Çocuk eserleri çevirisinde cinsiyet aktarımı: Makine çevirisi ve insan çevirisi karşılaştırması
Gender transfer in the translation of children's literature: A comparison of machine translation and human translation
- Tez No: 1006457
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NEJLA GEZMİŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Artgönderim, ChatGPT-4o, çocuk yazını, çocuk yazını çevirisi, DeepL Translator, Google Translate, makine çevirisi, yapay zekâ çevirisi, AI translation, anaphoric reference, ChatGPT-4o, children's literature, DeepL Translator, Google Translate, translation of children's literature, machine translation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÇOCUK ESERLERİ ÇEVİRİSİNDE CİNSİYET AKTARIMI: MAKİNE ÇEVİRİSİ VE İNSAN ÇEVİRİSİ KARŞILAŞTIRMASI Bu çalışmada 0-6 yaş Türkçe çocuk yazını (ÇY) eserlerinin çevirisinde cinsiyet kavramının adıllar bağlamında aktarımında insan çevirmenin ve Google Translate (GT), DeepL Translator (DT) ve ChatGPT- 4o'nun yaklaşımlarının karşılaştırmalı olarak araştırılması amaçlanmıştır. Bu bağlamda makine çevirisi (MÇ) araçlarının ve ÇY eserleri çevirilerinde çevirmenlerin öykülerdeki cinsiyet belirten dil yapılarını ve ifadelerini nasıl aktardıklarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada MÇ araçlarının gerçekleştirdiği ÇY eserlerinin çevirileri adıl tercihleri bağlamında inceleneceği için bu çalışmanın MÇ araçlarının gelişimine katkıda bulunacağı öngörülmektedir. Durum çalışması olan bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, 0-6 yaş çocuklar için Türkçe yazılmış 6 adet temel düzey kısa öykü ve bu öykülerin İngilizce çevirileri kullanılmıştır. Çalışmanın amacına hizmet etmesi açısından, masal ve öyküler“fabl”türünde (hayvanlar, bitkilerin ve cansız varlıkların konuşturulduğu) eserlerden seçilmiştir. Elde edilen bulgulara göre bu araştırmada; ÇY eserlerinin çevirisinde (i) insan çevirmenin aksine MÇ araçlarının görsel analiz yapamadığı, (ii) MÇ araçlarının da, insan çevirmen gibi, karakterlerin cinsiyetlerini belirledikleri durumlarda cinsiyete uygun adılları kullanabildikleri, (iii) insan çevirmenlerin ve MÇ araçlarının öykülerde cinsiyeti aktarılmamış veya çeşitli nedenlerden (görsel okuyamama veya dilsel yapıyı çözememe) dolayı cinsiyeti belirlenemeyen karakterler için eril genelleme (generic he kullanımı) yaptıkları, (iv) MÇ araçlarından GT ve DT'nin karakterlere gönderimde bulunan adılların kullanımı konusunda tutarsız davrandığı ve bu tutarsızlığın nedeninin karakterlere yapılan artgönderim yapıları olduğu, (v) adıl tercihlerinde tutarlı davranan ChatGPT-4o'nun, ÇY eserleri çevirisinde cinsiyetin adıllar aracılığıyla aktarımı konusunda GT ve DT'ye göre daha başarılı olduğu ve ChatGPT-4o'ya verilen istemin yapılan çevirilerde adıl tercihi bakımından etkisinin olmadığı görülmüştür.
Özet (Çeviri)
GENDER TRANSFER IN THE TRANSLATION OF CHILDREN'S LITERATURE: A COMPARISON OF MACHINE TRANSLATION AND HUMAN TRANSLATION This study aims to compare the approaches of human translators and Google Translate (GT), DeepL Translator (DT), and ChatGPT-4o in conveying the concept of gender in the context of pronouns in the translation of Turkish children's literature (CL) works for ages 0-6. In this context, the aim is to determine how machine translation (MT) tools and human translators convey gender-specific language structures and expressions in the stories they translate. Since this study will examine the translations of CL works produced by MT tools in the context of adjective preferences, it is anticipated that this study will contribute to the development of MT tools. In this research, which is a case study, content analysis, one of the qualitative research methods, was used. Six basic-level short stories written in Turkish for children aged 0-6 and their English translations were used as data collection tools in the research. In order to serve the purpose of the study, fairy tales and stories were selected from works of the“fable”genre (in which animals, plants, and inanimate objects are given human characteristics). The findings revealed that (i) unlike human translators, MT tools cannot perform visual analysis in the translation of CL Works, (ii) MT tools -like human translators- can use gender-appropriate pronouns when they determine the gender of characters, (iii) human translators and MT tools make masculine generalizations for characters whose gender is not conveyed in the stories or whose gender cannot be determined for various reasons (inability to read visuals or decipher linguistic structure), (iv) GT and DT behave inconsistently regarding the use of pronouns in character references, and the reason for this inconsistency is the structure of the anaphoric references to the characters, (v) ChatGPT-4o, which behaves consistently in its pronoun choices, is more successful than GT and DT in conveying gender through pronouns, and the prompt given to ChatGPT-4o has no effect on pronoun preference
Benzer Tezler
- Examining themes of trauma and discrimination in Roald Dahl's works from the viewpoint of semiotics of translation
Roald Dahl'ın eserlerindeki travma ve ayrımcılık temalarını çeviri göstergebilimi bakış açısıyla incelemek
SEMA DİLARA YANYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
İngiliz Dili ve Edebiyatıİstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİDEM TUNA
- Osmanlı çocuk kıyafetlerinin (1850 - 1923) dönem fotoğraflarına dayalı incelenmesi
The study of Ottoman children's clothes based on the photograps of the period between 1850 and 1923
MİNE CERANOĞLU
Doktora
Türkçe
2016
TarihGazi ÜniversitesiGiyim Endüstrisi ve Moda Tasarımı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR GÖKLÜBERK ÖZLÜ
- Evde yaşanan karmaşık deneyimler ile çocukların sosyal yetkinlikleri arasındaki ilişki
The relationship between home chaos and children's social competence
ÜLKÜ DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimYıldız Teknik ÜniversitesiOkul Öncesi Öğretmenliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYSUN GÜROL
- A study on the challenges of translating children's literature: Anne of Green Gables by Lucy Maud Montgomery and its Turkish translation Yeşilin Kızı Anne by Çiğdem Köfüncü
Çocuk edebiyatı çevirisinde karşılaşılan zorluklar üzerine bir çalışma: Lucy Maud Montgomery tarafından yazılan Anne of Green Gables ve Çiğdem Köfüncü'nün çevirdiği Yeşilin Kızı Anne
ÖMÜRAY SEVİNDİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Mütercim-TercümanlıkAtılım ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NÜZHET BERRİN AKSOY
- An analysis of domestication and foreignization techniques in the Turkish translation of children's movies.
Çocuk filmlerinin Türkçe çevirilerinde bir yabancılaştırma ve yerlileştirme teknikleri analizi
ÖMER FATİH BAŞHAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Mütercim-TercümanlıkAtılım ÜniversitesiMütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL İSMAİL ERTON