,8 of patients had normal height, %10,7 were short, and %21,4 were short (p>0,05). Patients had insufficient intake of energy, macronutrients, and fiber (p>0,05). Patients have insufficient intake of vitamin A, vitamin E, vitamin C, vitamin B12, folate, and riboflavin in girls aged 12-14 (p>0,05). Patients have insufficient intake of calcium, phosphorus, magnesium, zinc, and potassium, and girls also have insufficient iron intake (p>0,05). Patients consume eggs, yogurt, ayran, kefir, fruit-flavored yogurt, and cheese daily, and milk, meat, dried legumes, and oily seeds 1-2 times per week. Men consume dark green leafy vegetables and yellow vegetables 1-2 times a week, other vegetables not at all, while girls consume dark green leafy vegetables and other vegetables once every 15 days, and yellow vegetables not at all. Men do not consume fresh fruit at all, while women consume it every day. Patients do not consume gluten-containing white bread at all; men consume gluten-containing whole grain bread 1-2 times a week, while women do not consume it at all. Patients do not consume bulgur, pasta, noodles, breakfast cereals, simit, buckwheat, cornbread, potato flour, or quinoa at all. Men consume cookies and cake 1-2 times a week and rice every day, while girls consume rice 1-2 times a week and do not consume cookies or cake at all. Men consume gluten-free flatbread once a month, and women consume it 1-2 times a week. Patients do not consume any gluten-free prepared foods, especially gluten-free prepared bread and gluten-free prepared flour mixes. Boys consume gluten-free sweets, chocolate, and waffles once every 15 days, while girls consume them 1-2 times a week. Although celiac patients have a high compliance with the gluten-free diet, difficulties in accessing gluten-free foods, limited food variety, and challenges in school and social settings negatively affect their adherence to the gluten-free diet. Patients are chronically malnourished. Regulations should be implemented to facilitate and support celiac patients' access to gluten-free foods, and their nutritional and growth status should be monitored by a dietitian.
Benzer Tezler
- Kronik bel ağrısı olan bireylerde reformer pilates ve multi-gravitasyonel süspansiyon temelli egzersizlerin ağrı, endurans, denge, engellilik ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of reformer pilates and multi-gravitational suspension based exercises on pain, endurance, balance, disability and quality of life in individuals with chronic low back pain
MERVE DİLARA ÇİFTÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Fizyoterapi ve RehabilitasyonHasan Kalyoncu ÜniversitesiFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN USGU
- Yaşlılıkta bir yaşam aranjmanı olarak tek başına yaşamak: Gaziantep'te yaşlanmak
Living alone as a living arrangement in old age: Ageing in Gaziantep
HASAN SEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
SosyolojiGaziantep ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YÜCEL KARADAŞ
- Sosyokültürel Uyum Ölçeği (SCAS-R)'nin Gaziantep/Türkiye'de yaşayan Suriyeli göçmenler örneğinde Arapça'ya uyarlama, güvenirlik ve geçerlik çalışması
Arabic adaptation, reliability and validity study of the sociocultural adaptation scale-revised (SCAS-R) among a sample of Syrian refugees living in Gaziantep/Turkey
ÖNDER YALÇIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Uluslararası İlişkilerHasan Kalyoncu ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET KESER
- Huzurevinde yaşayan yaşlılarda kırılganlık, sarkopeni ve malnütrisyon durumunun belirlenmesi
Determination of frailty, sarcopenia and malnutrition status in elderly living in nursing homes
FERHAT KAAN GÜRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikHasan Kalyoncu ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLA GÜLDEN PEKCAN
- Türkiye'deki mülteci erkeklerin Suriye iç savaşında maruz bırakıldıkları şiddetin iyilik hallerine etkisi: Karma desen araştırması
The impact of violence on the well-being of refugee men living in Türkiye who experienced the Syrian civil war: A mixed-methods study
OSMAN YANIK
Doktora
Türkçe
2025
Sosyal Hizmetİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN KOÇAK