Yeni medya ekosisteminde dezenformasyon: Türkiye'de teyit mekanizmalarının İsrail–Filistin çatışması örneğinde incelenmesi
Disinformation in the new media ecosystem: An analysis of fact-checking mechanisms in Türkiye through the case of the Israel–Palestine conflict
- Tez No: 1009224
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN AYDIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Gazetecilik, Radyo-Televizyon, Communication Sciences, Journalism, Radio and Television
- Anahtar Kelimeler: Dezenformasyon, Teyit, Bilgi Düzensizliği, Yanlış Bilgi, Yeni Medya, Disinformation, Fact-Checking, Information Disorder, Misinformation, New Media
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, yeni medya ekosisteminde dezenformasyon olgusunu Türkiye bağlamında ele almakta ve kriz dönemlerinde doğrulama (teyit) mekanizmalarının rolünü İsrail–Filistin çatışması örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Dijitalleşme ve sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte bilgi üretimi ve dolaşımı hız kazanmış; bu durum yanlış ve yanıltıcı bilgilerin geniş kitlelere kısa sürede ulaşmasına zemin hazırlamıştır. Özellikle savaş ve çatışma dönemlerinde dezenformasyon, kamuoyu algısını, siyasal tutumları ve toplumsal duyguları doğrudan etkileyen bir unsur hâline gelmektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, Wardle ve Derakhshan tarafından geliştirilen Bilgi Düzensizliği Yaklaşımı'na dayanmaktadır. Bu kapsamda misenformasyon, dezenformasyon ve malenformasyon kavramları temel analitik kategoriler olarak ele alınmıştır. Araştırma karma yöntem yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Nicel boyutta, 2023 İsrail–Filistin çatışması sürecinde Türkiye'de faaliyet gösteren doğrulama merkezleri tarafından incelenen 1161 içerik, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Nitel boyutta ise doğrulama merkezlerinde görev yapan uzmanlarla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, kriz dönemlerinde doğrulama merkezlerinin görünürlüğünün ve çalışma yoğunluğunun arttığını; ancak hız, algoritmik yayılım, kaynak sınırlılıkları ve siyasal kutuplaşma gibi faktörlerin dezenformasyonla mücadeleyi zorlaştırdığını göstermektedir. Çalışma sonucunda doğrulama mekanizmalarının yanlış bilginin etkisini azaltmada önemli bir işlev üstlendiği, ancak bu etkinin medya okuryazarlığı düzeyi ve platform politikalarıyla yakından ilişkili olduğu ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation aims to examine the phenomenon of disinformation within the new media ecosystem in the context of Türkiye and to analyze the role of fact-checking mechanisms during crisis periods, focusing on the Israel–Palestine conflict as a case study. With the rapid expansion of digitalization and social media platforms, the processes of information production and dissemination have accelerated, enabling false and misleading content to reach large audiences in a very short time. During periods of war and conflict, disinformation becomes a significant factor shaping public opinion, political attitudes, and collective perceptions. The theoretical framework of the study is based on the Information Disorder approach developed by Wardle and Derakhshan. Within this framework, misinformation, disinformation, and malinformation are treated as core analytical categories. The research employs a mixed-methods design. In the quantitative phase, 1,161 items verified by fact-checking organizations operating in Türkiye during the 2023 Israel–Palestine conflict were analyzed through content analysis. In the qualitative phase, in-depth interviews were conducted with experts working in fact-checking institutions. The findings reveal that fact-checking organizations become more visible and active during crisis periods; however, challenges such as the speed of information flow, algorithmic amplification, limited institutional resources, and political polarization constrain the effectiveness of counter-disinformation efforts. The study concludes that fact-checking mechanisms play a crucial role in mitigating the impact of false information, although their influence is closely related to media literacy levels and platform governance policies.
Benzer Tezler
- The algorithmic veil: Affective trust, AI blind spots, and the design of human-centered news ranking
Algoritmik örtü: Duygulanımsal güven, yapay zekanın kör noktaları ve insan odaklı haber sıralamasının tasarımı
EMRE KIZILKAYA
Doktora
İngilizce
2025
GazetecilikGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEREM RIZVANOĞLU
- State and civil society relation in Türkiye: The case of women csos
Türkiye'de Devlet ve sivil toplum ilişkisi: Kadın örgütleri örneği
TUNA YÜCEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
SosyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYÇA ERGUN ÖZBOLAT
- Dış politika aracı olarak dezenformasyon: Rusya'nın Türkiye'ye S-400 satım sürecinde sputnik haber kanalı tweetlerinin incelenmesi
Disinformation as a foreign policy tool: Analysis of sputnik news channel tweets in the process of Russia's S-400 sale to Turkey
YÜCEL BAŞTAN
Doktora
Türkçe
2022
Uluslararası İlişkilerÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FİLİZ ÇOBAN ORAN
- Enformasyon dolaşımı ve dezenformasyon ekseninde yeni medya haberciliği ve teyit platformlarının çalışma pratikleri
Working practices of new media journalism and fact- checking organizations on the axis of information circulation and disinformation
ALPER ÖNEN
Doktora
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER TİMİSİ NALÇAOĞLU
- Post-truth çağda yeni medyada gerçeklik: Bireylerin yeni medya okuryazarlığı ve epistemolojik inançları arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Truth in new media in the age of post-truth: Examining the relationships between individuals' new media literacy and epistemological beliefs
CEM YÜCETÜRK
Doktora
Türkçe
2023
İletişim Bilimleriİstanbul ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ONUR AKYOL