Yapay zekâ, otomatik karar alma ve ayrımcılık yasağı
Artificial intelligence, automated decision-making and the prohibition of discrimination
- Tez No: 1008879
- Danışmanlar: PROF. DR. DENİZ KIZILSÜMER ÖZER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Avrupa insan hakları hukuku, Yapay zeka, İnsan-yapay zeka etkileşimi, European law of human rights, Artificial intelligence, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yaşar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilişim ve Teknoloji Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ sistemleri; dijital teknolojilerin kullanımının yaygınlaşması ve hızla gelişmesi sonucunda pasif bir rolden, ''karar verici'' konumuna evrilmiştir. Özellikle makine öğrenimi ve derin öğrenme temelli algoritmaların kullanıldığı yapay zekâ sistemlerinin; finans, istihdam ve kolluk faaliyetleri gibi temel insan haklarına doğrudan müdahale riski taşıyan kritik alanlarda kullanımının artması; bu sistemlerin hız ve verimlilik vaadinin ötesinde, kara kutu sorunu, opaklık karakteristiği ve algoritmik önyargı gibi yapısal riskleri de beraberinde getirmesi sebebiyle mevcut hukuk sistemlerinin bu riskleri bertaraf edebilmesi için köklü bir değişime uğraması zorunluluk arz etmektedir. Tez çalışması, yapay zekâ sistemlerinin kullanılarak yaratılan ayrımcılık risklerinin teknik ve hukuki boyutlarıyla analizine ve bu risklerin mevcut hukuk sistemleri tarafından yönetme yetkinliğinin sorgulanmasına odaklanmaktadır. Çalışmada; geleneksel hukuk sistemlerinin benimsediği, insan merkezli ve kusur odaklı sorumluluk rejiminin yapay zekâ sistemlerinin otonom ve veri odaklı yapısı karşısında yetersiz kaldığı tespit edilerek mevcut yasal düzenlemelerin, ihlal gerçekleştikten sonra cevap veren yapıyı terk ederek proaktif bir koruma mekanizması sağlaması gerektiği ortaya koyulmuştur. Ayrıca, algoritmik karar verme süreçlerinde oluşan risklerin bertaraf edilebilmesi için hukuk kurallarının, bu algoritmaların kullanıldığı yapay zekâ sistemlerine henüz tasarım aşamasındayken entegre edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
As a result of the widespread use and rapid development of digital technologies, artificial intelligence systems have evolved from a passive role to the position of a“decision-maker.”The increasing use of AI systems, particularly those employing machine learning and deep learning-based algorithms, in critical areas that carry the risk of direct interference with fundamental human rights—such as finance, employment, and law enforcement activities—necessitates a fundamental transformation of current legal systems. This necessity arises because, beyond their promise of speed and efficiency, these systems bring structural risks such as the black box problem, opacity characteristics, and algorithmic bias. The thesis study focuses on analyzing the discrimination risks created by the use of AI systems within their technical and legal dimensions and scrutinizing the competence of current legal systems to manage these risks. The study determines that the human-centric and fault-based liability regime adopted by traditional legal systems remains insufficient against the autonomous and data-driven nature of AI systems. Consequently, it is demonstrated that current legal regulations must abandon the reactive structure that responds only after a violation occurs and instead provide a proactive protection mechanism. Furthermore, it is concluded that to eliminate risks arising in algorithmic decision-making processes, legal rules must be integrated into the AI systems utilizing these algorithms during the design phase.
Benzer Tezler
- Büyük veri çağında kişisel verilerin korunması: Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü'nde profilleme ve otomatik karar alma düzenlemeleri
Protection of personal data in the age of big data: Profiling and automated decision making under the European Union general data protection regulation
İREM YALÇINKAYA ÖZDAMAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Hukukİstanbul Bilgi ÜniversitesiBilişim ve Teknoloji Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEYLA KESER BERBER
- Yapay zekanın iş ilişkisine etkileri
Artificial intelligence and its impact on employment relations
YİĞİTCAN ÇANKAYA
- Şeffaflık ve hesap verilebilirlik açısından kişisel verilerin korunması ve yapay zekâ
Personal data protection and artificial intelligence in terms of transparency and accountability
MEHMET OĞUZ KARTÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Hukukİstanbul ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYDAR BURAK GEMALMAZ
- Kişisel verilerin korunması açısından profilleme ve otomatik karar alma
Profiling and automated decision-making in terms of personal data protection
BEŞİR ORAK
- Tüketiciler yapay zekâya satın alma karar verme yetkisi verir mi?: Nitel bir araştırma
Do consumers give ai the power to make buying decisions?: A qualitative study
GÖKHAN KAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İşletmeAnadolu ÜniversitesiPazarlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ DİLŞAD TEKİN