Libya–Sebha ilinde tıbbi laboratuvarlarda çalışanlar için laboratuvarlarda tıbbi katı atık yönetimi ve iş güvenliğinin değerlendirilmesi
Assessment of medical solid waste management and occupational safety for medical laboratory workers in Sebha province, Libya
- Tez No: 1009367
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜGE FIRAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Biyoloji, Biology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi, Libya'nın Sebha kentindeki tıbbi laboratuvarlarda katı tıbbi atık yönetimi ve mesleki güvenlik uygulamalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, özellikle kan örnekleri ve kanla kontamine olmuş atıklar (tüpler, enjektörler, eldivenler ve emici materyaller) üzerine odaklanmakta olup, bu atıkların yüksek biyolojik risk taşıması nedeniyle ciddi halk sağlığı tehditleri oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma bulguları, kan örneklerine ait atıkların yeterince ayrıştırılmadığını göstermektedir. Katılımcıların yalnızca %38,6'sı atıkları sürekli olarak uluslararası standartlara uygun şekilde ayırdığını belirtirken, %78,3'ü yazılı talimatlar almış olmasına rağmen bu talimatların uygulamada yeterince hayata geçirilmediği tespit edilmiştir. Özellikle, kanla kontamine atıkların belediye atıklarıyla birlikte bertaraf edilmesi, enfeksiyonların laboratuvar dışına taşınmasına neden olmaktadır. Altyapı eksiklikleri çalışmanın öne çıkan diğer bir sonucudur. Laboratuvarların yalnızca %47,6'sında atıklar için ayrılmış depolama alanları bulunmakta, %42,3'ü uygun renk kodlu atık torbalarını kullanmakta ve sadece %35,3'ünde sterilizasyon amacıyla otoklav cihazları mevcuttur. Bu durum, kan atıklarının yerinde ve güvenli bir şekilde işlenmesini ciddi ölçüde sınırlamaktadır. Katılımcıların yalnızca %21,2'si mevcut atık işleme yöntemlerini etkili bulmaktadır. Çalışma ayrıca, kanla kontamine iğne batması yaralanmalarının son derece yaygın olduğunu ortaya koymuştur. Katılımcıların %90,3'ü, tıbbi atıkların uygun şekilde ayrıştırılmaması ve belediye atıklarıyla birlikte taşınması sırasında iğne batması yaralanmasına maruz kaldığını bildirmiştir. Bunun sonucunda, çalışanların %12,5'inde özellikle Hepatit B olmak üzere mesleki maruziyetle ilişkili pozitif sağlık göstergeleri saptanmıştır. Bu sorunların temel nedenleri arasında sınırlı kaynaklar, yetersiz altyapı, personel eğitimindeki eksiklikler, zayıf düzenleyici çerçeveler, yetersiz denetim mekanizmaları, ayrıca siyasi istikrarsızlık ve sık yaşanan elektrik kesintileri yer almaktadır. Elektrik kesintileri, kan atıklarının sterilizasyonunda kritik öneme sahip olan geleneksel otoklav sistemlerinin sürdürülebilir kullanımını engellemektedir. Bu bağlamda tez, kan örnekleri ve kanla kontamine atıkların yönetimine yönelik sürdürülebilir ve yenilikçi çözümler önermektedir. Bunlar arasında güneş enerjisiyle çalışan otoklav sistemlerinin kullanılması, atık miktarını ve risk seviyelerini izlemek için nesnelerin interneti (IoT) tabanlı akıllı sensörlerin kurulması ve çalışanlar için düzenli sağlık taramalarının (HBV, HCV ve HIV) yapılması yer almaktadır. Ayrıca Hepatit B aşısının ücretsiz ve zorunlu hale getirilmesi önerilmektedir. İdari düzeyde, Sebha kentinde yerel denetim komitelerinin oluşturulması, suçlayıcı olmayan (no-blame) iğne yaralanması bildirim sistemlerinin uygulanması ve laboratuvarlara kişisel koruyucu ekipman için sürdürülebilir bir bütçe tahsis edilmesi önerilmektedir. Bunun yanı sıra, personelin kan örneklerinin güvenli şekilde ayrıştırılması ve bertaraf edilmesi konusunda farkındalığını artırmaya yönelik düzenli eğitim ve davranışsal farkındalık programlarının hayata geçirilmesi vurgulanmaktadır.