Kültürel bir miras olarak Van'daki türbe ve kümbetler
Tombs and kumbets in Van as a cultural heritage
- Tez No: 1008652
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN HÜSNÜ KOYUNOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Din, Mimarlık, Art History, Religion, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmanın amacı Van ilinde bulunan 14.yüzyıldan 19. Yüzyıla kadar hüküm sürmüş devletlere ait türbe ve kümbetlerin tarihî, mimarî, sosyal ve kültürel özelliklerinin ele alınarak incelenmesidir. İnsanoğlu tarih boyunca ölen kişiler için çeşitli ritüeller gerçekleştirmiştir. Farklı mimarideki mezar yapılarına ve gömme geleneklerine bakılınca da ölüye verilen değeri görmek mümkündür. Müslümanlarda gömme uygulaması, türbe ve kümbet geleneğinin Selçuklu döneminden bu yana önemli bir yer edindiğini göstermektedir. Bu mezar anıtları, tarihin her aşamasında gelişim ve değişim göstererek, farklı ve yeni kültürlerin de etkisiyle günümüze kadar ulaşabilmiştir. Van ilinde görülen bu mimari eserlerden üç tanesi Karakoyunlu Dönemine, geriye kalanlar ise Osmanlı Dönemine tarihlendirilmiştir. Bu türbeler arasında Halime Hatun Kümbeti'ni Selçuklu Döneminin son dönem eserlerinden kabul edenler de mevcuttur. Kültürel bir miras olarak Van'daki türbe ve kümbetler kare, altıgen, sekizgen, dokuzgen, onikigen ve baldaken plan şemasına sahiptir. Bu türbeler, örtü sistemi olarak farklılık göstermekle beraber, yaygın olarak içten kubbe, dıştan piramidal külah örtü düzeni kullanılmıştır. İkiz Kümbetler Van'daki baldaken tarzının örneklerini temsil etmeleri açısından önemlidir. Halime Hatun, Kadem Paşa Hatun ve Zortul kümbetlerindeki giriş kapılarında, pencerelerde, iç yüzeylerde, sütunçelerde, kubbelerde geometrik ve bitkisel süslemelere yer verilmiştir. Geriye kalan eserlerde genel olarak sade süslemelerin olduğu görülmekle beraber tezyinata rastlanmayan yapılar da yer almaktadır. Bu çalışmada eserler tek tek incelenerek; yapının adı, bulunduğu yer, tarihçesi, hangi dönemde yapıldığı, mimarileri, plan tipolojileri, tezyinatları, kullanılan malzemeleri ve günümüze kadar geçirdikleri restorasyonlar ele alınmıştır. İnceleme dört ana bölümden oluşup ilk bölümde Van ili coğrafi konumu ve tarihçesi, İkinci bölümde türbe ve kümbetlerle ilgili kavramsal çerçeve ve plan tipolojileri hakkın da bilgi verilmiş, üçüncü bölümde Van ilinde günümüze kadar ulaşan türbeler geniş bir şekilde değerlendirilmiştir. Son bölümde de karşılaştırma ve değerlendirme yapılarak sonuç kısmına yer verilmiştir. Değerlendirme kısmında eserler ayrıntılı bir biçimde anlatılarak karşılaştırma yapılmıştır. Yapılar yerinde fotoğraflanarak aralarındaki benzerlikler ve farklılıklar ele alınmıştır. Yapılan araştırmada Van ilinde toplam 22 türbe incelenmiş ve yapılar hakkında genel bilgilere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of the study is to examine the historical, architectural, social and cultural characteristics of the tombs and tombs belonging to the states that ruled from the 14th century to the 19th century in Van province. Throughout history, mankind has performed various rituals for the deceased. When we look at the tomb structures and burial traditions with different architectures, it is possible to see the value given to the dead. The burial practice in Muslims shows that the tomb and tomb tradition has gained an important place since the Seljuk period. These tomb monuments have developed and changed at every stage of history and have survived to the present day with their ornamentation and magnificence under the influence of different and new cultures. These architectural works seen in Van city are dated to different periods. Three of these works are dated to the Karakoyunlu Period and the remaining ones to the Ottoman Period. Among these tombs, there are also those who accept Halime Hatun Tomb as one of the works of the last period of the Seljuk Period. As a cultural heritage, the tombs and tombs in Van have square, octagonal, baldachin and polygonal plan schemes. Although these tombs differ in terms of covering system, the dome on the inside and the pyramidal cone on the outside are commonly used. The Twin Tombs are important in terms of representing examples of the baldachin style in Van. Geometric and plant ornaments are used on the entrance doors, windows, interior surfaces, columns and domes of the Halime Hatun, Kadem Paşa Hatun and Zortul tombs. Although it is generally seen that there are plain ornaments in the remaining works, there are also structures without ornaments. In this study, the works were examined one by one; the period in which they were built, their architecture, plan typologies, decorations, materials used and the restorations they have undergone until today were discussed. The study consists of three main sections; the first section provides information on the geographical location and history of Van province, the second section provides information on the conceptual framework and plan typologies related to tombs and domes, and the third section comprehensively evaluates the tombs that have survived to the present day in Van province. While examining the works, the name of the structure, its location, history, plan typology, decorations and the materials used were examined. In the evaluation section, the works were compared in detail. The structures were photographed on site and the similarities and differences between them were discussed. In the research, a total of 22 tombs were found in Van province and examined, and general information about these structures was provided.
Benzer Tezler
- Byzantine heritage depicted: the aqueduct of Valens in the historical topography of Istanbul
Tasvirdeki Bizans mirası: İstanbul'un tarihi topografyasında Valens Su Kemeri
FATMA SARIKAYA IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiMimarlık Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ PELİN YONCACI ARSLAN
- Ermeni Haçkar motiflerinin hesaplamalı olarak analizi
Computational analysis of Armenian Khachkar motifs
SEMİH BAYER
Doktora
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Kültür ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEŞE ÇAKICI ALP
- Uygulamalı halkbilimi ve etnobotanik bağlamında Van bitkileri
Plants of Van in the context of applied folklore and ethnobotany
LATİFE DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk Bilimi (Folklor)Van Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BORA YILMAZ
- Erzincan'daki Hristiyan dini mimarisi
Religious architecture of Christian in Erzincan
ABDULKADİR BEYAZTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YALÇIN KARACA