Efdalüddîn el-Hûnecî'nin mantık anlayışı
La conception logique d'Afdal al-Dīn al-Khūnajī
- Tez No: 1004999
- Danışmanlar: PROF. DR. KAMİL KÖMÜRCÜ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Mantık, Efdalüddîn el- Hûnecî, Keşfü'l-esrâr, Tasavvur, Tasdik, Klasik mantık, Classical logic
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Bu tez, XII ve XIII. yüzyıl İslâm mantık düşüncesinin şekillenme sürecinde önemli bir yere sahip olan Efdalüddîn el-Hûnecî'nin (ö. 646/1248) mantık anlayışını konu edinmektedir. Çalışma, mantık ilminin tasavvur ve tasdik alanlarında ortaya çıkan teorik problemleri Hûnecî'nin kullandığı kavramlar, yöntem ve argümantasyon biçimi üzerinden ele alarak, onun mantık sisteminin yapısını ve kapsamını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmanın temel amacı, Hûnecî'nin mantık anlayışını kendi metinleri üzerinden bütünlüklü biçimde ortaya koymak ve onun; mantığın konusu, tasavvur-tasdik ayrımı, önerme teorisi, kiplikler ve şartlı kıyaslar gibi alanlarda geliştirdiği yaklaşımları açıklığa kavuşturmaktır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, Keşfü'l-esrâr'daki temel bahisleri metin merkezli bir yöntemle incelenmekte; müellifin kullandığı terminoloji, tanım tarzı ve ispat yöntemleri analiz edilmektedir. Ayrıca Hûnecî'nin mantık meselelerini ele alırken benimsediği cedelî yöntemin, eserin genel yapısını nasıl belirlediği de araştırmanın hedefleri arasındadır. Tezin önemi, İslâm mantık tarih yazımında genellikle arka planda kalan Hûnecî'nin, mantık ilminin teorik gelişimindeki rolünü görünür kılmasında yatmaktadır. Çalışma, Hûnecî'yi yalnızca önceki mantık mirasını aktaran bir müellif olarak değil, mantığın teknik problemlerini yeniden formüle eden ve sistematik bir bütünlük içinde ele alan bir düşünür olarak değerlendirmektedir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular, Hûnecî'nin Keşfü'l-esrâr ʿan gavâmizi'l-efkâr adlı eserinde mantığın tasavvur ve tasdik alanlarını kapsamlı ve teknik bir düzeyde ele aldığını ortaya koymaktadır. Özellikle önerme birliği, kipli önermeler ve şartlı kıyaslar gibi karmaşık konularda yapılan analizler, Hûnecî'nin mantığı teorik bir disiplin olarak ele aldığını göstermektedir. Bu bulgular doğrultusunda tezde, Hûnecî'nin mantığın konusu, müveccihat, önermeler ve şartlı kıyaslar noktasında birtakım yenilikler getirdiği kanaatine varılmıştır.
Özet (Çeviri)
RÉSUMÉ Cette thèse porte sur la conception de la logique d'Afḍal al-Dīn al-Khūnajī (m. 646/1248), figure centrale dans le processus de formation de la pensée logique islamique des XIIᵉ et XIIIᵉ siècles. L'étude vise à mettre au jour la structure et l'étendue de son système logique en abordant, à travers les concepts qu'il mobilise ainsi que sa méthode et son argumentation, les problèmes théoriques apparus dans les domaines de la conceptualisation et d'assentiment. L'objectif principal de la recherche est de reconstruire de manière cohérente, à partir des textes mêmes d'al-Khūnajī, son approche de la logique et d'éclaircir les positions qu'il élabore concernant notamment l'objet de la logique, la distinction conceptualisation- assentiment, la théorie de la proposition, les modalités et les syllogismes conditionnels. Dans cette perspective, l'étude examine, selon une méthode centrée sur le texte, les principaux sujets du Kashf al-Asrār; elle analyse la terminologie employée par l'auteur, son style définitionnel et ses procédures de démonstration. Elle s'attache en outre à déterminer comment la méthode d'authentification adoptée par Khūnajī influe sur l'architecture générale de l'ouvrage. L'intérêt de la thèse réside dans le fait qu'elle rend visible le rôle déterminant de Khūnajī dans le développement théorique de la logique, alors même qu'il demeure souvent en arrière-plan dans l'historiographie de la logique islamique. Ce travail ne le considère pas uniquement comme un transmetteur de l'héritage logique antérieur, mais comme un penseur qui reformule les problèmes techniques de la discipline et les traite au sein d'un ensemble systématique. Les résultats obtenus montrent que, dans le Kashf al-Asrār, Khūnajī aborde les champs du conceptualisation et d'assentiment à un niveau à la fois étendu et techniquement élaboré. Les analyses consacrées à des questions complexes, telles que l'unité de la proposition, les propositions modalités et les syllogismes conditionnels, indiquent qu'il conçoit la logique non comme un simple abrégé pédagogique, mais comme une discipline théorique à part entière. Sur la base de ces constats, la thèse conclut que Khūnajī introduit certaines innovations concernant l'objet de la logique, les propositions modales, la théorie des propositions et les syllogismes conditionnels. Mots-clés: Logique, Afḍal al-Dīn al-Khūnajī, Kashf al-Asrār, Conceptualisation, Assentiment.
Benzer Tezler
- El-Hûnecî ve el-Cümel fi'l-Mantık adlı eseri(Tahkik, tercüme ve değerlendirme)
Başlık çevirisi yok
SÜMEYRA ÇİMEN OMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
FelsefeDicle ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZIM HASIRCI
- Efdalüddîn el- Hûnecî'de kipler mantığı
Modalities in Afdal al- dîn al- Khûnajî
ENGÜL AYBAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeMarmara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ DURUSOY
- Türk tıbbı ve Türkiye'deki sağlık kurumları (1300-1839)
Başlık çevirisi yok
YAĞMUR SAY
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Deontoloji ve Tıp TarihiHacettepe ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BAHAEDDİN YEDİYILDIZ
- Şeyhzâde Muhyiddîn Muhammed b. Mustafa Kocavî'nin Şerhu Kasideti'l-Bürde adlı yazma eserin 59. beytine kadar tahkik ve değerlendirmesi
The study and review of postscript of Sheikh Zadeh al-Qujowi to Qasidat al-Burda“ode of the mantle”
AHMAD FÂDEL OLABÎ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Doğu Dilleri ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYHAN ERDOĞAN
- Yakut el-Musta'sımi'nin İstanbul müze ve kütüphanelerindeki eserleri
Başlık çevirisi yok
MUHAMMET EFDALÜDDİN KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHİDDİN SERİN