Kentsel dönüşümün gündelik hayat üzerindeki etkileri vetoplumsal rızanın üretimi: Konya – Sedirler mahallesi örneği
The effects of urban transformation on daily life and the production of social consent: the case of sedirler neighborhood in konya
- Tez No: 1005867
- Danışmanlar: PROF. DR. TAYFUN ÇINAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Kamu Yönetimi, Sosyoloji, Political Science, Public Administration, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Kentsel dönüşüm, Urban transformation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kent ve Çevre Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de 1980 sonrası neoliberal yeniden yapılanma sürecinin yerel düzeydeki tezahürü olan kentsel dönüşüm rejimini, Konya-Sedirler Mahallesi örneği üzerinden, gündelik hayat ve toplumsal rızanın üretimi bağlamında incelemektedir. Çalışmanın temel araştırma sorusu, Sedirler Mahallesi'nde kentsel dönüşüm süreci ilerlerken neden görünür, örgütlü ve süreklilik arz eden bir direnişin ortaya çıkmadığı; buna karşılık gündelik pratikler düzeyinde ne tür taktikler, uyum biçimleri ve mikro-direnç örüntülerinin geliştiğidir. Tez, bu soruyu yanıtlarken, kentsel dönüşümü yalnızca fiziksel yenileme ya da konut üretimi olarak değil, gündelik hayatın ritimlerinin, mekânla kurulan ilişkilerin ve habitusun dönüşümü olarak kavramsallaştırmaktadır. Kuramsal çerçeve, Henri Lefebvre'in gündelik hayatın eleştirisi, mekânın üretimi ve ritimanaliz yaklaşımı; Michel de Certeau'nun strateji/taktik ayrımı ve gündelik“yapma sanatları”; Pierre Bourdieu'nün habitus, alan, sermaye ve simgesel şiddet kavramları etrafında kurulmuştur. Bu üç düşünürden hareketle mekân, taktik ve habitus/alan eksenlerini bir araya getiren üçlü bir analitik çerçeve geliştirilmiş; Foucault'nun yönetimsellik ve iktidar anlayışı ile Gramsci'nin hegemonya ve rıza kavrayışı bu çerçeveyi tamamlayıcı biçimde kullanılmıştır. Çalışma, nitel bir vaka incelemesine dayanmaktadır. Sedirler Mahallesi'nde farklı kuşaklardan ve toplumsal konumlardan katılımcılarla derinlemesine görüşmeler yapılmış; mahallede gözlemler yürütülmüş; hukuki belgeler, imar planları, proje dokümanları ve görsel materyaller analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, tematik içerik analiziyle“gündelik ritimlerin dönüşümü”,“habitus krizi”,“taktikler ve mikro-direnç”,“toplumsal rızanın üretimi ve çatlakları”gibi üst temalar altında çözümlenmiştir. Bulgular, Konya'daki kentsel dönüşüm rejiminin risk, afet, sağlıksız yapılaşma ve modernleşme söylemleri üzerinden meşrulaştığını; Sedirler Mahallesi'ni öncelikle hukuki ve teknik düzeyde“sorunlu”ve“dönüşmesi gereken”bir alan olarak kodladığını ortaya koymaktadır. Bu süreç, Lefebvre'in soyut mekân kavrayışıyla uyumlu biçimde, mahallenin önce plan, harita ve projeler düzeyinde dönüştürülmesi anlamına gelmektedir. Saha verileri ise kentsel dönüşümün, Sedirler'de tanışıklığa, sokak kamusallığına, kapı önü pratiklerine ve güçlü komşuluk ilişkilerine dayalı gündelik ritimleri kırdığını; ev–sokak–mahalle hattı yerine ev–blok–site kurgusunu yerleştirdiğini göstermektedir. Tez, görünür bir kolektif direnişin yokluğuna rağmen, mahalle sakinlerinin kentsel dönüşüm stratejilerine Certeaucu anlamda taktiklerle yanıt verdiğini saptamaktadır. Bürokratik süreçleri geciktirme, imza ve pazarlık süreçlerini esnetme, bloklarda“eski mahalleyi yeniden icat etme”çabaları, gündelik taktik repertuarın örnekleridir. Öte yandan rıza, deprem ve risk söylemi,“modern ve şehre yakışır”konut arzusu, çocukların geleceğine yapılan vurgu ve dinsel/ahlaki referansların birleşimiyle üretilmekte; ancak artan borçluluk, mahalle kaybı, yalnızlaşma ve aidiyet kırılması gibi deneyimlerle çatlamaktadır. Sonuç olarak tez, kentsel dönüşümün Sedirler Mahallesi'nde yalnızca yapılı çevreyi değil, gündelik hayatın ritimlerini ve toplumsal rızanın üretim biçimlerini dönüştüren bir kentsel rejim olarak işlediğini; rızanın ise yekpare bir kabulleniş değil, taktikler ve mikro-dirençlerle iç içe geçmiş, kırılgan ve müzakereye açık bir süreç olduğunu ileri sürmektedir. Bu çalışma, Lefebvre–Certeau–Bourdieu üçgeninde kurduğu kuramsal çerçeveyle, kentsel dönüşüm tartışmalarına gündelik hayat ve rıza ekseninden özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the urban transformation regime that has emerged in Turkey in the context of post-1980 neoliberal restructuring, focusing on the case of Sedirler (Hacı Hasan) Neighbourhood in Konya. The main research question is why no visible, organised and sustained resistance has emerged in Sedirler during the urban transformation process, and what kinds of tactics, modes of accommodation and micro-resistance have developed at the level of everyday practices instead. Accordingly, urban transformation is conceptualised not merely as physical renewal or housing production, but as a profound reorganisation of everyday rhythms, spatial relations and