Türk eğitim sisteminde gölge eğitimin sosyal, kültürel, ekonomik ve politik etkenlerine ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri(Kastamonu ili örneği)
Administrators' and teachers' views on the social, cultural, economic and political factors of shadow education in the Turkish education system (the case of Kastamonu province)
- Tez No: 1007904
- Danışmanlar: PROF. DR. SABRİ ÇELİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Eğitim ekonomisi, Eğitim politikaları, Eğitim sistemi, Fırsat eşitsizliği, Gölge eğitim, Sosyal adalet, Education economy, Educational policies, Education system, Opportunity unequality, Shadow education, Social justice
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma Türk eğitim sisteminde gölge eğitimin sosyal, kültürel, ekonomik ve politik etkenlerini okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri doğrultusunda değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma tarama modelinde nitel bir çalışmadır. Araştırmada durum çalışması yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Kastamonu ili merkez ilçe ve merkez ilçeye bağlı köyler ile Seydiler, Devrekani ve Daday ilçe merkezlerinde ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan okul yöneticileri ve öğretmenlerin oluşturduğu toplam 40 katılımcı oluşturmuştur. Araştırmada amaçlı örnekleme, kolay örnekleme ve maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formundan yararlanılmıştır. Verilerin analizinde MAXQDA 2024 Nitel veri analizi yazılımı ve içerik analizi yönteminden yararlanılmıştır. Araştırmada geçerlik ve güvenirliğin sağlanmasına dönük olarak pilot uygulama ve çapraz kontrol gibi yöntemlerden yararlanılmıştır. Araştırmada Türk eğitim sistemi içerisinde politik istikrarsızlıkların yaşandığı ve bunun gölge eğitime neden olan en önemli politik etkenlerden olduğu, sürekli değişen, kalıcı ve sürdürülebilir politikalar oluşturulamadığı saptanmıştır. Politik istikrarsızlığın devlet okullarına da yansıdığı ve Devlet okullarında verilen eğitimin yetersizliği nedeniyle gölge eğitime yönelimin arttığı ve bir ihtiyaç haline geldiği, veliler ve öğrenciler tarafından en çok evlerde verilen kayıt dışı özel dersler ile özel öğretim kurslarının tercih edildiği, katılımcılar tarafından dile getirilmiştir. Katılımcılar devlet okullarında ders saatlerinin fazla olduğunu ve sınav ve akademik başarı odaklı bir eğitim-öğretim süreci yürütüldüğünü ifade etmişlerdir. Bununla birlikte ekonomik açıdan yetersiz olan ailelerin çocuklarının önemli bir çoğunluğu tarafından okul bünyelerinde verilen Destekleme ve yetiştirme kursları ile İlkokullarda yetiştirme programı kurslarının tercih edildiği ve özel gölge eğitim desteklerinden yararlanılamamasının da fırsat eşitsizliğine neden olduğu ve Sosyal adalet olgusunu zedelediği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada özel kursların ve evde kayıt dışı verilen özel derslerin yeterince denetlenmediği ve katılımcıların özel gölge eğitim faaliyetlerini yürüten öğretmenlerin okullarındaki asli görevlerini aksatmadıkları sürece bu tür faaliyetleri destekledikleri ve olumlu buldukları belirlenmiştir. Gölge eğitime neden olan ekonomik etkenler içerisinde gelir seviyesi yüksek olan ailelerin gölge eğitim olanaklarından kesintisiz olarak daha çok yararlanabildiği ve öğretmenlerin yetersiz maddi kazancı nedeniyle ek gelir kaygısı taşımaları nedeniyle gölge eğitim faaliyetlerinde görev aldıkları katılımcılar tarafından vurgulanmıştır. Gölge eğitime neden olan kültürel ve sosyal etkenler arasında aileler arasında yaşanan etkileşim rekabet duygusunun etkili olduğu saptanmıştır. Araştırmada gölge eğitimin Türk eğitim sistemi üzerinde olumlu ve olumsuz yansımaları olduğu, olumlu bağlamda öğrencinin akademik başarısına katkı sağladığı, konu eksiklerinin giderilmesinde ve bireyin sosyal becerilerinin gelişmesinde yarar sağladığı, diğer yandan ise fırsat eşitsizliğine neden olduğu ve örgün eğitimi değersizleştirdiği katılımcılar tarafından vurgulanmıştır. Gölge eğitim faaliyetlerinin öğretmen için maddi teşvik niteliği taşıdığı ve mesleki gelişimi ve yenilenmesine katkı sağladığı, diğer yandan ise öğretmen üzerinde zihinsel ve fiziksel yorgunluk ve özel yaşama zaman ayıramama gibi olumsuz yansımaları da bulunduğu saptanmıştır. Okul bünyelerinde verilen kursların, özel gölge eğitim faaliyetlerine maddi imkansızlıklar nedeniyle erişim sağlayamayan