Demir Çağı'nda Luristan: Arkeolojik bulgular, kronolojik sorunlar ve kültürel etkileşim
Luristan in the Iron Age: Archaeological evidence, chronological problems, and cultural interactions
- Tez No: 1006136
- Danışmanlar: PROF. DR. ERKAN KONYAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Arkeoloji, History, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Batı İran Demir Çağı kronolojisinin tartışmalı alanlarından biri olan Luristan Bölgesi'ni, arkeolojik veriler temelinde kronolojik ve kültürel açıdan yeniden ele almaktadır. Luristan'a ilişkin mevcut literatürün önemli bir kısmı mezarlık buluntularına, bağlamından kopuk eser gruplarına ve erken dönem kaçak kazı-antika piyasası dolaşımına dayanmaktadır. Bu durum, özellikle“Luristan Bronzları”olarak adlandırılan malzeme grubunun tarihlendirilmesi, üretim yeri ve kültürel aidiyeti konusunda ciddi belirsizlikler yaratmış; tipoloji ve üslup merkezli kronoloji önerilerinin bağlam verisinden büyük ölçüde bağımsız biçimde gelişmesine yol açmıştır. Tez, bu kronolojik belirsizliğin kaynaklarını görünür kılmayı ve Luristan Demir Çağı evrelemesini veri temelli bir çerçevede yeniden tartışmayı hedeflemektedir. Çalışmada, Luristan Demir Çağı kronolojisi Kuzeybatı İran merkezli dönemlendirme şemalarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Özellikle Hasanlu kronolojisinin Luristan'a ne ölçüde aktarılabileceği sorgulanmıştır. Tipolojik ve stilistik tarihlendirme önerileri, kazı bağlamı ve sınırlı stratigrafik veriler ışığında yeniden değerlendirilmiş; sahtecilik olasılığı, menşe tartışmaları ve bağlam kaybının kronolojik çıkarımlar üzerindeki etkileri analitik sürecin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda“Luristan Bronzları”kavramının kapsamı ve sınırları eleştirel biçimde tartışılmış, sadece stil benzerliğine dayalı genellemelerin metodolojik sorunları ortaya konulmuştur. Tez, bölgenin coğrafi koşulları, maden kaynakları, ulaşım ağları ve yerleşim örüntülerini kronolojik tartışmanın temel bileşenleri olarak değerlendirmiş, göç dinamikleri, iklimsel değişkenler ve toplumsal organizasyon biçimleri ile materyal kültür arasındaki ilişkiyi çok katmanlı bir çerçevede incelemiştir. Luristan'ın komşu siyasal oluşumlarla ilişkileri yazılı ve arkeolojik verilerin birlikte okunması yoluyla değerlendirilmiş, yazıtlı bronzların tarihsel bağlamı bu geniş bölgesel etkileşim ağı içinde yeniden yorumlanmıştır. Sonuç olarak çalışma, Luristan Demir Çağı kronolojisinin bağlam güvenilirliği, üretim-dolaşım süreçleri ve bölgesel etkileşim dinamikleri birlikte değerlendirilerek kurulabileceğini ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, Luristan'ı Kuzeybatı İran kronolojisinin pasif bir uzantısı olarak görmek yerine, özgün çevresel ve kültürel koşulları içinde konumlandırmayı mümkün kılmakta, bölgenin Demir Çağı tarihine ilişkin daha temkinli ve veri merkezli bir kronolojik çerçeve önermektedir.
Özet (Çeviri)
This study reconsiders the Luristan region one of the debated areas within the chronology of the Western Iranian Iron Age from both chronological and cultural perspectives on the basis of archaeological data. A significant portion of the existing scholarship on Luristan relies on cemetery finds, artefact groups detached from their archaeological contexts, and materials circulated through early illicit excavations and the antiquities market. This situation has generated substantial uncertainties concerning the dating, place of production, and cultural attribution of the material group conventionally referred to as the“Luristan Bronzes”and has led to the development of typology- and style-based chronological frameworks largely independent of secure contextual evidence. The dissertation seeks to make the sources of this chronological ambiguity explicit and to reassess the phasing of the Luristan Iron Age within a data-oriented analytical framework. Within the study, the Iron Age chronology of Luristan is examined comparatively in relation to periodisation schemes centred in Northwestern Iran. Particular attention is given to the extent to which the Hasanlu chronology may legitimately be applied to Luristan. Typological and stylistic dating proposals are re-evaluated in light of excavation contexts and the limited stratigraphic data available; the possibility of forgery, debates concerning provenance, and the effects of contextual loss on chronological interpretation are treated as integral components of the analytical process. In this context, the scope and limits of the concept of the“Luristan Bronzes”are critically reassessed, and the methodological problems inherent in generalisations based solely on stylistic similarity are demonstrated. The dissertation further considers the region's geographical conditions, mineral resources, communication networks, and settlement patterns as fundamental elements of the chronological debate, analysing within a multi-layered framework the relationship between migration dynamics, climatic variables, forms of social organisation, and material culture. Luristan's relations with neighbouring political entities are evaluated through a combined reading of written and archaeological evidence, and the historical context of inscribed bronzes is reinterpreted within a broader network of regional interaction. In conclusion, the study argues that the chronology of the Luristan Iron Age can only be established through the integrated evaluation of contextual reliability, production and circulation processes, and regional interaction dynamics. This approach enables Luristan to be positioned not as a passive extension of the Northwestern Iranian chronological framework, but within its own distinctive environmental and cultural conditions, and proposes a more cautious and data-driven chronological model for the Iron Age history of the region.
Benzer Tezler
- Demir Çağı'nda Anadolu'da fırtına tanrısı inancı
The storm-god belief in Anatolia in the Iron Age
GÜLİSTAN BİNGÖL
- Demir Çağı'nda Muş ve çevresi
Muş and its surroundings in the Iron Age
SİNAN BİNGÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihAğrı İbrahim Çeçen ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İNAN YÜKSEL
- Demir Çağı'nda Akdeniz deniz ticaretinin batıklar üzerinden yorumlanması
Interpretation of the Mediterranean maritime trade in the Iron Age through shipwrecks
MERT UĞUR KARA