Sinemada engellilik temsillerinin dönüşümü: 1980'lerden günümüze sinemada engellilik temsili üzerine nitel bir araştırma
The transformation of disability representations in cinema: A qualitative study on disability representation in cinema from the 1980s to the present
- Tez No: 1007740
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SÜMEYYE BEYZA ABAY ALYÜZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Hamidiye Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Hizmet Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu tez çalışması, 1990'lerden günümüze Batı sinemasında yer alan engelli karakterleri sosyal dışlanma perspektifinden analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada engelli bireylerin gündelik yaşam, ekonomik ilişkiler, mekansal erişim ve kültürel bağlamlarda karşılaştıkları sosyal dışlanmayı ortaya koymak hedeflenmiştir. Aynı zamanda karakterlerin baş etme mekanizmaları ve güçlenme süreçleri sosyal hizmet disiplini bağlamında incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemini Batı sinemasından dört film oluşturmaktadır. Bu filmler; Forrest Gump (1994), I Am Sam (2001), The Theory of Everything (2014) ve CODA (2021) şeklindedir. Betimsel analiz yöntemi kullanılarak, çalışmada belirtilen araştırma sorularını aydınlatmak amacıyla engellilik temsiline ilişkin sahneler tematik olarak sınıflandırılmış ve sistematik bir analiz amaçlanmıştır. Seçilen filmlerde sosyal dışlanmanın farklı boyutları kapsamında veriler içeren ve başrollerinde engelli karakterler olan filmler olması kriter olarak alınmıştır. Bulgular: Analiz edilen filmler, engelli karakterlerin gündelik hayatta maruz kaldıkları sosyal dışlanma pratiklerini ve geliştirdikleri baş etme stratejilerini ortaya koymuştur. Bulgular, dışlanmanın yalnızca tutumsal önyargılarla sınırlı kalmayıp mekansal ve kurumsal boyutlara ulaştığını; karakterlerin ise mağduriyet kalıbına teslim olmak yerine sosyal destek, alternatif iletişim ağları ve ekonomik bağımsızlık eylemleriyle toplumsal hayata katılım sağlayan aktif öznelere dönüştüğünü kanıtlamaktadır. Sonuç: Çalışma, sinemada engellilik temsillerinin edilgen bir eksenden çıkarak çok boyutlu bir dönüşüm geçirdiğini ortaya koymaktadır. Engelli karakterlerin maruz bırakıldığı dışlanma pratikleri geleneksel ve acıma odaklı kalıplardan izler taşısa da; güncel anlatıların sorgulayan ve bireylerin aktif baş etme stratejilerini merkeze alan hak temelli bir yaklaşıma evrildiği, sinemanın da bu değişime paralel biçimde kapsayıcı ve güçlendirici temsiller ürettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Özet (Çeviri)
Aim: This thesis analyzes disabled characters in Western cinema from the 1990s to the present through the lens of social exclusion. The study explores exclusion in daily life, economic relations, spatial access, and cultural contexts, while examining characters' coping mechanisms and empowerment within the social work discipline. Materials and Methods: This qualitative study uses descriptive analysis to thematically classify disability scenes in four Western films: Forrest Gump (1994), I Am Sam (2001), The Theory of Everything (2014), and CODA (2021). Selection required disabled leads and data on multiple dimensions of social exclusion to systematically address the research questions. Results: The analyzed films reveal disabled characters' daily social exclusion and coping strategies. Findings prove exclusion transcends prejudice, reaching spatial and institutional dimensions. Rejecting victimhood, characters become active social participants via social support, alternative communication networks, and economic independence. Conclusion: The study demonstrates a multidimensional transformation in disability representations, moving away from a passive axis. While some exclusionary practices still reflect traditional, pity-focused patterns, contemporary narratives have evolved toward a rights-based approach. Modern cinema increasingly centers on individuals' active coping strategies, producing inclusive and empowering representations in parallel with this social change.
Benzer Tezler
- 2000 yılı sonrası Türk sinemasında engellilik temsilleri
Representations of disability in Turkish cinema after 2000
TUĞÇE GEZGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sahne ve Görüntü SanatlarıSüleyman Demirel ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET YILMAZ
- Türk sinemasında beden ve hastalık temsilleri
Representations of illness and body in Turkish cinema
NURAY HİLAL TUĞAN
Doktora
Türkçe
2014
Sahne ve Görüntü SanatlarıGazi ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEÇİL BÜKER
- Sinemada hemcins sosyalleşmesi ve kırılgan erkeklik bağlamında fiziksel engelli erkek temsili: Intouchables (2011), The Fundamentals of Caring (2016) ve Tamam mıyız? (2013) filmleri üzerine bir analiz
Representation of disabled men in cinema in the context of homosociality and precarious masculinity: An analysis on The Intouchables (2011), the Fundamentals of Caring (2016), and Tamam miyiz? (2013),
SEDA GÜRLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
SosyolojiHacettepe ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASLİHAN ÖĞÜN BOYACIOĞLU
- 2000 sonrası Türk sinemasında engelli temsilleri: Ötekilik ve 'abject'
Representations of the disabled in post-2000 Turkish cinema: Otherness and 'abject'
ENGİN YILDIZ
Doktora
Türkçe
2025
İletişim BilimleriAnadolu ÜniversitesiSinema Televizyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL NEZİH ORHON
- Türk sinemasında engelli temsili: 1969-2013 yılları arası Türk filmleri
The representation of disability in Turkish cinema: Turkish movies between 1969-2013
MEHMET YAMAK
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Sahne ve Görüntü SanatlarıGazi ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SEZAİ TÜRK