öğrenci ve aileleri için fırsat eşitleyici bir nitelik taşıdığı saptanmıştır. Katılımcılar, gölge eğitim faaliyetleri sonucu sınavlarda başarıya ulaşan öğrencilerin okulların tanıtımına katkı sağladıklarını, ailelerin gölge eğitim süreçlerinden memnuniyet duyduklarını ve psikolojik yönden rahatlık yaşadıklarını, öğrencilerin bu süreçlerde özgüven kazandıkları ve ders ile sınav başarılarına olumlu katkıları bulunduğunu ortaya koymuşlardır. Araştırmada, öğrencilerin gölge eğitim faaliyetlerine aktif katılım sağladıkları ve sosyalleşme süreçlerine katkı sağladığı belirlenmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğu tarafından gölge eğitim faaliyetlerinin öğretim programı ve öğretim metotları bağlamında eğitim-öğretim süreçlerine olumsuz yansımaları bulunmadığı ve öğretim programı bağlamında gölge eğitimin müfredatı destekleyici bir rol üstlendiği ifade edilmiştir. Araştırmada gölge eğitim faaliyetlerinin öğrencilerin sosyal ve psikolojik gelişimleri üzerinde yetersizlik hissine kapılmalarına neden olabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada ayrıca katılımcılar devlet okullarında verilen eğitimin yetersizliğinde sınıf mevcutlarının fazla olmasının etkili olduğunu ancak müfredat ve nitelikli öğretmenler bağlamında devlet okullarında verilen eğitimi yeterli bulduklarını vurgulamışlardır. Araştırmada katılımcı görüşleri doğrultusunda okullar bünyesinde verilen Destekleme ve yetiştirme kurslarının verimliliğinin kursu veren öğretmene göre değişkenlik gösterebildiği saptanmıştır. Araştırmada özel öğretim kurumlarının ticari amaçla faaliyet yürüttükleri, devlet okulları ile kalitede eşdeğer oldukları ve sınavlara hazırlık odaklı oldukları için tercih edildikleri ve katılımcıların önemli bir çoğunluğu tarafından çalışan ailelerin çocuklarına bakacak kimseyi bulamamaları nedeniyle özel öğretim kurumlarına verdikleri belirlenmiştir. Araştırmada katılımcıların önemli bir çoğunluğu tarafından, hane halklarının evlerde kayıt dışı verilen özel derslere harcama yaptıkları saptanmıştır. Katılımcılar ayrıca gölge eğitim faaliyetlerinin eğitim bölgeleri içerisindeki etkisinin ve payının büyük olduğunu ifade etmişlerdir. Araştırmanın sonunda katılımcılar, yürütülen eğitim-öğretim faaliyetleri ve eğitim politikalarına ilişkin beklentilerini ortaya koymuşlardır. Araştırmada, eğitim-öğretim faaliyetleri boyutunda okullarda ders saati sayılarının azaltılması, yoğun müfredatın sadeleştirilmesi, öğretmenin ekonomik özlük haklarının iyileştirilmesi, eğitim sistemi üzerinde majör değişikliklerden kaçınılması, liyakatli kişilerin göreve getirilmesi, eğitim politikaları bağlamında ise istikrarlı, sürdürülebilir ve gölge eğitime ihtiyaç duyulmayacak eğitim politikalarının oluşturulmasının gerekli olduğu, geliştirilen bir sistemin sürece yayılarak sonuçlarının gözlemlenmesi gerektiği ve kültürümüzü odağa alan milli bir eğitim politikasının oluşturulması gerektiği gibi beklentilerin ifade edildiği saptanmıştır. Araştırmada gölge eğitimin Türk eğitim sistemi içerisinde yaygın bir uygulama alanı bulduğu ve bunda ekonomik, politik, sosyal ve kültürel pek çok değişkenin etken olduğu, eğitim sistemi üzerinde hem olumlu hem de olumsuz yansımalarının bulunduğu, gölge eğitimin özellikle özel sektör bağlamında kurslar, etüt eğitim merkezleri, evde kayıt dışı verilen özel dersler boyutunda önemli bir pazar haline geldiği, ticarileşmenin aldığı devasa boyut nedeniyle toplum bünyesinde sosyoekonomik farklılıkların ve sosyal tabakalaşmaların daha da derinleştiği ve bu durumun Anayasal hak olan ücretsiz eğitimin mevzuat boyutundan çıkarak toplumda gittikçe Sosyal adalet duygusunu daha da zedeleyen bir duruma evrildiği sonuçlarına ulaşılmıştır. Kalıcı, istikrarlı ve sürdürülebilir eğitim politikalarının oluşturulması, eğitimde ticarileşmenin önüne geçecek tedbirlerin alınması, eğitim sistemi içerisinde majör değişimler yerine sistemin ana iskeleti korunarak minör düzenlemelerin yapılması ve örgün eğitimde uygulanan müfredat ile sınav sisteminin uyuşmazlığının giderilmesine yönelik olarak sınav odaklı eğitim sisteminin olumsuz etkilerini azaltacak müfredat revizyonu çalışmalarının yapılmasının politika belirleyiciler için gölge eğitim bağlamında karşılaşılan sorunların çözümüne katkı sunabileceği öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the social, cultural, economic and political factors influencing shadow