Hanefi mezhebi ictihâdında sahabe görüşlerinin rolü
The role of the opinions of sahaba in the ijtihad of the Hanafi sect
- Tez No: 1006684
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ İHSAN PALA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Vahyin nüzul sürecine ve Hz. Peygamber'in risâlet vazifesine doğrudan tanıklık eden sahâbe nesli, İslâm hukuk düşüncesinin teşekkülünde merkezi bir role sahiptir. İslâm hukukunun hüküm ve gayelerini Hz. Peygamber'in rehberliğinde bizzat tecrübe eden sahâbîlerin, hukukî meselelere dair görüş ve değerlendirmeleri erken dönemden itibaren fıkhî mezheplerin oluşum sürecini etkilemiş, fıkhî birikimin şekillenmesinde başvurulan temel referanslar arasında yer almıştır. Sahâbenin hukuki görüşlerinin etkilediği mezheplerden biri de Hanefî mezhebidir. Bu çalışma, Hanefî mezhebinde sahâbî kavlinin deliller hiyerarşisindeki yerini ve bu konuma ilişkin usûl literatüründe ortaya konulan kabullerin furû' fıkıh alanındaki yansımasını ele almaktadır. Bu bağlamda mezhebin imamlarının konuya dair yaklaşımları ile önde gelen Hanefî fakihlerin değerlendirmeleri ortaya konulmuş; söz konusu usûlî çerçevenin fıkhî tercihlere hangi düzey ve bağlamlarda yansıdığı incelenmiştir. Ayrıca Hanefî furû' fıkhının teşekkül sürecinde belirli sahâbîlerin etkili olup olmadığı araştırılmış; bu çerçevede sahâbî tercihlerinde gözetilen metodolojik ölçütler değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra sahâbî kavlinin, fıkhî hükümlerin gerekçelendirilmesinde müstakil bir delil mu yoksa mevcut tercihleri destekleyici bir delil mi olarak kullanıldığı hususu da somut örnekler üzerinden ele alınmıştır. Giriş ve iki bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde, Hanefî mezhebinin sahâbî kavline ilişkin yaklaşımı usûl literatürü çerçevesinde, tarihsel gelişim süreci de dikkate alınarak incelenmiştir. İkinci bölümde ise mezhebin temel furû' eserlerinden seçilen fer'î meseleler çerçevesinde, usûl literatüründe belirtilen kabullerin pratikteki karşılığı değerlendirilmiş ve Hanefî fakihlerin sahâbî tercihlerinde benimsedikleri metodolojik ölçütler bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
The generation of the ṣaḥāba, who directly witnessed the process of revelation and the Prophet Muḥammad's mission, occupies a central position in the formation of Islamic legal thought. Having experienced the objectives and rationales of Islamic law firsthand under the guidance of the Prophet, the ṣaḥāba's views and evaluations on legal matters significantly influenced the emergence of schools of law from an early period and came to constitute fundamental reference points in the development of the legal tradition. One of the schools of law shaped by the juridical views of the ṣaḥāba is the Ḥanafī school. This study examines the position of qawl al-ṣaḥābī within the hierarchy of legal evidence in the Ḥanafī school and analyzes how the assumptions articulated in the uṣūl al-fiqh literature are reflected in the domain of furūʿ al-fiqh. In this context, the approaches of the founding imams of the school as well as the evaluations of prominent Ḥanafī jurists are presented, and the levels and contexts in which this uṣūlī framework is reflected in juridical preferences are analyzed. Furthermore, the study investigates whether particular members of the ṣaḥāba played an effective role in the formative process of Ḥanafī furūʿ al-fiqh and, in this regard, evaluates the methodological criteria observed in juristic engagement with qawl al-ṣaḥābī. In addition, through concrete examples, the study examines whether qawl al-ṣaḥābī functioned as an independent determinative element in legal reasoning or rather as a supporting proof for pre-existing juridical preferences. The study consists of an introduction and two main chapters. The first chapter examines the Ḥanafī school's approach to qawl al-ṣaḥābī within the framework of uṣūl al-fiqh, taking into account its historical development. The second chapter analyzes selected ferʿī issues drawn from the school's principal furūʿ works in order to assess the practical application of the assumptions articulated in the uṣūl literature and presents, from a holistic perspective, the methodological principles adopted by Ḥanafī jurists in their engagement with qawl al-ṣaḥābī.
Benzer Tezler
- قرة الأنظار على شرح تنوير الأبصار لأبي الطيب السندي (1149هـ)المقدمة إلى نهاية كتاب الطهارة (دراسة وتحقيقاً)
Ebû Tib es-Sindi'nin (Ö. 1149 H.) Kurratü'l-Enzâr Alâ Şerhi Tenviri'l-Ebsâr adlı eserinin tahkik ve analizi (Giriş bölümünden taharet bölümüne kadar)
OSAMAH GHANAM MOHAMMED MOHAMMED
Yüksek Lisans
Arapça
2024
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ Abdulsalam Yousuf Essa AL-YAGOOB
- El-Fetâvâ'l-Velvâliciyye'nin Hanefî Nevâzil literatüründeki yeri (Bey' akdinin şartları çerçevesinde)
Başlık çevirisi yok
ESRA TAVŞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Dinİstanbul 29 Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. ALİ BARDAKOĞLU
- العوائد السُّنبليَّة على الفوائد الشَّنشوريَّة للإمام محمَّد طاهر سُنبل (ت: 1218-1219ه)[من بداية الكتاب إلى نهاية باب الجدِّ والإخوة ] دراسةً وتحقيقاً
Muhammed Tâhir Sünbül'ün El-Avâid Es-Sünbüliyye Ale'l-Fevâid Eş-Şenşûriyye adlı eseri,“Miras Sebepleri”bâbından“Dede ve Kardeşler”bâbının sonuna kadar, araştırma ve tahkik
MAATH HASEEB HASAN AL HASAB ALLAH
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAİBA FARHAT
- Abdurraûf Efendi'nin fetva defteri ve İslam hukuku açısından degerlendirilmesi (2. ve 3. bölüm)
Evaluation of Abdurraûf Efendi in terms of fetva book and Islamic law (Part 2 and 3)
MURAT KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAVAŞ KOCABAŞ
- آيات الحدود في تفسير المراغي (تحليل ومقارنة)
Merâğî tefsirinde had cezasıyla ilgili âyetlerin karşılaştırmalı analizi / The hudud verses in the interpretation of al-Maraghi(Analysis and comparison)
WASU ZUBAIR WASU
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM İBRAHİMOĞLU