habitus. The theoretical framework is built upon Henri Lefebvre's critique of everyday life, his theory of the production of space and rhythmanalysis; Michel de Certeau's distinction between strategies and tactics and his notion of everyday“arts of doing”; and Pierre Bourdieu's concepts of habitus, field, capital and symbolic violence. Drawing on these three thinkers, the study develops a threefold analytical framework that combines the axes of space, tactics and habitus/field, complemented by Michel Foucault's notion of governmentality and power, and Antonio Gramsci's understanding of hegemony and consent. Methodologically, the research is designed as a qualitative case study. In-depth interviews were conducted with residents of Sedirler from different generations and social positions; participant and non-participant observations were carried out in the neighbourhood; and legal documents, development plans, project reports and visual materials were analysed. The data were examined through thematic content analysis under the overarching themes of“transformation of everyday rhythms”,“crisis of habitus”,“tactics and micro-resistance”, and“production and fractures of social consent”. The findings indicate that the urban transformation regime in Konya is legitimised through discourses of risk, disaster, unhealthy housing and modernisation, and that Sedirler is initially coded as a“problematic”area to be transformed at the legal and technical levels. In line with Lefebvre's notion of abstract space, the neighbourhood is first transformed on paper, through plans, maps and project visualisations. Fieldwork, however, reveals that urban transformation disrupts everyday rhythms based on familiarity, street publicness, doorstep practices and strong neighbourly relations, replacing the house–street–neighbourhood nexus with a house–block–gated community configuration. Despite the absence of visible collective resistance, residents respond to urban transformation strategies through Certeau-inspired tactics. Delaying bureaucratic procedures, stretching the processes of signing and bargaining, and attempts to“reinvent the old neighbourhood”within apartment blocks are examples of such everyday tactics. At the same time, social consent is produced through a combination of discourses and experiences, including earthquake and risk narratives, the desire for“modern and respectable”housing, emphasis on children's future and religious/moral references. Yet this consent is fractured by experiences of increasing indebtedness, loss of neighbourhood, loneliness and a weakening sense of belonging. In conclusion, the dissertation argues that urban transformation in Sedirler operates as an urban regime that reshapes not only the built environment but also the rhythms of everyday life and the modes of producing social consent. Consent appears not as a homogeneous and completed state, but as a fragile, contested and continuously renegotiated process, intertwined with tactics and micro-resistance. By employing a theoretical framework that combines Lefebvre, Certeau and Bourdieu, the study aims to offer an original contribution to debates on urban transformation from the perspective of everyday life and the production of consent.
Benzer Tezler
- Eskişehir kenti bağlar semti özelinde stüdyo tipi konut dönüşümünün incelenmesi
Analysis of the transformation of studio apartments in Eskişehir's bağlar district
EŞREF TANER İLERDE
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkEskişehir Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERNA ÜSTÜN
- Değişen kent ortamında hafıza mekan ve sanat yapıtı ilişkisi
Memory space and art work in a changing city
REYSİ KAMHİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Güzel SanatlarYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
PROF. DR. TURAN AKSOY
- Kentsel dönüşüm projelerinin gündelik hayata etkisini yaşam kalitesi perspektifinden okumak: Saraycık mahallesi - Ankara
Reading the impact of urban transformation projects on everyday life from the perspective of life quality: Saraycık neighbourhood - Ankara
ELİF TEKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKonya Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN LEVEND
- Kamusal alanda taktiksel eylemler: Sanat ve mimari yerleştirmeler üzerinden mekansal okumalar
Tactical actions in public space: Spatial readings through art and architectural installations
İKLİM TOPALOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PELİN DURSUN ÇEBİ
- Modernleşme sürecinde Osmanlı mahallesinin dönüşümü: İstanbul/Üsküdar ve Saraybosna/stari grad örnekleri
Transformation of ottoman neighborhood during the period of modernization with examples of İstanbul/Üskudar and Sarajevo/stari grad
GÜLSÜM ESRA DURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
SosyolojiÜsküdar ÜniversitesiMedya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL ARDA ODABAŞI