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation aims to comprehensively evaluate solid medical waste management and occupational safety practices in medical laboratories in the city of Sebha, Libya. The study focuses particularly on blood samples and blood-contaminated wastes (tubes, syringes, gloves, and absorbent materials), which pose serious public health threats due to their high biological risk. The findings indicate that blood-related wastes are not adequately segregated. Only 38.6% of participants reported consistently segregating waste in accordance with international standards, and although 78.3% stated that they had received written instructions, these guidelines were found to be insufficiently implemented in practice. In particular, the disposal of blood-contaminated wastes together with municipal waste facilitates the spread of infections beyond laboratory settings. Infrastructure deficiencies represent another major outcome of the study. Only 47.6% of laboratories have designated storage areas for waste, 42.3% use appropriate color-coded waste bags, and merely 35.3% are equipped with autoclave devices for sterilization. This significantly restricts the safe and on-site treatment of blood wastes. Furthermore, only 21.2% of participants considered current waste treatment methods to be effective. The study also revealed that needlestick injuries associated with blood-contaminated materials are highly prevalent. A total of 90.3% of participants reported experiencing needlestick injuries during the handling and transportation of improperly segregated medical wastes mixed with municipal waste. Consequently, 12.5% of workers exhibited positive health indicators related to occupational exposure, particularly hepatitis B. The underlying causes of these challenges include limited resources, inadequate infrastructure, insufficient staff training, weak regulatory frameworks, poor monitoring mechanisms, as well as political instability and frequent power outages. Power interruptions hinder the sustainable operation of conventional autoclave systems, which are critical for sterilizing blood-contaminated wastes. In this context, the thesis proposes sustainable and innovative solutions for the management of blood samples and blood-contaminated wastes. These include the implementation of solar-powered autoclave systems, the installation of Internet of Things (IoT)-based smart sensors to monitor waste volume and risk levels, and the provision of regular health screenings for workers (HBV, HCV, and HIV). Additionally, the study recommends making hepatitis B vaccination free of charge and mandatory. At the administrative level, the establishment of local inspection committees in Sebha, the implementation of non-punitive (no-blame) needlestick injury reporting systems, and the allocation of a sustainable budget for personal protective equipment in laboratories are recommended. Moreover, the study emphasizes the implementation of regular training and behavioral awareness programs to enhance staff awareness regarding the safe segregation and disposal of blood-contaminated wastes.
Benzer Tezler
- Mıtıgatıng dust-ınduced yıeld loss ın solar pv systems: An analysıs of optımal cleanıng strategıes for the lıbyan clımate
Libya i̇klimi i̇çin güneş pv sistemlerinde toz kaynakli verim kayiplarinin azaltilmasi: Optimal temizleme stratejilerinin analizi
MOHAMED IBRAHIM ALMAHDI ABULWAIFA
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Topkapı ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEVAT RAHEBİ
- Libya'nın tarımsal mekanizasyon düzeyi ve gelişme olanakları üzerinde bir inceleme
Başlık çevirisi yok
MUHAMMED TARHONİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
ZiraatEge ÜniversitesiTarımsal Mekanizasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GALİP KEÇECİOĞLU
- An ESP syllabus design for students of the civil engineering department at Al-Fatih University in Libya
Başlık çevirisi yok
SALEM MUDALLEL MOHAMED
- Designing an ESP syllabus for third-year science students at lycees in Libya
Başlık çevirisi yok
İLHAM HAMAN
- Numerical simulation of soltmater ıntrusion in tripoti, Libya
Trablus, Libyadaki tuzlu su girişiminin sayısal benzeşimi
SALEH SADEG
Yüksek Lisans
İngilizce
1996
Jeoloji MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Bilim Dalı