Zeugma Antik Kenti'nde ele geçen askeri madeni teçhizatlar
Military metallic equipment recovered from the Ancient City of Zeugma
- Tez No: 1006923
- Danışmanlar: PROF. DR. SERDAR HAKAN ÖZTANER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Askeri, Metal silahlar, Roma İmparatorluğu, Savunma silahları, Zeugma, Military, Metal weapons, Roman Empire, Defensive weapons, Zeugmas
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Roma İmparatorluğu'nun doğu sınırında stratejik bir üs ve lojistik merkezi konumunda bulunan Zeugma'da ele geçen silah ve askeri teçhizat buluntularını tipolojik, stilistik ve bağlamsal açıdan bütüncül biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Kentin stratejik konumu, Part-Sasani coğrafyasına yakınlığı, Roma lejyonlarının belirli periyotlarla burada konuşlanması ve lojistik sevkiyatın yönetilmesi açısından Zeugma'nın önemini arttırmıştır. Tez çalışması kapsamına arkeolojik buluntuların yanı sıra nümismatik ve epigrafik veriler dahil edilerek kentin MS 1.-4. yüzyıllar arasındaki askeri-materyal kültürü ve dinamikleri ele alınmıştır. Çalışma kapsamında Gaziantep Müzesi ve Zeugma Kazısı arşivlerinde yer alan toplam 368 buluntu incelenmiş, 281'i doğrudan silah ve askeri teçhizatlarla ilişkilendirilmiştir.“Saldırı silah ve teçhizatları”,“savunma silah ve teçhizatları”ve“diğer teçhizat ve ekipmanlar”kategorilerinde sınıflandırılan buluntular, gladius, spatha, pugio, pilum, mızrak uçları, katapult, ok uçları, zırhlar (lorica segmentata, lorica squamata ve lorica hamata), miğferler, kalkanlar, tribulus, cingulum militare, dona militaria, fibulalar, at koşum takımları gibi silah ve askeri teçhizat türlerinde çeşitlilik göstermiştir. Tipolojik ve stilistik benzerlikler özellikle Danube hattı boyunca konuşlanmış lejyon bölgeleriyle paralelliklere işaret etmekte, aynı zamanda Roma ordusunun standart silah ve teçhizatının bölgede büyük çoğunlukla temsil edildiğini de göstermektedir. Zeugma'da tespit edilen Mainz ve Pompeii tipi gladius'lar, katapult ve hipposandal'lar bölgede tanımlanan tek örnekler olmakla birlikte, at zırhları Roma ordusunun doğu savaş stratejilerine adaptasyonunu kanıtlamaktadır. Buluntuların önemli bir bölümü Sasani saldırıları ile ilgili yıkım katmanlarından gelmektedir. Bu durum MS 3. yüzyılın ortaları için güvenilir bir çerçeve sunmaktadır. Sivil alanlardan özellikle konutlardan ele geçen buluntular asker emeklilerinin varlığı ve savaş hazırlıkları sırasında konutların geçici askeri kullanımı ile ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma doğu sınırında Roma askeri kültürüne dair en kapsamlı buluntu gruplarından birini inceleyerek, Zeugma'nın Roma'nın doğu savunma ağındaki rolünü, doğu sınırında lejyon hareketliliğini, Zeugma'da askeri-sivil etkileşim alanlarını bütüncül bir yaklaşımla değerlendirerek Roma'nın doğu sınır arkeolojisine özgün katkılar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to provide a comprehensive typological, stylistic, and contextual evaluation of the weapons and military equipment discovered at Zeugma, a strategic base and logistical center located on the eastern frontier of the Roman Empire. The strategic position of the city and its proximity to the Parthian–Sasanian region increased its importance in terms of the periodic deployment of Roman legions and the management of logistical shipments. In addition to archaeological findings, numismatic and epigraphic data have been incorporated into the scope of this thesis in order to address the military-material culture and dynamics of the city between the 1st and 4th centuries AD. A total of 368 finds from the archives of the Gaziantep Museum and the Zeugma Excavations were examined, 281 of which were directly associated with weapons and military equipment. Classified under the categories of“offensive weapons and equipment,”“defensive weapons and equipment,”and“other gear and accessories,”the finds display a wide variety, including gladii, spathae, pugiones, pila, spearheads, catapult components, arrowheads, armor (lorica segmentata, lorica squamata, and lorica hamata), helmets, shields, tribuli, cingula militaria, dona militaria, fibulae, and horse harness elements. Typological and stylistic parallels particularly indicate similarities with legionary regions stationed along the Danube frontier, demonstrating that standard armaments of the Roman army were largely represented in the region. The Mainz and Pompeii-type gladii, catapult pieces, and hipposandals identified at Zeugma constitute unique examples for the area, while horse armor provides evidence for the adaptation of Roman military strategy to eastern warfare. A significant portion of the finds originates from destruction layers associated with Sasanian assaults, offering a reliable chronological framework for the mid-3rd century AD. Items recovered from civilian spaces—especially domestic contexts—have been interpreted as indicators of retired soldiers residing in the city, as well as the temporary military use of houses during periods of preparation for conflict. In conclusion, this study examines one of the most comprehensive assemblages related to Roman military culture on the eastern frontier, offering original contributions to the archaeology of Rome's eastern border by assessing Zeugma's role within the defensive network, patterns of legionary movement, and zones of military-civil interaction through an integrated perspective.
Benzer Tezler
- Zeugma pişmiş toprak ve metal aydınlatma gereçleri
Zeugma terracotta and metal lighting equipment
UMUT ALAGÖZ
- Zeugma Mousalar Evi Terra Sigillataları ışığında convivium sofra takımları
Convivium tableware in the light of the Terra Sigillatas of the Zeugma House of Mousas
ORHAN BABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ArkeolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE FATMA EROL
- Zeugma A, B, Danae ve Dionysos Evleri cam buluntuları
The glass finds from the Houses of A, B, Danae and Dionysos at Zeugma
ÖZNUR SEMİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
ArkeolojiAnkara ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM GENÇLER GÜRAY
- Zeugma geç antik dönem konutları
Houses at Zeugma in late antique
MESUT DİLAVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
ArkeolojiAnkara ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERDAR HAKAN ÖZTANER
- Perge Antik Kenti'nde bulunan mozaik döşemeli JB-13 yapısının belgelenmesi, koruma önerileri ve sergilenmesi
The documentation, conservation strategies and exhibition of the JB-13 mosaic structure in the Ancient City of Perge
ÖZGE NUR KARIKSIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLSÜM TANYELİ