Philon pnömatiğinin İslam hiyel geleneğine etkisi
The influence of Philon's pneumatics on the Islamic hiyal tradition
- Tez No: 1007053
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA KAÇAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Bilim ve Teknoloji, Mühendislik Bilimleri, History, Science and Technology, Engineering Sciences
- Anahtar Kelimeler: Bilim tarihi, İslam bilim tarihi, History of science, History of İslamic science
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı; mekanik, pnömatik ve hidrolik bilimlerinin kesişim noktasında yer alan hiyel geleneğinin, Antik Yunan'dan İslam dünyasına intikal eden bilgi ve teknik birikim üzerinden nasıl bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koymaktır. Hiyel, yalnızca doğal süreçlerin gözlemlenmesiyle yetinmeyip, bu süreçleri belirli teknik yöntemlerle dönüştürerek doğayı kendi amaçları doğrultusunda yönlendirme arayışını temsil etmektedir. Yunanca mēkhanē (μηχανή) kavramının da benzer biçimde doğaya karşı geliştirilen alet anlamına gelmesi, Antik Yunan ile İslam dünyasındaki hiyel anlayışının semantik ve işlevsel sürekliliğine işaret etmektedir. Bu çerçevede Byzantiumlu Philon'un Pneumatika adlı eseri (Kitâbû Filyon fī'l-Hiyeli'r-Rûhâniyye ve Mihânikâ'l-Mâ') İskenderiye Mekanik Okulu'nun bilgi birikimini yansıtan en eski örneklerden biri olması bakımından bu araştırmanın odak noktası seçilerek, bu temel metin üzerinden Antik Yunan kökenli teknik bilginin İslam dünyasında nasıl kavranıp geliştirildiğini, hangi özgün katkıların sunulduğunu ve iki dönem arasındaki bilimsel sürekliliğin nasıl kurulduğunun incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında Philon'un Pneumatika adlı eseri, günümüze gelen en kapsamlı nüsha olan Ayasofya Koleksiyonu 3713 numarada kayıtlı nüsha esas alınarak ilk defa Türkçeye çevrilmiştir. Eserdeki düzenekler tek tek değerlendirilmiş; çalışma prensipleri, literatürdeki benzerlikleri ve İslam hiyel geleneğindeki diğer örneklerle bağlantıları analiz edilmiştir. Ardından Benû Mûsâ Kardeşler için literatürde tanımlanan sistem motifleri temel alınarak düzenekler sınıflandırılmış ve Benû Mûsâ'nın sistematiğiyle karşılaştırılmıştır. Böylece Helenistik döneme ait teknik mirasın İslam döneminde nasıl dönüştürüldüğü ortaya konmuştur. Bununla beraber Pneumatika'daki bazı düzeneklerin İslam dünyasında nasıl yeniden yorumlandığını daha geniş bir çerçevede değerlendirebilmek amacıyla, farklı dönem ve coğrafyalardan seçilmiş üç temel eserle karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu eserlerdeki benzer kullanım amaçlarına sahip modeller gruplandırılmış ve Pneumatika ile olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Çalışmanın kavramsal çerçeveyi teknik çözümlemelerle bir arada ele alan bütüncül yaklaşımı sayesinde literatürde genellikle münferit eser odaklı gerçekleştirilen araştırmalardan farklı olarak Helenistik dönemden İslam dünyasına uzanan hiyel geleneğinin yorumlanmasına özgün bir katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to reveal how the tradition of hiyel, which intersects the fields of mechanics, pneumatics, and hydraulics, underwent a transformation through the knowledge and technical accumulation that transferred from Ancient Greece to the Islamic world. Hiyel is not merely an observation of natural processes, but represents the quest to direct nature toward one's own purposes by modifying these processes through specific technical methods. The Greek concept of mēkhanē (μηχανή), which similarly refers to tools developed against nature, points to the semantic and functional continuity between the Ancient Greek and Islamic understandings of hiyel. In this context, Philon of Byzantium's work Pneumatika (Kitâbû Filyon fī'l-Hiyeli'r-Rûhâniyye ve Mihânikâ'l-Mâ') was selected as the centerpiece of this research as one of the earliest examples reflecting the knowledge accumulated by the Alexandrian School of Mechanics. This study aims to examine how Ancient Greek technical knowledge was understood and developed in the Islamic world, what original contributions were made, and how scientific continuity between the two periods was established, based on this fundamental text. Within the scope of this study, Philon's work Pneumatika has been translated into Turkish for the first time, based on the most complete surviving copy, catalogued as Ayasofya 3713. The devices in the text have been evaluated individually; their operating principles, literary similarities, and connections with other examples in the Islamic tradition of hiyel have been analyzed. Then, the devices were classified based on the system motifs defined in the literary sources for the Banu Musa brothers and compared with the Banu Musa's system. This revealed how the technical heritage of the Hellenistic period was changed during the Islamic period. In addition, in order to evaluate how some of the devices in Pneumatika were reinterpreted in the Islamic world in a broader context, comparisons were made with three major works selected from different periods and geographical areas. Models with similar purposes of use in these works were grouped and their relationships with Pneumatika were analyzed. Thanks to the study's holistic approach, which combines conceptual framework with technical analysis, it is expected to make a unique contribution to the interpretation of the tradition of hiyel extending from the Hellenistic period to the Islamic world, unlike previous studies in the literature, which have generally focused on individual works.
Benzer Tezler
- Philon ve Habil ve Kabil'in kurbanları: Yahudi ve Yunan kurban geleneği üzerine karşılaştırmalı bir araştırma
Philon and the sacrifices of Abel and Cain : A comparative study on Jewish and Greek sacrifice tradition
TURAN ARGUN SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Felsefeİstanbul Bilgi ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAİME TUĞRUL TAVSIK
- Kuzey Kıbrıs'taki Hagios Philon Manastırı
The Monastery of Hagios Philon at Northeren Cyprus
MİNE SEVİL BATU
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Sanat TarihiEge ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
- Hagios Philon Kilisesi ve Karpaz bölgesi
The Hagios Philon Church and The Karpas region
AYŞE CEREN EREL
- Kuzey Kıbrıs'taki Geç Roma-Erken Bizans yer mozaikleri
Late Roman and Early Byzantine pavement mosaics in North Cyprus
SİBEL SABIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Sanat TarihiEge ÜniversitesiBizans Sanatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
- Helenistik Dönemde mekanik anlayışı: Tekhnêden automataya geçiş
The conception of mechanics in Hellenistic Period: The transition from technē to automata
ALPER COPLUGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Felsefeİstanbul Medeniyet ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN FAZLIOĞLU