Batı Trakya ve Yunanistan'ın diğer bölgelerinde Kur'ân öğretimi (ilhak öncesi ve sonrası)
Qur'ān education in Western Thrace and other regions of Greece (before and after annexation)
- Tez No: 1008702
- Danışmanlar: PROF. DR. ERDOĞAN BAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Batı Trakya, Kur'an-ı Kerim, Lozan Antlaşması, Yunanistan, Western Thrace, Koran, Lausanne Treaty, Greece
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kur’ân-I Kerîm Okuma ve Kırâat İlmi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân-ı Kerîm öğretimi, köklü bir geleneğe dayanmaktadır. İlk vahyin nüzûlü ile başlayan bu süreç, tarih boyunca kesintisiz biçimde devam etmiş, bireysel çabalardan kurumsal yapılara doğru evrilerek sistematik bir öğretim modeli hâline gelmiştir. Bu süreklilik, farklı coğrafyalarda yaşanan siyasî, idarî ve toplumsal kırılmalara rağmen varlığını korumuş, ancak her bölgenin kendi şartlarına bağlı olarak yeniden şekillenmiştir. Bu çalışma, ilhak öncesi ve sonrası dönemler çerçevesinde Batı Trakya başta olmak üzere günümüz Yunanistan coğrafyasındaki farklı bölgelerde Kur'ân öğretiminin tarihsel gelişimini incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı Devleti'nin 14. yüzyıl ortalarından itibaren söz konusu coğrafyada hâkimiyet kurmasıyla birlikte Kur'ân öğretimi de sistemli bir şekilde başlamıştır. İlk fethedilen Batı Trakya şehirlerinde cami merkezli olarak yürütülen Kur'ân öğretimi, kısa süre içerisinde sıbyan mektepleri, medreseler ve dârü'l-kurrâlar aracılığıyla kurumsallaşmıştır. Bu yapı, yalnızca Batı Trakya ile sınırlı kalmamış, Yunanistan'ın farklı bölgelerinde de benzer şekilde gelişmiştir. Nitekim bazı bölgelerin, ticaret yolları üzerinde bulunmaları, Müslüman nüfus yoğunlukları ve ilmî-kültürel merkez olmaları sebebiyle medrese ve dârü'l-kurrâ bakımından daha zengin bir yapıya sahip oldukları tespit edilmiştir. Genel olarak tüm coğrafyada toplam on yedi dârü'l-kurrâ tespit edilirken, bu konuda Selanik'in en zengin şehir olduğu görülmüştür. 19. yüzyıldan itibaren vakıf sisteminin zayıflaması, siyasî istikrarsızlıklar ve artan dış müdahaleler Kur'ân öğretiminde de belirgin bir gerilemeye yol açmıştır. Bu gerileme süreci, Balkan Savaşları ile hız kazanmış, Osmanlı Devleti'nin Rumeli'de büyük ölçüde hâkimiyetini kaybetmesiyle birlikte Kur'ân öğretimi ciddi şekilde etkilenmiştir. 30 Ocak 1923 tarihinde imzalanan Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesine ilişkin sözleşme ise bu sürecin en önemli kırılma noktalarından birini oluşturmuştur. Yaklaşık 500.000 Müslümanın Yunanistan'dan Türkiye'ye zorunlu göçe tabi tutulması, Batı Trakya dışındaki bölgelerde Kur'ân öğretiminin kurumsal olarak ortadan kalkmasına yol açmıştır. Böylece Osmanlı döneminden itibaren kesintisiz devam eden Kur'ân öğretim geleneği, bu bölgelerde büyük ölçüde sona ermiştir. Yalnızca Batı Trakya'daki Müslüman Türk azınlığı Kur'ân öğretimini sürdürebilmiştir. Fakat 1950-1975 tarihleri arasında yapılan antlaşmalar, yaşanan siyasi süreçler din eğitimi ve Kur'ân öğretimine dair bölgede yeni düzenlemelerin temelinin atıldığı dönem olmuştur. Bu dönemde eğitim faaliyetleri çeşitli idarî müdahalelere maruz kalırken, Kur'ân öğretimi de yalnızca pedagojik bir faaliyet olmaktan çıkmış, siyasî ve toplumsal bir olay haline gelmiştir. Özellikle okullarda verilen din eğitiminin sınırlandırılması üzerine Kur'ân kursları 1975 yılında alternatif bir eğitim modeli olarak ortaya çıkmıştır. Müftülüklerin öncülüğünde açılan bu kurslar, kısa sürede yaygınlaşarak dinî eğitimin sürdürülmesinde önemli bir rol üstlenmiştir. Çalışma, Kur'ân öğretiminin tarihsel sürekliliği ile dönüşümünü birlikte ele alarak literatüre bütüncül bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