education within the Turkish education system, based on the views of school administrators and teachers. The study is a qualitative research project using a survey model. The study group consisted of a total of 40 participants—school administrators and teachers working in primary, lower secondary and upper secondary schools in the central district of Kastamonu and its villages, as well as in the district centers of Seydiler, Devrekani and Daday. Purposeful sampling, convenience sampling and maximum variation sampling were used. Data were collected through a semi-structured interview form. Data were analyzed using MAXQDA 2024 qualitative data analysis software and the content analysis method. To ensure validity and reliability, procedures such as a pilot implementation and cross-checking were employed. The study found that political instability is experienced within the Turkish education system and constitutes one of the most important political factors leading to shadow education, and that permanent and sustainable policies cannot be developed due to continuous changes. Participants stated that political instability is reflected in public schools; that the inadequacy of education provided in public schools increases the tendency toward shadow education and turns it into a need; and that parents and students most frequently prefer unregistered private tutoring delivered at home and private teaching courses (private tutoring centers). Participants reported that teaching hours in public schools are high and that an exam- and academic-achievement-oriented teaching-learning process is conducted. At the same time, it was concluded that a considerable proportion of children from economically disadvantaged families prefer the Support and Training Courses offered within schools and the Primary School Remedial Program courses and that the inability to benefit from private shadow education support causes inequality of educational opportunity and undermines social justice. The study determined that private courses and unregistered home tutoring are not adequately supervised, and that participants support and view positively these private shadow education activities as long as teachers who provide them do not neglect their primary duties at school. Among the economic factors causing shadow education, participants emphasized that families with higher income levels can benefit from shadow education opportunities more continuously, and that teachers take part in shadow education activities due to concerns about earning additional income as a result of insufficient financial compensation. It was determined that, among the cultural and social factors, interaction among families and a sense of competition are influential. Participants underlined that shadow education has both positive and negative repercussions for the Turkish education system: positively, it contributes to students' academic achievement, helps remedy learning deficiencies and benefits the development of individuals' social skills; however, it also causes inequality of educational opportunity and devalues formal schooling. It was found that shadow education activities serve as a financial incentive for teachers and contribute to their professional development and renewal, yet they also have negative effects such as mental and physical fatigue and lack of time for private life. Courses offered within schools were found to have an equalizing function for students and families who cannot access private shadow education due to financial constraints. Participants indicated that students who achieve success in examinations through shadow education contribute to the promotion of schools; that families feel satisfied with shadow education processes and experience psychological relief; and that students gain self-confidence in these processes, with positive contributions to their course and exam performance. The study determined that students actively participate in shadow education activities and that these contribute to their socialization processes. The majority of participants stated that shadow education activities do not have negative effects on teaching-learning processes in terms of curriculum and instructional methods, and that, in the context of the curriculum, shadow education plays a supportive role. The study concluded that shadow education activities