Havacılık emniyeti bağlamında kazalara neden olan örgütsel faktörlerin yapay zekâ aracılığıyla incelenmesi: Mevcut ve olasırisklerin analizi
Analysis of organizational factors contributing to aviation accidents through artificial intelligence: Evaluation of existing and potential risks
- Tez No: 1005963
- Danışmanlar: PROF. DR. DİDEM RODOPLU ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Sivil havacılık, Sivil havacılık işletmeleri, Ticari havacılık, Civil aviation, Civil aviation companies, Commercial aviation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Havacılık Çalışmaları ve Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, havacılık kazalarında rol oynayan örgütsel emniyet risklerinin yapay zekâ destekli analizler aracılığıyla belirlenmesi, sınıflandırılması ve alan uzmanlarının değerlendirmeleriyle karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın veri setini, ICAO e - Library'de yer alan ve soruşturması tamamlanmış toplam 1031 nihai uçak kaza raporu oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında, metin tabanlı doğal dil işleme tekniklerine dayanan yapay zekâ yönteminden yararlanılmıştır. Kaza raporları örgütsel faktörler temelinde yedi ana risk kategorisi (K1 - K7) ve bu kategorilere bağlı alt risk başlıkları altında incelenmiştir. Tanımlanan riskler, ICAO emniyet riski değerlendirme yaklaşımı esas alınarak olasılık ve şiddet boyutları bakımından değerlendirilmiştir. Yapay zekâ tarafından elde edilen risk çıktılarının yorumlanması ve değerlendirme sürecinin güçlendirilmesi amacıyla, havacılık emniyeti alanında deneyime sahip yedi uzmanın görüşlerine başvurulmuş ve yapay zekâ ile uzman değerlendirmeleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yapay zekâ destekli risk analizlerinin, havacılık emniyetinde örgütsel faktörlerin düzenli ve tekrarlanabilir bir biçimde incelenmesine önemli katkı sunduğunu göstermektedir. Özellikle kaza raporlarında açık biçimde ifade edilen ve operasyonel süreçlerle doğrudan ilişkilendirilebilen risk alanlarında, yapay zekâ analizleri ile uzman değerlendirmeleri arasında belirgin bir uyum olduğu görülmüştür. Buna karşılık yönetişim yapıları, emniyet kültürü, stratejik karar alma süreçleri ve çok paydaşlı örgütsel etkileşimlere ilişkin risklerde, uzman görüşlerinin değerlendirme sürecini derinleştiren ve tamamlayan bir rol üstlendiği ortaya konmuştur. Çalışma, örgütsel emniyet risklerinin yalnızca tek bir yöntemle ele alınmasının sınırlı kalabileceğini ve buna karşın veri temelli analitik yaklaşımlar ile uzman deneyimine dayalı değerlendirmelerin birlikte kullanıldığı hibrit modellerin, havacılık emniyetinde daha dengeli, kapsamlı ve güvenilir bir risk değerlendirme çerçevesi sunduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify, classify, and comparatively evaluate organizational safety risks involved in aviation accidents through artificial intelligence–based analyses and expert assessments. The dataset of the research consists of a total of 1,031 finalized aircraft accident reports published in the ICAO e - Library. Within the scope of the study, artificial intelligence methods based on text-driven natural language processing techniques were employed. Accident reports were examined under seven main organizational risk categories (K1 - K7) and their corresponding sub-risk areas. The identified risks were evaluated in terms of probability and severity in accordance with the ICAO safety risk assessment framework. To support the interpretation and validation of the risk outputs generated by artificial intelligence, the opinions of seven experts with professional experience in aviation safety were consulted, and artificial intelligence–based assessments were comparatively analyzed alongside expert evaluations. The findings indicate that artificial intelligence–supported risk analyses make a significant contribution to the systematic and repeatable examination of organizational factors in aviation safety. In particular, a high level of consistency was observed between artificial intelligence outputs and expert assessments in risk areas that are explicitly documented in accident reports and directly associated with operational processes. In contrast, for risk areas related to governance structures, safety culture, strategic decision-making, and multi-stakeholder organizational interactions, expert judgments were found to provide a meaningful and complementary contribution by deepening the evaluation process. Overall, the study demonstrates that relying on a single methodological approach may be insufficient for the assessment of organizational safety risks. Instead, hybrid models that integrate data-driven analytical methods with experience-based expert evaluations offer a more balanced, comprehensive, and reliable framework for risk assessment in aviation safety.
Benzer Tezler
- Flight safety risk awareness at flight test activities with analytical hierarchy process method
Analitik hiyerarşi süreç yöntemi ile uçuş test faaliyetlerinde uçuş emniyet risk farkındalığı
YUSUF AKGÜR
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Batman havalimanı sis analizi ve uzun süreli sislerin alçak seviye jetleriyle olan ilişkisi
Batman airport fog analysis and the relationship of long-term fog with low level jets
ROZERİN KOYUNCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İstanbul Teknik ÜniversitesiMeteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Simulator-based evaluation of human response in emergencies
Acil durumlarda ınsan faktörünün simülatör ortamında değerlendirilmesi
ESMA UFLAZ
Doktora
İngilizce
2023
İstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
Yükleniyor...
- Sivil havacılık kalite sistemlerinde teknik personelinin yetkilendirilmesi
Civil aviation quality systems with technical staff autrazition
ERCÜMENT TURAN
- Kabin ekiplerinde savunmacı kötümserlik, emniyet kültürü, havacılık emniyet kontrol odağı ve çalışan dayanıklılığının emniyet davranışı üzerindeki rolü
The role of defensive pessimism, safety culture, aviation safety locus of control, and employee resilience on safety behavior among cabin crew
MELİKE KAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İstanbul ÜniversitesiHavacılık Psikolojisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
Yükleniyor...