Batı Anadolu'da bir âyân ailesi Tavaslızâdeler: Osmanlı taşrasında yerel iktidarın inşası ve dönüşümü (1737-1853)
An âyân family in Western Anatolia, the Tavaslizâdes: The making and transformation of local power in the Ottoman periphery (1737–1853)
- Tez No: 1005647
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET YAŞAR ERTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Merkez-taşra ilişkileri, Core-periphery relations
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 18. yüzyıl ortalarından 19. yüzyılın ortasına uzanan dönemde Batı Anadolu'da yerel iktidarın nasıl kurulduğunu ve dönüşen merkezî denetim karşısında nasıl yeniden tanımlandığını, Tavas kazasında köklenen Tavaslızâdeler ailesi üzerinden inceler. Çalışma, âyânlığı malî kaynaklara erişim, iltizam/mâlikâne düzenine eklemlenme, merkezî onay ve patronaj, yerel şiddet ve insan gücü seferberliği gibi pratiklerin farklı ölçeklerde ürettiği bir iktidar formu olarak ele alır. Mekânsal çerçeve Tavas kazası, Denizli hassı ve Menteşe sancağı etrafında kurulmuş, Aydın muhassıllığı ise bölgesel kaynak dolaşımını çerçeveleyen bir üst yapı olarak değerlendirilmiştir. İki kuşağın kariyer çizgisi, Ömer Ağa'nın kaza ölçeğinden voyvodalık ve mütesellimliğe yükselişi ile Osman Ağa'nın reformlar çağında voyvodalık ve mütesellimlik yanında, bina eminliği, kalyon inşası, muhassıllık ve kaymakamlık gibi görevlerle sürdürdüğü, fakat giderek sınırlandırılan yerel aracılığı üzerinden takip edilmiştir. Bulgular, orta ölçekli bir hanenin devlet hizmeti ve malî-idarî sözleşmeler yoluyla yükselip bölgesel rakipler ve merkezîleşme karşısında sınırlarının belirginleştiğini; III. Selim ve II. Mahmud dönemlerinin yerel muktedirler için bir kopuştan çok, yeniden tanımlanan hukukî-bürokratik yapı içinde yerel iktidar araçlarının kademeli biçimde meşruiyetinin daraltıldığı bir dönüşüm süreci olduğunu göstermektedir. Tanzimat sonrasında ise aile, resmî mansıplar yerine mülkiyet ve eşraf kimliği üzerinden sınırlı bir toplumsal ağırlık sürdürmüştür. Bu doğrultuda tez, merkez-çevre ikiliğinin ötesinde, taşrada iktidarın pazarlık, hizmet ve denetim mekanizmalarıyla nasıl kurulduğunu ve tedricen daraltıldığını somutlaştırır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the making and transformation of local power in Western Anatolia from the mid-eighteenth to the mid-nineteenth century through the case of the Tavaslızâde family, rooted in the district (kaza) of Tavas. It approaches âyânlık not as a fixed status but as a scalable form of authority produced through a set of practices: gaining access to fiscal resources and tax farms, cultivating confirmation and patronage at the center, sustaining coercive capacity, and mobilizing manpower. Geographically, the study centers on the kaza of Tavas and its broader regional setting, namely the imperial has of Denizli and the sancak of Menteşe, while treating the muhassılık of Aydın as the wider administrative framework for the allocation of resources across the region. The careers of two generations provide the narrative spine: Ömer Ağa's rise from district-level politics to the posts of voyvoda and mütesellim, and Osman Ağa's continued yet increasingly constrained role as a local intermediary during the reform era, through duties such as bina emini (building superintendent), responsibilities tied to kalyon (warship) construction, and offices including muhassıl and kaymakam. The findings show that a mid-scale household could rise through state service and fiscal-administrative contracts yet found its room for maneuver increasingly narrowed by competing provincial actors and by deepening centralization. Rather than marking a rupture for provincial powerholders, the reigns of Selim III and Mahmud II appear as a longer process of reconfiguration in which locally grounded instruments of authority were progressively redefined and restricted within a newly articulated legal-bureaucratic order. After the Tanzimat, the family retained only modest local standing, grounded less in formal office than in landholdings and wealth, together with its position within the eşraf. The dissertation thus goes beyond a binary center-periphery model to trace how provincial authority was built through bargaining and service, and how it was progressively curtailed as mechanisms of central control tightened.
Benzer Tezler
- Anadolu karaçamı (Pinus nigra Arn.ssp.pallasiana Lamb.Holmboe)nın coğrafik varyasyonları
Variabilite geographique de Pinus nigra Arn.ssp.pallasiana Lamb. Holmboe
C. ÜNAL ALPTEKİN
Doktora
Türkçe
1986
Ormancılık ve Orman Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiSilvikültür Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUAD ÜRGENÇ
- Anadolu halk resminden, çağdaş Türk resim sanatına yansımalar
Replections from Anatolian folk-art to contemporary Turkish painting
TEMÜR KÖRAN
- XIX. yüzyıldan Cumhuriyet'e kadar Doğu ve Güneydoğu Anadolu'daki isyanlar
In East and Southeast Anatolia rebellions until the Republic from 19 th century
AYHAN AYDIN
Doktora
Türkçe
1998
Türk İnkılap TarihiHacettepe ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULHALUK M. ÇAY
- Geleneksel Antep evlerinde kalem işi bezeme ve duvar resimleri
The interior decoration and wall paintings in traditional Antep houses
SERVET ÇAYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET YAVUZ