XIX. yüzyılda Anadoluyu ziyaret eden İngiliz seyyahlara göre Anadolu Türk toplumunun dini yapısı ve dinler tarihi açısından değerlendirilmesi
The religious structure of Anatolian Turkish society and its evaluation from the perspective of religious history according to English travelers who visited Anatolia in the 19th century
- Tez No: 1007147
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ÜNAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: XIX. yüzyıl, Anadolu, İngiliz seyyahlar, seyahatnameler, Nineteenth century, Anatolia, British travelers, Travel literatüre
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, XIX. yüzyılda Anadolu'yu ziyaret eden İngiliz seyyahların eserlerinde Anadolu Türk toplumunun dini yapısının nasıl tasvir edildiğini ve bu tasvirlerin Dinler Tarihi disiplini açısından nasıl değerlendirilebileceğini incelemektedir. Çalışma, seyahatnameleri yalnızca betimleyici tarihsel belgeler olarak değil, aynı zamanda kültürlerarası karşılaşma sürecinde üretilmiş söylemsel metinler ve temsiller olarak ele almaktadır. Bu çerçevede gözlem ile yorum arasındaki ilişki analiz edilerek seyyahların dini hayatı hangi kavramsal ve zihinsel çerçevelerle anlamlandırdıkları ortaya konulmuştur. Araştırmanın temel veri kaynağını XIX. yüzyılda Anadolu'yu ziyaret eden İngiliz seyyahların birincil eserleri oluşturmaktadır. Yerli akademik literatür ise tarihsel bağlamın kurulması, kavramsal çerçevenin netleştirilmesi ve çözümleme sürecinin derinleştirilmesi amacıyla kullanılmıştır. Çalışmada nitel ve karşılaştırmalı yöntem benimsenmiş; metinler tarihsel kaynak eleştirisi, temsil analizi ve söylem çözümlemesi çerçevesinde sistematik olarak değerlendirilmiştir. Tez kapsamında inanç, ibadet pratikleri, cami ve dini kurumlar, tasavvufî yapılar, halk inanışları, Kur'an algısı, peygamberlik anlayışı, Tanrı tasavvuru ve Müslüman kimliği gibi başlıklar bütüncül bir yaklaşımla incelenmiştir. Seyyahların gözlemlerinin çoğu zaman Avrupa merkezli ilerleme anlayışı ve teolojik karşılaştırmalar bağlamında yorumlandığı; bununla birlikte bazı seyyahların daha dengeli ve gözleme dayalı değerlendirmeler sunduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, seyahatnamelerin Osmanlı Anadolu'sundaki dini hayat hakkında önemli veriler sunduğunu; ancak bu verilerin gözlemcinin kültürel, teolojik ve entelektüel arka planından bağımsız olmadığını ortaya koymaktadır. Böylece tez, XIX. yüzyıl Anadolu'sundaki dini yapının Batılı bir bakış açısıyla nasıl inşa edildiğini disiplinlerarası bir zeminde analiz etmektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation examines how the religious structure of Anatolian Turkish society was depicted in the works of British travelers who visited Anatolia in the nineteenth century and evaluates these representations from the perspective of the History of Religions. The study approaches travel accounts not merely as descriptive historical documents but as discursive texts produced within the context of intercultural encounters. It analyzes the relationship between observation and interpretation in order to reveal the conceptual frameworks through which travelers understood and represented religious life. The primary sources consist of the original works of nineteenth-century British travelers, while Turkish academic literature is used to establish the historical and theoretical context. The study adopts a qualitative and comparative methodology, examining the texts through historical source criticism and discourse analysis. Key themes such as belief, religious practices, mosques and religious institutions, Sufi structures, popular religiosity, perceptions of the Qur'an, prophethood, the understanding of God, and Muslim identity are systematically analyzed. The findings indicate that travelers frequently interpreted religious practices and sacred symbols within a Eurocentric framework shaped by notions of progress and theological comparison. At the same time, some travelers offered more balanced and observation-based evaluations. The dissertation concludes that British travelelogues provide valuable primary data on religious life in Ottoman Anatolia, yet these data reflect the cultural and intellectual backgrounds of the observers. The study thus demonstrates how the religious structure of nineteenth-century Anatolia was constructed through a Western gaze.
Benzer Tezler
- İdil-Ural bölgesinden göçler, neden ve sonuçları (XIX. yüzyıl ve XX. yüzyıl başı)
Immigration from Volga-Ural region, causes and consequenses
ARZU OCAKLI
- Atatürk döneminde Türkiye'deki Macar elçileri ve Türk-Macar siyasi ilişkileri (1923-1938)
Hungarian ambassadors in Turkey and the Turkish-Hungarian political relations during Ataturk period (1923-1938)
MÜJDAT KARAGÜLMEZ
- Van gravürleri
Van engravings
HALİT YABALAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Güzel SanatlarYüzüncü Yıl ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. RUHİ KONAK
- Türkiye'de nüfusunu yitiren kırsal yerleşimlerin korunması için bir yöntem önerisi: Ödemiş-Lübbey Köyü örneği
A model proposal for conservation of abandoned rural settlements in Turkey: Case study of Odemis-Lubbey Village
KORAY GÜLER
Doktora
Türkçe
2016
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
- Doğal, tarihsel ve arkeolojik alanların turizm potansiyelinin belirlenmesi: Göller bölgesi örneği
The Determination of natural, historical and archeological sites for tourism potential: The case of lakes district
ALİ TÜRK