may lead students to feel inadequate in their social and psychological development. Participants also emphasized that large class sizes are effective in the inadequacy of education provided in public schools; however, they considered the education provided in public schools to be adequate in terms of curriculum and qualified teachers. Based on participants' views, it was determined that the effectiveness of the Support and Training Courses offered within schools may vary depending on the teacher who delivers the course. The research found that private teaching institutions operate for commercial purposes, are equivalent in quality to public schools, and are preferred because they are exam-preparation oriented; and that a significant proportion of participants stated that working families send their children to private teaching institutions because they cannot find someone to look after them. The research also determined that a significant proportion of participants reported that households spend money on unregistered home tutoring. Participants further stated that shadow education activities have a large effect and share within their education regions. At the end of the study, participants expressed their expectations regarding educational activities and education policies. The study highlights that, in terms of teaching and learning activities, it is necessary to reduce the number of teaching hours in schools, simplify the intensive curriculum, improve teachers' economic and employment rights, and avoid major changes to the education system; appointing qualified individuals to posts, and, in the context of education policies, the need to establish stable, sustainable policies that do not require informal education, the necessity of rolling out a developed system over time to observe its outcomes, and the need to establish a national education policy centred on our culture. The study found that shadow education has become a widespread practice within the Turkish education system, influenced by numerous economic, political, social and cultural factors, and that it has both positive and negative implications for the education system; shadow education has become a significant market, particularly within the private sector, in the form of courses, study centres and private tuition provided informally in the home; due to the massive scale of commercialisation, socio-economic disparities and social stratification within society have deepened further, and this situation has evolved into a state that increasingly undermines the sense of social justice in society, moving beyond the legal framework of the constitutional right to free education. The establishment of permanent, stable and sustainable education policies, the adoption of measures to prevent the commercialisation of education, making minor adjustments to the education system whilst preserving its core structure rather than implementing major changes, and undertaking curriculum revision work to reduce the negative effects of an exam-focused education system by resolving the incompatibility between the curriculum and the examination system in formal education are anticipated to contribute to resolving the issues encountered within the context of shadow education for policy-makers.
Benzer Tezler
- Bitlis'ten derlenen efsanelerin psiko-sosyal ve arketipsel tahlili
Psycho-social and archetypal analysis of legends compiled from Bitlis
OĞUZ DOĞAN
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EBRU ŞENOCAK
- An investigation into Turkish English language teachers' perceived professional development needs, practices and challenges
Türk İngilizce öğretmenlerinin algılanan mesleki gelişim ihtiyaçları, uygulamaları ve sorunları üzerine bir inceleme
SİBEL KORKMAZGİL
Doktora
İngilizce
2015
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖLGE SEFEROĞLU
- Doku ve renk öznitelikleriyle tarla görüntülerinden bitki ve fenolojik evrelerinin çıkarımı
Plant and phenology recognition from field images using texture and color features
FATİH GÜLAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ULUĞ BAYAZIT
- Gölge bankacılık ve 2008 küresel krizi üzerine etkisi
Shadow banking and its impact on the 2008 global crisis
YUNUS GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
BankacılıkTarsus ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE ERGİN ÜNAL