Geri Dön

Cumhuriyet Döneminde istatistiğin kurumsallaşması: Merkezî İstatistik Dairesi ve İstatistik Umum Müdürlüğü

The institutionalisation of statistics during The Republican Era: The Central Statistical Office and The General Directorate of Statistics

  1. Tez No: 1006562
  2. Yazar: ÖMER KARABAYIR
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ALİ SATAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Türk İnkılap Tarihi, History of Turkish Revolution
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Marmara Üniversitesi
  10. Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

İstatistik, dünyada 18. yüzyılda sistemleşmeye başlamış, akabinde devletlerin en önemli başvuru kaynağı olmuş, 19. yüzyıldan itibaren ise bir güç göstergesi olarak kabul edilmiştir. Devletlerin karar alma süreçlerinde mühim bir yer işgal eden istatistik, Türkiye'nin modernleşme serüveninde de stratejik önemde görülmüştür. Osmanlı Devleti'nde 19. yüzyılda bu alanda gelişmeler yaşanmış, Cumhuriyet döneminde ise merkezîleşme sürecine hız verilmiştir. 1926'da kurulan Merkezî İstatistik Dairesi, 1927 yılında İstatistik Umum Müdürlüğüne dönüştürülmüştür. Bunların devamı niteliğinde, 1962 yılında Devlet İstatistik Enstitüsü kurulmuştur. 2005 yılından itibaren ise kurum, Türkiye İstatistik Kurumu adıyla faaliyetlerini sürdürmektedir. Çalışma konumuz istatistiğin Cumhuriyet dönemindeki kurumsallaşmasına yönelik olduğundan, kapsam 1926-1962 dönemiyle sınırlandırılmıştır. Çalışmanın ana amacı, Türkiye'de Cumhuriyet döneminde istatistik biliminin kurumsallaşmasıyla beraber teşkilatlanmasını, gelişimini, sürekliliğini değerlendirmek ve istatistik faaliyetlerinin devlet eliyle merkezîleştirilip kurumsal bir kimliğe kavuşturulması sürecini incelemektir. Tezin odak noktasını, Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte hız kazanan kurumsallaşma hamleleri oluşturmaktadır. 1926 yılında Merkezî İstatistik Dairesinin kuruluşuyla başlayan ve kısa süre sonra İstatistik Umum Müdürlüğüne dönüştürülerek kapsamı genişletilen teşkilat yapısı, 1962 yılına kadar kronolojik bir bütünlük içinde ele alınmıştır. Bu süreçte çıkarılan kanunlar, hazırlanan yönetmelikler, kurumun idari kapasitesinin artırılmasına yönelik düzenlemeler; kurumun faaliyetleri ile Uluslararası İstatistik Enstitüsü ve diğer uluslararası istatistik daireleriyle geliştirilen ilişkiler irdelenmiştir. Böylece, literatürdeki eksikliği tamamlamak üzere bir Türkçe kaynak oluşturmak hedeflenmiştir. Merkezî İstatistik Dairesi ve İstatistik Umum Müdürlüğü ekseninde şekillenen bu tez çalışmasının, ileride yapılacak araştırmalar için de bir yol haritası sunacağı düşünülmektedir.

Özet (Çeviri)

Statistics began to be systematized globally in the 18th century, subsequently becoming the most significant reference source for states, and was accepted as an indicator of power from the 19th century onwards. Occupying a pivotal role in the decision-making processes of states, statistics was also regarded as holding strategic importance in Turkey's modernization journey. While the Ottoman Empire witnessed developments in this field during the 19th century, the process of centralization was accelerated during the Republican era. The Central Statistical Department (Merkezî İstatistik Dairesi), established in 1926, was transformed into the General Directorate of Statistics (İstatistik Umum Müdürlüğü) in 1927. As a continuation of these entities, the State Institute of Statistics was established in 1962. Since 2005, the institution has continued its activities under the name of the Turkish Statistical Institute. As the subject of this study pertains to the institutionalization of statistics in the Republican era, the scope has been limited to the 1926-1962 period. The primary objective of the study is to evaluate the organization, development, and continuity of statistical science in Turkey during the Republic, alongside its institutionalization, and to examine the process of centralizing statistical activities under state control to acquire a corporate identity. The focal point of the thesis consists of the institutionalization initiatives that gained momentum with the proclamation of the Republic. The organizational structure, which began with the establishment of the Central Statistical Department in 1926 and expanded its scope shortly thereafter by transforming into the General Directorate of Statistics, is addressed within a chronological integrity up to 1962. In this process, enacted laws, prepared regulations, arrangements aimed at increasing the administrative capacity of the institution, and relations developed with the International Statistical Institute and other international statistical offices have been scrutinized. Thus, it is aimed to create a Turkish source to fill the gap in the literature. It is hoped that this thesis, shaped around the axis of the Central Statistical Department and the General Directorate of Statistics, will offer a roadmap for future research.

Benzer Tezler

  1. Türkiye'de teftiş mekanizması ve kurumsallaşması

    Auditing mechanism and its institutionalization in Turkey

    UFUK ÜNLÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Kamu YönetimiÇankaya Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. YAHYA ZABUNOĞLU

  2. Cumhuriyet Döneminde Giresun Belediyesi (1923-1950)

    Giresun Municipality in the Republic Period (1923-1950)

    EKREM CEBECİ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    TarihGiresun Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ OKTAY KARAMAN

  3. Erken Cumhuriyet döneminde ölümcül şiddet: İntihar ve cinayet (1929-1935)

    Lethal violence in the Early Republican period: Suicide and homicide (1929-1935)

    SUAT ÇATAR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Tarihİstanbul Üniversitesi

    Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUSTAFA BUDAK

  4. Cumhuriyetin erken döneminde (1923-1950) uygulanan vergi politikalarının sanayileşmeye etkileri

    Effects of tax policies implemented in the early period of the Republic (1923-1950) on industrialization

    KEMAL SADRETTİN ORGUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    EkonomiMarmara Üniversitesi

    İktisat Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ENGİN ÇAĞMAN

  5. Cumhuriyet Dönemi Samsun Emniyet Teşkilatı (1923 - 1945) ve emniyet hizmetlerinde kurumsal kimliğin gelişimine katkısı

    Samsun Police Organization in Republican Turkey (1923 - 1945) and contribution to improvement of the corporate identity

    MUSTAFA KARABAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2007

    TarihOndokuz Mayıs Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    Y.DOÇ. MUCİZE ÜNLÜ