Anksiyete ile ilişkili bilişsel ve duygusal mekanizmaların yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi ve dikkat yanlılığının göz izleme yöntemi ile analizi
Investigation of cognitive and emotional mechanisms associated with anxiety using structural equation modeling and eye-tracking analysis of attentional bias
- Tez No: 1006051
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYNUR FEYZİOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Kendini Düzenleyen Yürütücü İşlev (S-REF) modeli çerçevesinde anksiyetenin bilişsel–duygusal mekanizmalarını incelemektir. Çalışmada, duyusal işlemleme hassasiyetinin (DİH) sürekli anksiyete ile ilişkisi üstbilişler ve duygu düzenleme güçlükleri aracılığıyla incelenmiş; tehditle ilişkili dikkat yanlılığı göz izleme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışma iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada öz-bildirim ölçekleri ile veri toplanmış ve DİH, üstbilişler, duygu düzenleme güçlükleri ve sürekli anksiyete arasındaki ilişkiler Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ile test edilmiştir. İkinci aşamada, sürekli anksiyete puanlarına göre uç gruplar yaklaşımıyla seçilen katılımcılar serbest bakış görevini tamamlamıştır. Bu görevde farklı duygusal yüz ifadeleri sunulmuş; katılımcıların göz hareketleri EyeLink 1000 Plus sistemiyle kaydedilmiştir. Bulgular: YEM sonuçları tam aracılık modelini desteklemiştir: DİH, sürekli anksiyeteyi doğrudan yordamazken; üstbilişler, duygu düzenleme güçlükleri ve seri aracılı yol üzerinden anlamlı dolaylı etkiler göstermiştir. Göz izleme bulguları, yüksek sürekli anksiyetede dikkat yanlılığının tehdide yönelik sürdürme ve ayırmada güçlük bileşeniyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu örüntü, korkmuş yüzlerde daha uzun toplam bakış süresi, daha yüksek fiksasyon sayısı ve daha fazla tekrar yönelme ile saptanmış; buna karşılık ilk yönelim (ilk fiksasyon lokasyonu) açısından belirgin grup farkı gözlenmemiştir. Ayrıca kontrol edilemezlik ve tehlike yönündeki olumsuz üstbilişsel inançlar ile duygu düzenleme stratejilerine sınırlı erişim, geç evre tehdit sürdürme göstergeleriyle (örn. toplam bakış süresi yüzdesi) pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Öz-bildirim ve davranışsal ölçümler birlikte değerlendirildiğinde, DİH'in anksiyeteye yatkınlığı doğrudan artırmadığı; etkinin tehdit odaklı üstbilişsel inançlar ve duygu düzenleme güçlükleri aracılığıyla gerçekleştiği görülmektedir. Söz konusu bilişsel–duygusal mekanizmalar, davranışsal düzeyde tehdide yönelik sürdürülmüş izleme ve dikkati ayırmada güçlük örüntüsüyle yansımaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: This study investigated cognitive–emotional mechanisms underlying anxiety within the Self-Regulatory Executive Function (S-REF) framework. It tested whether sensory processing sensitivity (SPS) is associated with trait anxiety through metacognitions and emotion regulation difficulties, and assessed threat-related attentional bias using eye-tracking. Materials and Methods: The study was conducted in two phases. In Phase 1, self-report data were collected from 395 university students, and structural equation modeling (SEM) tested the associations among SPS, metacognitions, emotion regulation difficulties, and trait anxiety. In Phase 2, participants were selected using an extreme-groups approach based on trait anxiety scores (high trait anxiety: n = 30; control: n = 37) and completed a free-viewing task presenting different faces while eye movements were recorded with an EyeLink 1000 Plus system. Results: SEM supported a full mediation model: SPS did not directly predict trait anxiety, but showed significant indirect effects via metacognitions, emotion regulation difficulties, and a serial pathway. Eye-tracking findings indicated that high trait anxiety was primarily characterized by sustained attention to threat and difficulty disengaging, reflected in longer dwell time, higher fixation counts, and increased re-visits to fearful faces, rather than group differences in initial orienting (first fixation location). Furthermore, negative metacognitive beliefs about uncontrollability and danger and limited access to emotion regulation strategies were positively associated with late-stage threat maintenance indices (e.g. dwell-time percentage). Conclusion: Integrating self-report and behavioral measures, findings suggest that SPS does not directly increase anxiety vulnerability, but asserts its effect primarily through threat-focused metacognitions and emotion regulation difficulties. These cognitive–emotional mechanisms are reflected behaviorally in sustained threat-monitoring and disengagement difficulty patterns.
Benzer Tezler
- Acil servis asistanlarının nöbet öncesi ve sonrasıanksiyete düzeyinin oksidatif stres parametreleri ve stai ölçeği (durumluk ve sürekli kaygı ölçeği) ile değerlendirilmesi
Evaluation of anxiety levels of emergency room assistants before and after shift with oxidative stress parameters and state-trait anxiety inventory
DERYA MENEKŞE PARLAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Acil TıpSağlık Bilimleri ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAKAN OĞUZTÜRK
- Evaluation and follow-up of cognitive function and reward bias in obesity, and their biopsychosocial determinants: A prospective study of obese patients before and after bariatric surgery
Obezitede görülebilen duygusal düzenleme, bilişsel değişiklikler, dürtü kontrol sorunları, ödül sistemindeki bozuklukların bariyatrik- metabolik cerrahi öncesinde ve sonrasında değerlendirilmesi, izlenmesi ve ilişkili biyopsikososyal risk faktörlerinin belirlenmesi
CANDAN YASEMİN YAZICIOĞLU
Doktora
İngilizce
2021
PsikolojiKoç ÜniversitesiNörobilim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HALE YAPICI ESER
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı erişkinlerde yeme bozukluğu belirtileri bilişsel esneklik ile ilişkili mi?
Are eating disorder symptoms associated with cognitive flexibility in adults diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder?
SELİN KARAKAYA ÇADIRCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEDRİYE ÖNCÜ ÇETİNKAYA
- Sosyal anksiyete bozukluğunda zihin kuramı yetenekleri ve psikolojik esneklik becerileri arasındaki ilişki
The relationship between theory of mind abilities and psychological flexibility in social anxiety
ELİF ÇETİNTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Psikiyatriİstanbul Medeniyet ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN TURAN KARATEPE
- The relationship between rejection sensitivity and social anxiety: Mediator role of post-event processing and moderator role of difficulties in emotion regulation
Reddedilme duyarlılığı ve sosyal anksiyete ilişkisi: Olay sonrası işlemenin aracı rolü ve duygu düzenleme güçlüğünün düzenleyici rolü
GAMZE SEVİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
PsikolojiKoç ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP CEREN ACARTÜRK