Cephe yenileme süreçleri için risk temelli performans göstergelerine dayalı bir karar destek modeli
A decision support model for facade retrofit using risk-based performance indicators
- Tez No: 1008991
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜMİT TURGAY ARPACIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Cephe, Facade
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dünyada artan nüfus, kentleşme ve buna bağlı olarak yükselen enerji talebi, mevcut yapı stoğunun performans açısından yeniden değerlendirilmesini zorunlu hale getirmektedir. Yapılar zamanla farklı çevresel ve fiziksel etkilere maruz kalmakta, özellikle dış ortamla doğrudan temas kuran cephe sistemlerinde çeşitli bozulmalar ortaya çıkmaktadır. Cepheler, hem iklimsel etkilerin ilk karşılandığı yapı kabuğu elemanları olmaları hem de iç mekan performansını doğrudan etkilemeleri nedeniyle bu süreçte kritik bir rol üstlenmektedir. Isıl davranıştaki zayıflıklar, su ve nem sorunları, hava sızıntıları, malzeme yıpranmaları ve birleşim hataları gibi problemler hem enerji tüketimini artırmakta hem de kullanıcı konforunu olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle cephe yenileme uygulamaları, yapılarda sürdürülebilirlik, dayanım ve performansın korunması açısından stratejik bir müdahale alanı olarak önem kazanmaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı, cephe yenileme kararlarını daha sistematik, karşılaştırılabilir ve ölçülebilir hale getirmek üzere, bağlamsal veriler ile saha gözlemlerini birlikte değerlendiren risk temelli bir karar destek modeli geliştirmektir. Geliştirilen yaklaşım, cephe performansını etkileyen çok sayıdaki değişkenin tekil değerlendirmeler yerine bütüncül bir çerçeve içinde ele alınmasını hedeflemektedir. Modelin ilk aşamasında, iklimsel koşullar, yapı yönelimi, bina yüksekliği, cephe oranları ve yapı yaşı gibi bağlamsal parametreler analiz edilerek cephenin bulunduğu çevresel bağlama özgü bir ön risk profili oluşturulmaktadır. Bu aşama, henüz cepheye ilişkin detaylı bir tasarım ya da müdahale kararı alınmadan önce, yapının maruz kalabileceği potansiyel risklerin öngörülmesine olanak tanımaktadır. İkinci aşamada ise derz bozulmaları, su sızıntıları, malzeme aşınmaları ve yüzey deformasyonları gibi gözlemsel bulgular sayısallaştırılmakta ve her bir performans kategorisi için gözlemsel risk değerleri elde edilmektedir. Bu sayede sahadaki mevcut durum, nitel gözlemlerden nicel verilere dönüştürülerek karar sürecine doğrudan entegre edilmektedir. Her iki bileşen, modelde tanımlanan ağırlıklar doğrultusunda birleştirilerek yapıya özgü toplam risk değeri hesaplanmaktadır. Elde edilen risk düzeyi, bakım, noktasal iyileştirme veya kapsamlı cephe yenilemesi gibi müdahale seçeneklerinin belirlenmesine olanak sağlamaktadır. Model, yalnızca teknik bir değerlendirme aracı değil, aynı zamanda tasarımcı ve karar vericiler için yönlendirici bir planlama desteği sunmaktadır. Bu çalışma, cephe yenileme kararlarının sistematik ve karşılaştırılabilir biçimde değerlendirilebilmesine olanak tanıyan risk temelli bir karar destek modeli önermektedir.
Özet (Çeviri)
The increasing global population, rapid urbanization, and the resulting growth in energy demand necessitate the reassessment of the performance of the existing building stock. Over time, buildings are exposed to various environmental and physical effects, and different types of deterioration frequently occur, particularly in facade systems that are directly exposed to outdoor conditions. Facades play a critical role in this process since they constitute the first building envelope components that interact with climatic effects and directly influence indoor environmental performance. Problems such as weaknesses in thermal performance, water and moisture issues, air leakage, material degradation, and joint failures increase energy consumption while negatively affecting user comfort. Therefore, facade retrofitting has become an important strategic intervention for maintaining sustainability, durability, and performance in buildings. The primary objective of this thesis is to develop a risk-based decision support model that evaluates contextual data and field observations together in order to make facade retrofitting decisions more systematic, comparable, and measurable. The proposed approach aims to address the numerous variables affecting facade performance within a holistic framework rather than evaluating them individually. In the first stage of the model, contextual parameters such as climatic conditions, building orientation, building height, window-to-wall ratio, and building age are analyzed to generate a preliminary risk profile specific to the environmental context in which the facade is located. This stage enables the prediction of potential risks that a building facade may face even before detailed design or intervention decisions are made. In the second stage, observational findings such as joint deterioration, water leakage, material wear, and surface deformations are quantified, and observational risk values are calculated for each performance category. In this way, the existing conditions observed on site are transformed from qualitative observations into quantitative data and directly integrated into the decision-making process. Both components are combined using the weighting coefficients defined in the model to calculate a total risk value specific to the building. The resulting risk level allows the identification of appropriate intervention strategies, such as maintenance, localized improvements, or comprehensive facade retrofitting. The proposed model serves not only as a technical evaluation tool but also as a guiding planning support for designers and decision-makers. This study proposes a risk-based decision support model that enables facade retrofitting decisions to be evaluated in a systematic and comparable manner.
Benzer Tezler
- Affordability and quality issues in social housing; a comparative study in selected European countries
Sosyal konutta erişilebilirlik ve kalite sorunları; seçilen Avrupa ülkelerinde karşılaştırmalı bir araştırma
SHILAN GHARANFOLI
Doktora
İngilizce
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZİLET YURDANUR DÜLGEROĞLU
- Samatya Anarad Hığutyun Ermeni Katolik Kilisesi restorasyon projesi
Restoration project of Samatya Anarad Hığutyun Armenian Catholic Church
BÜŞRA BARUTÇU
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP AHUNBAY
- Fener ve Balat semtleri rehabilitasyon programı sonrasında Balat çarşısı'nda yaşanan değişimlerin irdelenmesi
Examination of the changes in the Balat market after Fener and Balat districts rehabilitation programme
NİHAN MUTCALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLÇİN PULAT GÖKMEN
- 17. ve 18. yüzyıl Bursa evleri yapı çözümlemesi
Structural analysis of the 17th & 18th century Bursa houses
FEYZA AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiRestorasyon Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEVLÜDE KAPTI
- İstanbul Süleymaniye kentsel sit alanı 376 numaralı yapı adasının, Mimar Sinan'ın vakfiyesi bağlamında korunması ve değerlendirilmesi
Conservation and evaluation of Istanbul Suleymaniye urban conservation area, 376th city block in the context of endowment deeds of Sinan the Architect
ŞEVKET SAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DEMET BİNAN