Kütüb-i Sitte'nin oluşumunda İmam Mâlik'in etkisi
The influence of Imam Malik on the formation of the al-Kutub al-Sittah
- Tez No: 1008759
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF ACAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Hadith
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hicrî ikinci asır, fıkıh mezheplerinin ilk nüvelerinin teşekkül etmeye başladığı bir dönemdir. Bu süreçte ortaya çıkan metodolojik yaklaşımlar; coğrafi şartlar, sosyo-kültürel yapı ve ulaşılabilen rivayet mirası gibi unsurlara bağlı olarak bölgesel farklılıklar göstermiştir. Nas bulunmayan meselelerde daha fazla içtihada başvuranlar Ehl-i re'y, içtihattan ziyade rivayeti alanlar ise Ehl-i hadîs olarak isimlendirilmiştir. Bu dönemde Ebû Hanîfe, Mâlik, eş-Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel ortaya koydukları fıkhî görüşlerle öne çıkan isimler olmuşlardır. Üçüncü asırda ise fıkhî mezhepleşme sürecine paralel olarak rivayetlerin fıkıh başlıkları altında tasnif edildiği câmi' ve sünen türü eserler telif edilmiştir. Bu araştırmada, Kütüb-i sitte müelliflerinin eserlerini telif ederken Mâlik'ten ne derece etkilendikleri mukayeseli bir perspektifle analiz edilmiştir. Çalışmanın ilk kısmında Kütüb-i sitte rivayetlerinin naklinde Mâlik'in rolü incelenmiş; Mâlik kanalıyla aktarılan hadislerin sayısal ve konusal dağılımı tablolarla ortaya konulmuştur. Ayrıca Kütüb-i sitte'de mevcut olup Muvatta'da yer almayan Mâlik rivayetleri tespit edilerek araştırmaya dâhil edilmiştir. Elde edilen veriler hem rivayetlerin niceliği hem de tematik dağılımı bakımından, müelliflerin Mâlik'in muhaddis kimliğine duydukları saygıyı açıkça göstermektedir. İkinci bölümde rivayetlerin nakledildiği fıkhî bağlamlar incelenmiştir. Başta Buhârî olmak üzere müelliflerin, çok yönlü rivayetleri farklı başlıklar altında nasıl değerlendirdikleri ele alınmıştır. Ayrıca Mâlik'in fıkhî görüşleriyle örtüşen ve ayrışan noktalar analiz edilmiştir. Araştırma sonunda Kütüb-i sitte müellifleri, Malik'ten fazlaca rivâyet nakletmelerine rağmen onun fıkhî içtihatlarını aynen kabul etmekten ziyade rivayetlerin lafzî içeriğine bağlı kalmaya öncelik verdikleri görülmüştür. Sonuç olarak bu çalışma, klasik hadis literatürünün temel kaynakları arasında yer alan Kütüb-i sitte'nin teşekkül sürecinde Mâlik'in derin ve belirleyici etkisini, somut veriler ışığında ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The second Hijri century marks a formative period in which the first nuclei of the schools of Islamic jurisprudence (fiqh) began to take shape. The methodological approaches that emerged during this process displayed regional variations, shaped by geographical, socio-cultural, and transmitted report traditions. Those who relied more on personal reasoning (ijtihâd) in the absence of explicit textual evidence (nass) were known as Ahl al-Ra'y, while those prioritizing transmitted reports were designated as Ahl al-Hadîth. In this period, Abû Hanîfa, Mâlik, al-Shâfi'î, and Ahmad b. Hanbal emerged as leading figures through their juristic opinions. In the third Hijri century, alongside the crystallization of legal schools, hadîth compilations arranged according to juridical chapters-such as the Jâmi' and Sunan genres—were authored. This study analyzes, from a comparative perspective, the extent to which the compilers of al-Kutub al-sitta were influenced by Mâlik. The first part examines Mâlik's role in transmitting al-Kutub al-sitta reports, presenting the numerical and thematic distribution of hadîths transmitted through him. It also identifies reports found in al-Kutub al-sitta but not included in the Muwattaʾ. The findings demonstrate, both quantitatively and thematically, the compilers' respect for Mâlik's authority as a muhaddith. The second part investigates the juridical contexts of these reports, focusing especially on how al-Bukhârî classified polyvalent reports under different chapter headings. Convergences and divergences between Mâlik's juristic views and those in the compilations are also analyzed. The study concludes that although the compilers transmitted many reports from Mâlik, they prioritized adherence to the textual wording (lafz) rather than fully adopting his juristic interpretations.
Benzer Tezler
- Ümmü Seleme'nin fakihliği ve rivayetlerinin İslam hukukuna etkisi
Ummu Seleme's as a faqih and the effect of her narration on Islamic law
SEMA GÜRBÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinAmasya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZGÜR
- Tasnif dönemi hadis edebiyatının oluşumunda sosyo-kültürel etkenler (Nesâî'nin es-Sünen'i örneği)
Socio-cultural factors in the formation of hadith literature of the classification period (Sample of Nesai's es-Sunen)
VELİ TATAR
Doktora
Türkçe
2022
DinŞırnak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURULLAH AGİTOĞLU
- Aziz Mahmud Hüdayi'nin Hulâsatu'l-Ahbâr fî Ahvâli'n-Nebiyyi'l-Muhtâr adlı eserinde siyere dair rivayetlerin tahlili
تحليل الروايات المتعلقة بالسيرة النبوية في كتاب خلاصة الأخبار في أحوال النبي المختارلعزيز محمود الهدائيدراسة تحليلية
MAMUN ELSULEYMAN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Sanat TarihiBingöl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEDRETTİN BASUĞUY
- Darü'l-Kütübi'l-Mısriyye'deki Memlük sultanlarının temellükünde bulunan mushafların hat ve tezyini yönden incelenmesi
The examination of the scripts and ornamentation of the manuscripts found in the endowment of the Mamluk Sultans at Dar al-Kutub al-Misriyya
NURSEN ELİTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sanat TarihiMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT SAMİ KANBAŞ
- Badland systems in Turkey: A holistic approach to understand the formation, controlling factors and geomorphologic characteristics
Türkiye'deki kırgıbayır sistemleri: Oluşumlarını, kontrol eden faktörlerini ve jeomorfolojik karakterlerini anlamak üzerine bütünsel bir yaklaşım
AYDOĞAN AVCIOĞLU
Doktora
İngilizce
2023
Coğrafyaİstanbul Teknik ÜniversitesiKatı Yer Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA GÖRÜM
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER YETEMEN