İran'ın ABD dış politikası 2005-2020
Iran's US foreign policy 2005-2020
- Tez No: 1006082
- Danışmanlar: PROF. DR. TİMUÇİN KODAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: İran, ABD, Ahmedinejad, Ruhani, 2005-2020, Amerika Birleşik Devletleri, Iran, United States, Ahmadinejad, Rouhani, 2005-2020, United States of America
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Avrupa Birliği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 2005-2020 yılları arasındaki İran İslam Cumhuriyeti-Amerika Birleşik Devletleri ilişkilerini incelemektedir. Bu dönem ülkenin terörizme karşı stratejik mücadelesine; nükleer kapasite ve zenginleştirme arayışına odaklanmasından dolayı İran'ın baskın bir bölgesel aktör olarak yükselişini anlamak açısından oldukça önemlidir. Bu gelişmeleri tarihsel ve siyasal bir bağlamda sağlıklı bir şekilde değerlendirebilmek için, İran'ın ideolojik temelleri, devrimin öncülerinin taşıdığı milliyetçi özlemler ile içsel dinamikler ve dışsal baskılar arasındaki karmaşık etkileşimlerin kapsamlı biçimde incelenmesi gerekmektedir. Zira İran Devrimi yalnızca İslamcı bir hareket olarak değil; aynı zamanda anti-monarşist, anti-emperyalist ve yer yer milliyetçi yönelimleri de barındıran çok katmanlı bir dönüşüm süreci olarak okunmalıdır. Araştırmanın temel amaçları doğrultusunda aşağıda maddeler halinde sorulan sorulara cevap aranmaktadır: • Devrim sonrası iktidarı devralan mevcut rejim, faaliyetlerini esasen 1979 Devrimi'nin ideolojik temelleri doğrultusunda mı sürdürmektedir? • Bu rejimin sahip olduğu ideolojik çerçeve, İran'ın dış politika hatlarını ne ölçüde şekillendirmektedir? • Sistemi ideolojiden arındırmak için çaba sarf edilmeli midir ve ideolojik doğasını çevreleyen söylem, neden bu kimliği İran'ın dış stratejisinin temel taşı olarak göstermek için genellikle entelektüel basitleştirmelere dayanarak devam etmektedir? • Bu ideolojik yönelim İran'a karşıt bir tutum sergileyen ABD dış politikasını nasıl etkilemektedir? Bu bağlamda son kırk yılda İran'ın dış politikasını derinden etkileyen, milliyetçi gündemini yeniden tanımlayan ve bölgesel ve küresel güçlerle stratejik angajmanlarına rehberlik eden Şii kimliğinin konumlandığını ileri sürmek mümkündür. 1979'daki kuruluşundan itibaren günümüze kadar geçen süre zarfında, İran; bölgesel düzendeki tartışmalı konumundan, başta ABD olmak üzere küresel güçlerle sürdürülen çatışmacı ilişkiler ve İsrail ve komşu devletlerle meydana gelen stratejik rekabete uzanan çalkantılı bir siyasi süreç geçirmiştir. Mohammad Reza Pehlevi Şah'ın Batı çıkarlarıyla uyumlu politikasının tam aksine, devrim sonrası liderlik; ABD hâkimiyetini reddederek Şiilik, Fars milliyetçiliği ve devrimci ideoloji eksenli alternatif bir bölgesel güç merkezlerini kapsayan bir ağ oluşturmuş ve çok yönlü bir dış politika yaklaşımı geliştirmiştir. Bununla birlikte bu çalışma, İran'ın devrim sonrası cumhurbaşkanlıkları boyunca pragmatizm, reformizm ve muhafazakârlık arasındaki salınımı inceleyerek bu farklı yaklaşımların ülkenin ABD'ye yönelik dış politikasını şekillendirilme dinamiklerini irdelemektedir. Mahmud Ahmedinejad'ın devrimci ideolojik saflığına, tutarlılığına ve ideolojik çatışmacı yönelimini öne çıkaran cumhurbaşkanlığı dönemi, bu duruma örnek olarak gösterilebilir. Bu döngüsel dinamik, İran'ın ideolojik taahhütleri ile dış politikadaki pragmatik zorunlulukları dengelemek için süregelen mücadelesinin altını çizmektedir. Hassan Ruhani gibi pragmatik ve reformist bir cumhurbaşkanı, diplomatik etkileşim ve reformist politika açılımları üzerinden uluslararası izolasyonu ve ekonomik zorlukları hafifletmeye çalışmıştır. Ancak bu hedeflere ulaşmada tekrarlanan başarısızlıklar sıklıkla iç tepkileri tetikleyerek muhafazakâr grupların yeniden sahneye çıkmalarına zemin hazırlamıştır. Mahmut Ahmedinejad ve Hassan Ruhani yönetimlerinin (2005-2020) karşılaştırmalı analizi yapılarak İran'ın ABD hegemonyasına karşı ısrarlı meydan okumasının altında yatan ideolojik, stratejik ve jeopolitik faktörler bağlamında ABD'ye yönelik dış politika stratejisi incelenmiştir. Ayrıca İran'ın Orta Doğu'nun jeopolitik mimarisini yeniden şekillendirmeye ve bölgesel ve küresel düzenlerde yıkıcı ama etkili bir aktör olarak konumunu sağlamlaştırmaya yönelik stratejik nitelik arz eden çabaları da değerlendirilmektedir. Bu faktörlerin kapsamlı bir analize tâbi tutulmasıyla, İran'ın dış politika yörüngesinin ve bu yörüngenin günümüzdeki uluslararası ilişkiler üzerindeki geniş etkilerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates Islamic Republic of Iran–United States of America's relations between 2005 and 2020, a critical period for understanding Iran's emergence as a dominant regional actor. This prominence is closely tied to its strategic engagement in counterterrorism and its pursuit of nuclear capabilities and enrichment. To situate these