Rus oryantalist Stanislav Mihayloviç Prozorov'un İslam mezhepleri ve Şiîliğe yaklaşımı
The Russian orientalist Stanislav Mikhailovich Prozorov's approach to Islamic sects and Shi'ism
- Tez No: 1007159
- Danışmanlar: PROF. DR. MUHARREM AKOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İslam mezhepleri tarihi, Rus oryantalizmi, Stanislav Mihayloviç Prozorov, Şiîlik, mezhepler tarihi, Russian Orientalism, history of Islamic sects, Stanislav Mikhailovich Prozorov, Shi'ism, Islamic studies
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
RUS ORYANTALİST STANİSLAV MİHAYLOVİÇ PROZOROV'UN İSLAM MEZHEPLERİ VE ŞİÎLİĞE YAKLAŞIMI Abdullazhon ABDULLAEV Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Mart 2026 Danışman: Prof. Dr. Muharrem AKOĞLU ÖZET Elinizdeki bu tez, Rus oryantalist Stanislav Mihayloviç Prozorov'un İslam mezhepleri ve erken dönem Şiîliğe yaklaşımını İslam Mezhepleri Tarihi perspektifinden incelemektedir. Çalışmanın hedefi, Prozorov'un entelektüel kişiliğini, yetiştiği Leningrad/St. Petersburg oryantalizm geleneği içindeki konumunu ve İslam'a ilişkin yöntemsel tercihlerini ortaya koymak, ardından onun ilk ihtilaflar, Hâricîlik, Mürcie, Mu'tezile ve erken dönem Şiîlik hakkındaki değerlendirmelerini tahlil etmektir. Araştırma, Prozorov'un makale, monografi, ansiklopedi maddesi, önsöz ve bildirilerinden oluşan Rusça külliyatı esas alınarak metin merkezli ve betimleyici bir yöntemle yürütülmüş, bunun yanında elde edilen bulgular sınırlı düzeyde saha gözlemleriyle de tahkim edilmiştir. Tezde, Prozorov'un İslam'ı tarihsel süreçte teşekkül etmiş ideolojik bir sistem ve toplumsal bir olgu olarak ele aldığı, bu doğrultuda kaynak merkezli ve bağlamsal tarihçiliği önceleyen bir yaklaşım geliştirdiği tespit edilmiştir. Onun mezhebî ve mektebî oluşumların tümünü, İslam'ın tarihsel gelişim sürecinin içkin unsurları olarak değerlendirdiği, ilk ihtilafları ise ağırlıklı biçimde hilafet ve iktidar ilişkileri ekseninde yorumladığı görülmüştür. Hâricîlik, Mürcie ve Mu'tezile'ye dair analizlerinde tarihsel bağlamı merkeze alan Prozorov'un, bu oluşumları İslam tarihinin erken döneminde ortaya çıkan dinî, siyasî ve toplumsal gerilimler ekseninde değerlendirdiği anlaşılmaktadır. Bu çerçevede erken dönem Şiîliği siyasî bir muhalefet hareketinden imamet anlayışına ve nihayet On İki İmam doktrinine uzanan süreç içinde ele aldığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, Şiî kaynaklara ağırlık veren yaklaşımının mukayeseli okuma imkânını kısmen sınırlandırdığı bulgular arasındadır. Sonuç olarak bu çalışma, Prozorov'un İslam mezhepleri tarihine dair yaklaşımını sistematik biçimde değerlendirmekte ve ilgili literatüre katkı sunması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
THE RUSSIAN ORIENTALIST STANISLAV MIKHAILOVICH PROZOROV'S APPROACH TO ISLAMIC SECTS AND SHI'ISM Abdullazhon ABDULLAEV Erciyes University, Graduate School of Social Sciences PhD Thesis, March 2026 Supervisor: Prof. Dr. Muharrem AKOĞLU ABSTRACT This dissertation examines the Russian orientalist Stanislav Mikhailovich Prozorov approach to Islamic sects and early Shiʿism from the perspective of the History of Islamic Sects. It aims to present his intellectual profile, his position within the Leningrad/St. Petersburg orientalist tradition, and his methodological approach to Islam, and to analyze his evaluations of early conflicts as well as Khārijism, Murjiʾism, Muʿtazilism, and early Shiʿism. The study employs a text-centered, descriptive method based on Prozorov's Russian corpus, including articles, monographs, encyclopedia entries, prefaces, and conference papers, supported by limited field observations. The study finds that Prozorov approaches Islam as a historically formed ideological system and social phenomenon, adopting a source-oriented, contextual historiography. He treats sectarian and intellectual formations as intrinsic to Islam's historical development and interprets early conflicts mainly in terms of caliphate and power relations. In his analyses of Khārijism, Murjiʾism, and Muʿtazilism, he emphasizes historical context, situating these movements within the religious, political, and social tensions of early Islam. In this context, he examines early Shiʿism as a process extending from political opposition to the concept of imamate and ultimately to the doctrine of the Twelve Imams. However, his reliance on Shiʿi sources partly limits comparative analysis. In conclusion, this study offers a systematic evaluation of Prozorov's approach and is expected to contribute to the relevant literature.
Benzer Tezler
- İzmir bölgesi mandarinlerinin mikro-element durumu üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
NİLGÜN SAATÇI