The teaching of the Qur'an has a deeply rooted tradition. This process, which began with the revelation of the first wahy (divine revelation), continued uninterrupted throughout history and gradually evolved from individual efforts into institutional structures, eventually becoming a systematic model of instruction. Despite the political, administrative, and social disruptions experienced in different regions, this continuity was preserved, although it was reshaped according to the particular conditions of each geography. This study aims to examine the historical development of Qur'anic instruction in various regions of present-day Greece, particularly in Western Thrace, within the framework of the periods before and after annexation. Following the establishment of Ottoman rule in this geography from the mid-fourteenth century onward, Qur'anic education also began to develop systematically. In the first conquered cities of Western Thrace, Qur'anic teaching was initially conducted through mosque-centered education and soon became institutionalized through sıbyan schools, madrasas, and dār al-qurrāʾ institutions. This structure was not limited solely to Western Thrace; similar developments were observed in different regions of Greece as well. Indeed, certain regions possessed a richer institutional structure in terms of madrasas and dār al-qurrāʾ due to their location on trade routes, dense Muslim populations, and their status as scientific and cultural centers. In general, seventeen dār al-qurrāʾ institutions were identified throughout the region, with Thessaloniki emerging as the richest city in this regard. From the nineteenth century onward, the weakening of the waqf system, political instability, and increasing foreign interventions led to a significant decline in Qur'anic instruction. This decline accelerated during the Balkan Wars, and with the Ottoman Empire largely losing its authority in Rumelia, Qur'anic education was severely affected. The agreement concerning the population exchange between Türkiye and Greece, signed on 30 January 1923, constituted one of the most critical turning points in this process. The compulsory migration of approximately 500,000 Muslims from Greece to Türkiye resulted in the institutional disappearance of Qur'anic instruction outside Western Thrace. Consequently, the tradition of Qur'anic teaching, which had continued uninterrupted since the Ottoman period, largely came to an end in these regions. Only the Muslim Turkish minority in Western Thrace was able to preserve and continue this tradition. However, the agreements concluded between 1950 and 1975, together with the political developments of the period, laid the foundations for new regulations concerning religious education and Qur'anic instruction in the region. During this period, educational activities were subjected to various administrative interventions, and Qur'anic teaching ceased to be merely a pedagogical activity, gradually becoming a political and social issue as well. Particularly after the restriction of religious education in schools, Qur'an courses emerged in 1975 as an alternative educational model. Established under the leadership of the Mufti offices, these courses rapidly expanded and assumed an important role in maintaining religious education. By addressing both the historical continuity and transformation of Qur'anic instruction, this study aims to provide a comprehensive contribution to the existing literature.
Benzer Tezler
- Yunanistan Trakya'sınıda (6.yy.-19.yy.) mezar geleneği ve tipolojisi
Tombstones in Greek Thrace (6th-19th cc.). tradition and typology.
EVANGELOS PAPATHANASİOU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiTrakya ÜniversitesiGörsel Kültür Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZKAN ERTUĞRUL
- Yunan Parlamentosu'nda görev yapmış Batı Trakya Türk milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri (Lozan'dan günümüze)
Western Thrace Turk mps who served in the Greek Parliament and their political activities (From Lausanne to present)
OZER CHATIP
- Türk basınına göre Atatürk'ün İstanbul'daki faaliyetleri (01 Temmuz 1927-10 Kasım 1938)
Atatürk's activities in Istanbul, according to the Turkish media (1 July 1927-10 November 1938)
HALUK ÇAĞLAR
Doktora
Türkçe
2011
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN
- Yunan İç Savaşı'nda Batı Trakya Türkleri (1946-1949)
Western Thrace Turks in the Greek Civil War (1946-1949)
UFUK ÇAĞLAR ÇOBAN
- İzmir`in Çeşme, Alaçatı ve Urla ilçelerinde beta talasemi taşıyıcılığı
Başlık çevirisi yok
ERBİL ÜNSAL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
1994
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıDokuz Eylül ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. GÜLERSU İRKEN