developments within their broader historical and political context, it is essential to conduct a comprehensive examination of the ideological foundations of the Iran, the nationalist aspirations of the revolution's architects, and the intricate interplay between domestic dynamics and external pressures. The Iranian Revolution, therefore, must be conceptualized not merely as an Islamist movement but as a multi-layered transformative process encompassing anti-monarchist, anti-imperialist, and, at times, nationalist currents. Aligned with the primary objectives of this study, the research seeks to answer the following questions: • Is the current post-revolutionary regime operating within an ideological framework rooted in the 1979 revolution? • To what extent does this ideological framework shape Iran's foreign policy orientation? • Should efforts be made to de-ideologize the system, and why does the discourse surrounding its ideological nature persist—often relying on intellectual oversimplifications that portray this identity as the cornerstone of Iran's foreign strategy? • How does this ideological orientation affect U.S. foreign policy, which has consistently adopted an adversarial stance toward Iran? In this context, it can be argued that over the past forty-one years, Iran's Shiite identity has exerted a profound influence on its foreign policy, reshaped its nationalist agenda, and guided its strategic interactions with both regional and global powers. Since its establishment in 1979, Iran has navigated a turbulent political trajectory, characterized by a controversial role within the regional order, confrontational relations with global powers—most notably the United States—and strategic competition with Israel and neighboring states. In stark contrast to the pro-Western policies of the Shah Mohammad Reza Pahlavi, the post-revolutionary leadership repudiated US hegemony and pursued a multifaceted foreign policy, constructing a network of alternative regional power centers grounded in Shiism, Persian nationalism, and revolutionary ideology. This study, however, focuses on the oscillation between pragmatism, reformism and conservatism across Iran's post-revolutionary presidencies, examining how these competing approaches have shaped the country's foreign policy toward the United States. Mahmoud Ahmadinejad's presidency, which emphasized revolutionary ideological purity, consistency, and confrontational posturing, exemplifies this dynamic. This cyclical tension highlights Iran's ongoing challenge of reconciling ideological commitments with pragmatic necessities in foreign policy. In contrast, a pragmatic and reformist leader such as Hassan Rouhani sought to mitigate international isolation and address economic challenges through diplomatic engagement and reform-oriented policies. Yet, repeated shortcomings in achieving these objectives often provoked domestic backlash, creating opportunities for conservative forces to reassert influence. A comparative analysis of the Ahmadinejad and Rouhani administrations (2005–2020) illuminates Iran's foreign policy strategy toward the United States within the broader context of ideological, strategic, and geopolitical determinants underpinning its sustained defiance of US hegemony. Moreover, this study evaluates Iran's strategic initiatives aimed at reshaping the Middle Eastern geopolitical landscape and consolidating its role as a disruptive yet influential actor in regional and global affairs. It is posited that an in-depth examination of these elements will provide valuable insights into Iran's foreign policy orientation and its broader influence on current global affairs.
Benzer Tezler
- Devrim sonrası İran dış politikası (1979-2005)
After the revolution of the İranian foreign policy (1979-2005)
İSMAİL YURDAKURBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerSelçuk ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. BİROL AKGÜN
- Ermenistan dış politikası (1991-2005)
Armenian foreign policy (1991-2005)
HATEM CABBARLI
Doktora
Türkçe
2008
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Bölümü
PROF. DR. HAYDAR ÇAKMAK
- Bağımsızlık Dönemi Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dış politikası:1991-2005
Foreign policyof the Rebuplic of Azerbaijan during the independence period :1991-2005
ERKAN YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Bölümü
YRD. DOÇ. DR. MEHMET BÜLENT ULUDAĞ
- 2003-2010 yılları arasında İran'ın Amerikan işgali altındaki Irak'a yönelik politikası jeopolitik değişimler hakkında bir çalışma
The İranian policy toward Iraq under the American invasion 2003- 2010 :A study in the geo-political changes
MOHAMMED OMEED EZZULDDIN EZZULDDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Uluslararası İlişkilerGazi ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜREL YILMAZ ŞAHİN