Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Tercüman-ı Hakikat yazıları (1886-1892)
Hüseyin Rahmi Gürpınar's writings in Tercüman-i Hakikat (1886-1892)
- Tez No: 1009255
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEYNEP ZENGİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Hüseyin Rahmi Gürpınar, Tercüman-ı Hakikat, II. Abdülhamid Dönemi Türk Basını, Gürpınar, Hüseyin Rahmi, Tercüman-ı Hakikat gazetesi, Türk basını, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Tercüman-ı Hakikat, Turkish Press during the Reign of Abdul Hamid II, Gürpınar, Hüseyin Rahmi, Tercüman-ı Hakikat newspaper, Turkish press
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR'IN TERCÜMAN-I HAKİKAT YAZILARI (1886-1892) ÖZET Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme sürecinde matbuat, toplumsal dönüşümün ve kültürel inşanın en etkili araçlarından biri olmuştur. Özellikle II. Abdülhamid döneminin (1876-1909) kendine has siyasi atmosferi ve sansür mekanizmaları, dönemin yazarlarını farklı ifade biçimleri geliştirmeye ve toplumsal bir misyon üstlenmeye zorlamıştır. Bu tez çalışması, Türk edebiyatının natüralist ve gözlemci kimliğiyle öne çıkan ismi Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın, gazete yazarlığı kariyerinin erken dönemini oluşturan Tercüman-ı Hakikat gazetesindeki yazılarını incelemeyi amaçlamıştır. Çalışma kapsamında, Gürpınar'ın 1886-1892 yılları arasında adı geçen gazetede yayımlanan köşe yazıları, makaleleri ve kurmaca metinleri içerik ve söylem analizi yöntemleriyle irdelenmiştir. Araştırmada, Hüseyin Rahmi'nin Ahmet Midhat'tan devraldığı“halkı eğitme”(Hâce-i Evvel) geleneğini nasıl sürdürdüğü ve bu geleneği kendi natüralist gözlem yeteneğiyle nasıl dönüştürdüğü üzerinde durulmuştur. Yazarın, dönemin elitist ve içe kapanık aydın tipolojisinden (Servet-i Fünûn) ayrılarak, sokağın dilini ve yaşam pratiğini merkeze alan,“halk için ve halkın içinde”bir aydınlanma modelini benimsediği tespit edilmiştir. İncelemeler neticesinde; Gürpınar'ın sadece bir romancı değil, aynı zamanda toplumun aksayan yönlerini, batıl inançları, yanlış Batılılaşma (alafrangalık) sorununu ve kadınların toplumsal hayattaki konumunu dert edinen bir“sosyal gözlemci”olduğu ortaya konulmuştur. Yazarın, sansürün kısıtlayıcı şartlarına rağmen mizah ve ironiyi bir direniş ve eleştiri aracı olarak ustaca kullandığı, pozitif bilimleri halkın anlayacağı sade bir dille aktararak bilim dışı unsurlarla mücadele ettiği görülmüştür. Sonuç olarak bu tez; Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın Tercüman-ı Hakikat bağlamındaki gazetecilik pratiğinin aynı zamanda onun edebî kimliğinin kurucu unsuru olduğunu ve Tercüman-ı Hakikat sayfalarında yazdığı yazıların kurgu metinlerindeki temaların ilk taslakları olduğunu ileri sürmektedir.
Özet (Çeviri)
HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR'S WRITINGS IN TERCÜMAN-I HAKİKAT (1886-1892) ABSTRACT During the modernization process of the Ottoman Empire, the press became one of the most effective tools for social transformation and cultural construction. Especially the distinctive political atmosphere and censorship mechanisms of the reign of Abdul Hamid II (1876-1909) forced the writers of the period to develop different forms of expression and undertake a social mission. This thesis aims to examine the writings of Hüseyin Rahmi Gürpınar—one of the leading figures of Turkish literature known for his naturalist and observational style—in the Tercüman-ı Hakikat newspaper, which constitutes the early period of his journalistic career. Within the scope of the study, Gürpınar's column articles, essays, and fictional texts published in the aforementioned newspaper between 1886 and 1892 are analyzed using content and discourse analysis methods. This research focuses on how Hüseyin Rahmi continued the tradition of“educating the public”(Hâce-i Evvel) inherited from Ahmet Midhat and how he transformed this tradition with his own naturalist observational skills. It has been determined that the author, diverging from the elitist and inward-looking intellectual typology of the period (Servet-i Fünûn), adopted an enlightenment model that focused on street language and life practices“for and among the people.”Studies have revealed that Gürpınar was not only a novelist but also a“social observer”concerned with the shortcomings of society, superstitions, the problem of misguided Westernization (alafrangalık), and the position of women in social life. It has been observed that despite the restrictive conditions of censorship, the author skillfully used humor and irony as tools of resistance and criticism, and combated unscientific elements by conveying positive sciences in a simple language understandable to the public. In conclusion, this thesis argues that Hüseyin Rahmi Gürpınar's journalistic practice within the context of Tercüman-ı Hakikat was a foundational element of his literary identity and that these articles served as the initial drafts of the themes in his subsequent fictional texts.
Benzer Tezler
- Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın yazılarının açıklamalı bibliyografyası
An explanation of Hüseyin Rahmi Gürpınar's writings bibliography
BİRKAN SARAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM NEMUTLU
- Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın hikayeciliği
Evalution of the stories of Hüseyin Rahmi Gürpınar
ESİN ALÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. FAZIL GÖKÇEK
- Hüseyin Rahmi Gürpınar`ın romanlarındaki folklor unsurları
Başlık çevirisi yok
SEMRA ŞEN
Doktora
Türkçe
1995
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. BİLGE SEYİDOĞLU
- Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın roman ve hikâyelerinde mizah
Humour in the novels and stories of Hüseyin Rahmi Gürpınar
SEMİH ZEKA
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÂZIM YETİŞ