Türkiye'de ticari olarak satılan tıbbi ve aromatik bitkilerin radyonüklit içeriklerinin belirlenmesi ve radyolojik sağlık risklerinin değerlendirilmesi
Determination of radionuclide contents of medicinal and aromatic plants commercially sold in Türkiye and assessment of radiological health risks
- Tez No: 1006260
- Danışmanlar: PROF. DR. ASLI KURNAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Fizik ve Fizik Mühendisliği, Physics and Physics Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Fizik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tıbbi ve aromatik bitki türlerinin ham kısımları (kökler, yapraklar, tohumlar, çiçekler vb.) ve özleri, geleneksel ve modern tıpta hastalıkları tedavi etmek ve/veya önlemek amacıyla ilaç olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Tıbbi ve aromatik bitki türleri, kökleri aracılığı ile topraktan besin ve minerallerin yanı sıra çevreye dağılmış toksik elementler ve radyonüklitleri de alabilmektedir. Tıbbi ve aromatik bitki türlerinin tüketilmesi sonucunda sindirim sistemi ile insan vücuda alınan ve farklı oranlara yerleşebilen bu radyonüklitlerden yayınlanan iyonlaştırıcı radyasyon, iç ışınlamaya sebep olabilmektedir. Dolayısıyla iç ışınlamaya maruz kalma olasılığı, insanlarda endişeye yol açabilir. Bu yüzden tez kapsamında yapılan çalışma, Türkiye'de tüketilen popüler tıbbi ve aromatik bitki türlerindeki doğal ve yapay radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonları ve bu radyonüklitlerin sindirilmesinden kaynaklanan radyolojik sağlık riskleri ile ilgili ayrıntılı bir veri tabanı oluşturmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, Türkiye'de ticari olarak satılan 39 familyaya ait 91 tıbbi ve aromatik bitki türünün 98 örneği, yüksek saflıkta germanyum dedektörlü bir gama-ışını spektrometri sistem kullanılarak radyoaktivite analizine tabi tutuldu. Tıbbi ve aromatik bitki örneklerinde analiz edilen doğal radyonüklitlerin ortalama aktivite konsantrasyonları; 6,9 Bq/kg (228Ra); 8,6 Bq/kg (226Ra) ve 357,7 Bq/kg (40K) olarak belirlendi. Yapay radyonüklit 137Cs'nin aktivite konsantrasyonları, ölçülebilir minimum aktivite değerinin (0,3 Bq/kg) altında bulundu. Yetişkin tüketiciler için radyolojik sağlık riskleri değerlendirmek amacıyla radyoaktivite analiz sonuçları temel alınarak hesaplanan toplam yıllık etkin radyasyon dozu, mortalite ve morbidite yaşam boyu kanser riskinin ortalama değerleri, sırasıyla 16,5 Sv/y; 6,0 10-5 ve 8,9 10-5 olarak bulundu. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, incelenen bitki örneklerinin çok düşük seviyede bir radyolojik risk içerdiğini ve bu yüzden bitkilerin tıbbi ve aromatik amaçlarla kullanılmasının, halk sağlığı açısından güvenli olduğunu gösterdi.
Özet (Çeviri)
The raw parts (roots, leaves, seeds, flowers, etc.) and extracts of medicinal and aromatic herb (MAH) species are widely used as medicines in traditional and modern medicine to treat and/or prevent diseases. Medicinal and aromatic herb species can absorb nutrients and minerals from the soil through their roots, as well as toxic elements and radionuclides dispersed in the environment. Ionizing radiation emitted from these radionuclides, which are absorbed into the human body through the digestive system and accumulate in varying organs as a result of consuming medicinal and aromatic herb species, can cause internal irradiation. Therefore, the possibility of exposure to internal irradiation can raise concerns in humans. Therefore, this thesis aims to create a detailed database on the activity concentrations of natural and artificial radionuclides in popular medicinal and aromatic herb species consumed in Türkiye and the radiological health risks arising from the ingestion of these radionuclides. Within the scope of the study, 98 samples of 91 medicinal and aromatic herb species belonging to 39 families commercially sold in Turkey were subjected to radioactivity analysis using a gamma-ray spectrometry system with a high-purity germanium detector. The average activity concentrations of natural radionuclides analyzed in the medicinal and aromatic herb samples were determined as 6.9 Bq/kg (228Ra), 8.6 Bq/kg (226Ra), and 357.7 Bq/kg (40K). The activity concentrations of the artificial radionuclide 137Cs were found below the minimum detectable activity (0.3 Bq/kg). Based on the results of radioactivity analyses to assess radiological health risks for adult consumers, the average values of total annual effective radiation dose, mortality, and morbidity lifetime cancer risk were found to be 16.5 Sv/y, 6.0 10-5 and 8.9 10-5, respectively. The findings of the study revealed that the examined plant samples contained a very low level of radiological risk and therefore the use of plants for medicinal and aromatic purposes was safe for public health.
Benzer Tezler
- Bazı mikrobiyal gübre formülasyonlarının İzmir kekiğinin (Origanum onites L.) verim ve kalitesi üzerine etkileri
Effects of some microbial fertilizer formulations on yield and quality of Izmir oreganum (Origanum onites L.)
AHMET DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
BiyoteknolojiKonya Gıda ve Tarım ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DR. NURGÜL KITIR ŞEN
- Aksaray ili aktarlarında satılan ticari tıbbi yağ örneklerinin içerik ve kalite yönünden araştırılması
Investigation of the composition and quality of commercial medicinal oil samples sold in herbal shops in Aksaray province
YASİN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ZiraatSelçuk ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SADİYE AYŞE ÇELİK
- Türkiye'de tüketilen şişelenmiş maden sularındaki radon aktivitesinin aktif yöntem ile ölçülmesi ve yıllık etkin radyasyon dozunun değerlendirilmesi
Measurement of the radon activity in bottled mineral waters consumed in Turkey by active method and assessment of annual effective radiation dose
ASHREF MOHAMED ABDULSALAM SEID
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Fizik ve Fizik MühendisliğiKastamonu ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞEREF TURHAN
- Biyoaktif maddelerden berberin, ursolik asit ve oleanolik asidin bitkilerde tayini için yeni kromatografik yöntemler
Novel chromatographic methods for the determination of the bioactive materials in plants: Berberin, ursolic acid, and oleanolic acid
SESİL ERKAN
Doktora
Türkçe
2017
Kimyaİstanbul Teknik ÜniversitesiKimya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BEDİA ERİM BERKER
- Formalin ve ksilol yerine kullanılan solüsyonların doku takibine etkisi
The effect of the alternatıve solutıons whıch are produced to be used ın place of formalın and xylene on tıssue processıng
ILGIN KARAMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
PatolojiDokuz Eylül ÜniversitesiTıbbi Patoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KUTSAL YÖRÜKOĞLU