Evrim kuramının Türkiye'deki ilk 100 yılı (1873-1973)
The first century of the theory of evolution in Turkey (1873–1973)
- Tez No: 1007192
- Danışmanlar: DOÇ. DR. VURAL BAŞARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilim ve Teknoloji, Tarih, Felsefe, Science and Technology, History, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Türk bilim tarihi, Turkish science history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de Evrim Kuramının serencâmını bilim tarihi perspektifiyle incelemektedir. Kapsadığı tarih aralığı -tespit edilebildiği kadarıyla- Evrim Kuramından doğrudan ilk kez söz eden Ahmed Midhat'ın, imtiyaz sahibi olduğu Dağarcık dergisindeki“İnsân: Dünyâda İnsânın Zuhûru”adlı çalışmasının yayımlandığı 1873 yılından; Darwin'in eserlerinin dilimize ilk kez tam olarak kazandırıldığı 1970'li yıllara kadar uzanan yaklaşık 100 yıllık süreci ihtiva etmektedir. Çalışmanın ilk bölümü Osmanlılarda Evrim Kuramını“Aktarma”ve“Benimseme”olmak üzere iki ayrı döneme ayırarak ele almaktadır. Bu iki dönem için de telif veya tercüme eserleri ile öne çıkan isimler seçilmiştir. Bu bölümde, Osmanlıların Evrim Kuramını Lamarck üzerinden algıladıkları, bilim-din uzlaşısı üzerinden değerlendirdikleri ve bilimsellikten uzak, felsefî bir zeminde tartıştıkları ortaya konmaktadır. İkinci bölüm, Evrim Kuramının Cumhuriyet dönemi popüler yazınındaki yerini ve önemini araştırmaktadır. Bu bölümün ana amacı, Evrim Kuramı öğretiminin doğrudan topluma yönelik olan kısmını ve bunun içeriğini tespit etmektir. Üçüncü bölüm ise Evrim Kuramının Cumhuriyet dönemi bilimsel yazınındaki yerini ve önemini irdelemektedir. Buradaki temel gaye ise Evrim Kuramı öğretiminin bilimsel ve kurumsal tarafını tespit etmektir. Bu araştırmanın sonucunda, Evrim Kuramının popüler ve bilimsel yazınlarda merkezî bir yere ve öneme sahip olduğu anlaşılmaktadır. Böylece, Cumhuriyet'in“Bilim Cumhuriyeti”yaklaşımı doğrultusunda çağdaş eğitim ve bilim politikalarında Evrim Kuramına mühim bir misyon yüklediği iddia edilebilir.
Özet (Çeviri)
This study examines the trajectory of the Theory of Evolution in Turkey from the perspective of the history of science. The period covered extends -so far as can be determined- from 1873, when Ahmed Midhat first directly referred to the Theory of Evolution in his article“İnsân: Dünyâda İnsânın Zuhûru”published in the journal Dağarcık, of which he was the proprietor, to the 1970s, when Darwin's works were translated into Turkish in their complete form for the first time, thus encompassing an approximately one-hundred-year period. The first chapter examines the Theory of Evolution in the Ottomans context by dividing it into two distinct phases: the“Adaptation”period and the“Adoption”period. For each phase, prominent figures whose original or translated works stand out have been selected. In this chapter, it is demonstrated that the Ottomans largely perceived the Theory of Evolution through a Lamarckian framework, evaluated it within the context of a reconciliation between science and religion, and discussed it primarily within a philosophical framework rather than on a strictly scientific basis. The second chapter investigates the place and significance of the Theory of Evolution in the popular literature of the Republican period. The principal aim of this chapter is to identify the aspects of the teaching of the theory of evolution directed toward the public and to determine their content. The third chapter examines the place and significance of the Theory of Evolution in the scientific literature of the Republican period. The main objective here is to identify the scientific and institutional dimensions involved in the teaching of the theory of evolution. The findings of this research indicate that the Theory of Evolution occupied a central place and significance in both popular and scientific writings. Accordingly, it may be argued that, in line with the Republic's conception of a“Science-Oriented Republic,”the Theory of Evolution was assigned an important role in modern educational and scientific policies.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Türkiyede lisansüstü mimarlık araştırmalarında yer kavramı
The concept of place in graduate architecturalresearch in Turkey
RABİA ÜNEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RİFAT GÖKHAN KOÇYİĞİT
- Türkiye'de nüfusunu yitiren kırsal yerleşimlerin korunması için bir yöntem önerisi: Ödemiş-Lübbey Köyü örneği
A model proposal for conservation of abandoned rural settlements in Turkey: Case study of Odemis-Lubbey Village
KORAY GÜLER
Doktora
Türkçe
2016
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR
- A multilayer network analysis of agendas in different realms of architecture
Mimarlık gündeminin çok katmanlı ağ analizi yöntemi ile değerlendirilmesi
MELİS BALOĞLU
Doktora
İngilizce
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YÜKSEL DEMİR
- Einstein`in görelilik kuramının Türkiye`ye girişi
Introduction of Einstein`s relativity theory to Turkey
MELTEM KOCAMAN