Meslek liselerinde bölüm tercihlerini etkileyen faktörler: Siirt örneği
Factors affecting department preferences in vocational high schools: Siirt example
- Tez No: 1008561
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ UĞUR EPÇAÇAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Siirt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Mesleki ve Teknik Anadolu liselerinde (MTAL) öğrenim gören öğrencilerin bölüm tercihlerini şekillendiren faktörleri öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri doğrultusunda ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Siirt il merkezindeki MTAL'lerde öğrenim gören ve maksimum çeşitlilik ile ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 51 öğrenci, 27 öğretmen ve 20 veli oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmıştır. Görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiş, elde edilen ses kayıtları ve yazılı notlar metne dönüştürülerek içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular öğrenci, öğretmen ve veli görüşleri olmak üzere tematik olarak yapılandırılmıştır. Elde edilen bulgular, öğrencilerin meslek seçimi sürecinde mesleki ilgi, uygulamalı eğitime yatkınlık ve çocukluk hayalleri gibi içsel motivasyon unsurlarının önemli bir paya sahip olduğunu; ancak bununla birlikte iş garantisi, yüksek kazanç beklentisi ve erken yaşta istihdam imkânı gibi ekonomik kaygıların tercihler üzerinde çok daha belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir. Ayrıca, liselere geçiş sistemindeki (LGS) puan yetersizliği ve aile ile çevre baskısı gibi dışsal etkenlerin de öğrencileri belirli bölümlere yönelten temel zorunluluklar arasında yer aldığı saptanmıştır. Öğretmen ve veli görüşleri de öğrencilerin mesleki kararlarında ekonomik güvence arayışının, bölgesel imkânsızlıkların ve ailenin yönlendirmelerinin ön planda olduğunu doğrulamaktadır. Siirt'teki bölgesel işgücü piyasasının sınırlılıkları ve düşük ücret politikası, öğrencilerin kariyer kararlarını pragmatik bir temele oturtmalarına; kamuya atanma veya şehir dışına göç etme stratejilerini benimsemelerine yol açmaktadır. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, meslek liselerinde rehberlik ve kariyer danışmanlığı hizmetlerinin güçlendirilmesi, öğrencilerin bölüm tercihlerini daha bilinçli yapabilmeleri için ortaokul kademesindeki alan tanıtım faaliyetlerinin artırılması, ailelerin mesleki yönlendirme konusunda bilinçlendirilmesi ve mesleki eğitimin yerel işgücü piyasasıyla daha entegre bir hale getirilmesi gibi öneriler geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this research is to reveal the factors shaping the department preferences of students studying at Vocational and Technical Anatolian High Schools (MTAL) based on the views of students, teachers, and parents. A holistic multiple case design, which is a qualitative research method, was employed in the study. The study group consists of 51 students, 27 teachers, and 20 parents selected through maximum variation and criterion sampling methods, who were located in MTALs in the city center of Siirt during the 2025-2026 academic year. The data were collected using semi-structured interview forms developed by the researcher. Face-to-face interviews were conducted, and the resulting audio recordings and written notes were transcribed and analyzed using the content analysis method. The findings were structured thematically based on the perspectives of students, teachers, and parents. The findings indicate that while intrinsic motivational factors, such as vocational interest, aptitude for applied education, and childhood dreams, play a significant role in students' career choices; economic concerns—including job security, high-income expectations, and early employment opportunities—play a much more decisive role in their preferences. Furthermore, it was determined that external factors, such as insufficient scores in the High School Transition System (LGS) and family or environmental pressure, are among the primary compulsions that direct students to specific departments. The views of teachers and parents also confirm that the pursuit of economic security, regional limitations, and family guidance are at the forefront of students' vocational decisions. The constraints of the regional labor market and the low-wage policy in Siirt compel students to base their career decisions on pragmatic grounds, leading them to adopt strategies such as seeking public sector appointments or migrating to other cities. Based on the research results, several recommendations have been developed. These include strengthening guidance and career counseling services in vocational high schools, increasing field promotion activities at the middle school level to enable students to make more conscious department choices, raising family awareness regarding vocational guidance, and integrating vocational education more closely with the local labor market.
Benzer Tezler
- Lise son sınıf öğrencilerinin meslek seçimindeki sosyo-ekonomik faktörler
Başlık çevirisi yok
ZÜLGANİ KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiSosyal Yapı - Sosyal Değişme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENİS ÖKSÜZ
- Güzel sanatlar lisesi öğrencilerinin dinledikleri müzik türü tercihlerinin incelenmesi (Ankara örneği)
An investigation into the music listening preferences of fine arts high school students (the case of Ankara)
ÜMİT YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MüzikAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar ÜniversitesiMüzik Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU TEMİZ
- Anadolu liselerinde son sınıfta okuyan öğrencilerin meslek tercihlerine etki eden faktörler
The factors that affects Anatolian high school senior student's profession choices
HAKAN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Eğitim ve ÖğretimYeditepe ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA ÜNAL
- Proje imam-hatip lisesi son sınıf öğrencilerinin üniversite tercihleri ile meslek seçimlerini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma
Project a research on the factors affecting the university choices and career choices of imam-hatip high school senior students
MUKADDER AYTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEREF GÖKÜŞ
- Kız Anadolu imam hatip liselerindeki öğrencilerin meslek seçimi ve kariyer yönelimleri üzerine bir olgubilim çalışması
A study of phenomology on the professional selection and career orientation of students in girls' Anatolian high schools
GÜLSU NAİBOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ÖZDEMİR